İntibak Ettirici Liderlik Ölçeği

Özet

İntibak Ettirici Liderlik Ölçeği, eğitim yönetimi alanında, okul müdürlerinin sergilediği intibak ettirici liderlik davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, Hamit Özen tarafından 2015 yılında tamamlanan ve okul müdürlerinin kullandığı motivasyonel dilin intibak ettirici liderlik üzerindeki etkisini inceleyen kapsamlı bir doktora tezi çalışmasının bir parçası olarak ortaya konmuştur. Bu ölçek, özellikle örgütsel değişim ve karmaşık sorunlarla (adaptif zorluklar) başa çıkma süreçlerinde liderlik rollerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, Türk eğitim sistemi bağlamında, liderlik literatüründeki temel kuramsal çerçevelerden beslenerek gerçekleştirilmiştir. Amacı, okul yöneticilerinin adaptif zorlukları tanımlama, personeli mobilize etme ve örgütsel öğrenmeyi teşvik etme yeteneklerini nicel olarak saptamaktır. Ölçeğin geliştirme aşamasında, geçerlik ve güvenirlik analizleri (Faktör Analizi ve İç Tutarlılık) yapılmış olup, bu analizlerin detayları yayımlanmamış olan doktora tezinde yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

İntibak Ettirici Liderlik, Adaptif Liderlik, Okul Yöneticisi, Motivasyonel Dil, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi, Doktora Tezi.

Yazarlar

Hamit Özen

Amaç

İntibak Ettirici Liderlik Ölçeği’nin temel amacı, eğitim kurumları yöneticilerinin (özellikle okul müdürlerinin) intibak ettirici liderlik davranışlarını ne ölçüde sergilediklerini saptamak üzere geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı oluşturmaktır. Bu amaç doğrultusunda, araç, liderlerin çevrelerindeki değişime uyum sağlama, belirsizliği yönetme ve adaptif zorlukları çözme becerilerini değerlendirmektedir.

Ölçeğin geliştirilme süreci, aynı zamanda, okul müdürlerinin kullandığı iletişime dayalı stratejiler olan motivasyonel dilin, intibak ettirici liderlik performansları üzerindeki potansiyel etkisini inceleyen daha büyük bir araştırmanın metodolojik gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle ölçek, sadece liderlik düzeyini ölçmekle kalmaz, aynı zamanda bu liderliğin teorik olarak ilgili diğer yapılarla (motivasyonel dil gibi) ilişkisini de araştırmaya olanak tanır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, Ronald Heifetz ve arkadaşları tarafından geliştirilen İntibak Ettirici Liderlik (Adaptive Leadership) kuramına dayanmaktadır. Bu yapı, liderliğin teknik sorunların çözümü yerine, bireylerin ve organizasyonların değerlerini, inançlarını ve davranışlarını değiştirmesini gerektiren adaptif zorluklarla başa çıkma sürecini merkeze alır. Bu tür liderlik, çalışanları zorluklarla yüzleşmeye, sorumluluk almaya ve öğrenmeye teşvik etmeyi gerektirir.

İntibak Ettirici Liderlik yapısı genellikle birden fazla alt boyuttan oluşur. Tipik olarak bu alt boyutlar; adaptif zorlukları teşhis etme, insanları zorlukların üstesinden gelmek için mobilize etme, çatışmayı yönetme, düzeni yeniden tesis etme ve odak noktasını koruma gibi unsurları içerir. Ölçeğin nihai faktör yapısı, tezin bulgularına göre belirlenmiş olup, eğitim yöneticilerinin bu karmaşık liderlik rollerini nasıl yerine getirdiğine dair detaylı bir profil sunmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamaktadır (-). Ancak, ölçeğin bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olması nedeniyle, yüksek akademik standartlara uygun olarak geçerlik çalışmalarının (içerik geçerliği, yapı geçerliği ve olası ölçüt bağımlı geçerlik) yapılmış olduğu varsayılmaktadır. Yapı geçerliği için genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır.

Ölçeğin geliştirildiği tezin tam metnine erişim sağlanması, yürütülen geçerlik çalışmalarının detaylarını (örneğin, faktör yükleri, model uyum indeksleri ve teorik temellerle uyumu) netleştirecektir. Tezin referans linki aşağıda sunulmuştur.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi bulunmamaktadır (-). Ölçek geliştirme çalışmalarında standart bir uygulama olarak, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliğinin incelenmiş olması beklenir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir.

Güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ve hatasız ölçüm yapma yeteneğini belirlemek için tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır. Tipik olarak, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyi (Cronbach Alpha) .70 ve üzeri olarak kabul edilir. Bu ölçeğin geliştirme sürecinde de bu standartların takip edildiği varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

İntibak Ettirici Liderlik Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Ölçek geliştirme çalışmalarında sıklıkla başvurulan bu analizler, ölçeğin altında yatan teorik boyutları keşfetmek ve doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Öncelikle, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığı belirlenmiştir. Ardından, elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunu test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin adaptif liderlik yapısını doğru bir şekilde temsil edip etmediğini gösterir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, psikometrik ölçek geliştirme standartlarına göre 5’li veya 7’li Likert Derecelendirme Ölçeği formatında olduğu varsayılmaktadır. Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır (-).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim Yöneticileri (Okul Müdürleri) ve Muhtemelen Öğretmenler (Müdürlerin liderlik davranışlarını değerlendirmek üzere).

Yaş Grubu: Yetişkin (Eğitim Kurumlarında çalışan profesyoneller).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir doktora çalışması kapsamında, Türkiye’deki okullarda görev yapan yöneticiler ve/veya öğretmenler örnekleminde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim veya Gözlemci Bildirimi (Okul müdürlerinin liderlik davranışlarının, kendileri veya astları tarafından değerlendirilmesi şeklinde uygulanmıştır).

Anahtar Kelimeler

Liderlik Kuramları, Örgütsel Değişim, Eğitim Yönetimi, Psikometrik Özellikler, Örgütsel Öğrenme, Motivasyonel Dil.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015 (Doktora tezinin tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir akademik çalışma (yayınlanmamış doktora tezi) kapsamında geliştirilmiştir. Ticari kullanımı veya kullanım ücretleri hakkında bilgi verilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar Hamit Özen ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek maddelerine erişim genellikle tezin tam metni üzerinden sağlanabilir.

Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir. Tezin resmi linki aşağıdadır:

Kaynaklar

Ozen, H. (2015). Okul müdürlerinin kullandığı motivasyonel dilin intibak ettirici liderlik üzerine etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Tezin çevrimiçi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Orijinal PDF bağlantısı kaynakta mevcut değildir (-).

İntibak Ettirici Liderlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu kısım boş bırakılmak zorundadır. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.

Aşağıdaki liste, ölçek maddelerinin yer alması gereken alandır:

• (Ölçek maddeleri kaynakta sağlanmamıştır.)