Tip 2 Diyabetli Hastaların Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

Tip 2 Diyabetli Hastaların Öz Yeterlilik Ölçeği, öz yeterlilik kavramını, özellikle Tip 2 Diyabet hastalarının kendi kendilerine bakım (self-care) uygulamalarını ne kadar başarılı bir şekilde gerçekleştirebildiklerine dair inançlarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir araçtır. Ölçek, Öznur Usta Yeşilbalkan tarafından 2001 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Bu araç, hastaların hastalık yönetimi ve günlük yaşam aktivitelerindeki yeterlilik algılarını ölçerek, hemşirelik ve sağlık bilimleri alanında önemli bir değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Ölçek, bir adaptasyon çalışması olup, Tip 2 Diyabet yönetiminin karmaşık gerekliliklerini yerine getirme konusundaki bireysel inançları nicel olarak ölçmeyi hedefler. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerine hastaların eğitim ihtiyaçlarını ve psikososyal destek gereksinimlerini belirlemede yardımcı olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tip 2 Diyabet, Öz Yeterlilik, Kendi Kendine Bakım, Diyabet Yönetimi, Sağlık Psikolojisi, Uyarlama Ölçeği, Kronik Hastalık Yönetimi.

Yazarlar

Öznur Usta Yeşilbalkan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Tip 2 Diyabet tanısı almış bireylerin, hastalıklarının yönetimi için kritik öneme sahip olan kendi kendine bakım davranışlarını sergileme konusundaki öz yeterlilik düzeylerini belirlemektir. Bu öz yeterlilik inancının belirlenmesi, sağlık profesyonellerine hastaların tedavi uyumunu ve yaşam kalitesini artırmaya yönelik kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmede yol gösterir.

Ölçek, aynı zamanda Tip 2 Diyabet hastalarının öz yeterliliklerini etkileyen demografik, klinik ve psikososyal faktörleri incelemek için de tasarlanmıştır. Bu sayede, diyabet yönetiminde başarıyı engelleyen veya destekleyen çevresel ve bireysel değişkenler hakkında derinlemesine bilgi edinilmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nın temelini oluşturan öz yeterlilik (self-efficacy) psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin belirli bir görevi başarıyla tamamlama yeteneğine olan inancını ifade eder. Tip 2 Diyabet bağlamında bu, hastanın diyetine uyma, düzenli egzersiz yapma, ilaçlarını doğru kullanma ve kan şekeri takibi gibi karmaşık kendi kendine bakım görevlerini yerine getirme becerisine olan güvenini kapsar.

Yüksek öz yeterliliğe sahip hastaların, kronik hastalık yönetiminde daha aktif ve başarılı olmaları beklenmektedir. Ölçek, bireyin sadece bilgi düzeyini değil, bu bilgiyi pratiğe dökme konusundaki psikolojik inancını ölçerek, diyabet yönetiminde önemli bir motivasyonel gösterge sağlar.

Geçerlik

Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, ölçek bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilip uyarlanmıştır. Uyarlama çalışmalarında genellikle içerik geçerliği (uzman görüşü) ve yapı geçerliği (faktör analizi) yöntemleri kullanılır.

Ölçeğin orijinal yapısının Tip 2 Diyabet hastalarının kendi kendine bakım davranışlarını temsil edip etmediği, çalışmanın ana referans kaynağı olan tezde detaylıca incelenmiştir. Tam geçerlik sonuçları ve kullanılan geçerlik yöntemleri (örneğin, ölçüt bağımlı geçerlik veya ayırt edici geçerlik) için orijinal yüksek lisans tezi olan Usta Yeşilbalkan (2001) çalışmasına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine ilişkin doğrudan katsayılar (örneğin Cronbach Alfa değeri) kaynak içerikte yer almamaktadır. Tipik olarak bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik çalışmaları yürütülür. Bu çalışma muhtemelen ölçeğin maddelerinin tutarlılığını ve zaman içindeki kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) incelemiştir.

Güvenirlik sonuçlarına dair detaylı bilgiler, Usta Yeşilbalkan’ın (2001) Yüksek Lisans tezi içerisinde yer almaktadır. Ölçeğin klinik uygulamalarda kullanılabilmesi için gerekli olan minimum güvenilirlik standartlarını karşıladığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin uyarlama sürecinde, orijinal yapının Türk kültürüne ve Tip 2 Diyabet popülasyonuna uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin ölçtüğü öz yeterlilik yapısının kaç boyuttan oluştuğunu ve maddelerin bu boyutlara ne ölçüde yüklendiğini ortaya koyar.

Eğer ölçek çok boyutlu bir yapıya sahipse, faktör analizi bu alt boyutları (örneğin, diyet öz yeterliliği, egzersiz öz yeterliliği) ayırmada kritik rol oynamıştır. Faktör yapısına ilişkin kesin sonuçlar (Açıklanan varyans yüzdesi, faktör yükleri), çalışmanın metodoloji bölümünde sunulmuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Derecelendirme bilgisi kaynakta mevcut değildir. Yüksek ihtimalle Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik hastalığı olan bireyler

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Tip 2 Diyabet tanısı konmuş hastalar.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Diyabetli Hastalar, Öz Yeterlilik Ölçeği, Psikometri, Kendi Kendine Bakım, Ege Üniversitesi, Öznur Usta Yeşilbalkan.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2001 yılında Öznur Usta Yeşilbalkan tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı genellikle tezin referans gösterilmesi koşuluna bağlıdır. Kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Öznur Usta Yeşilbalkan ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçeğin orijinal referans yılı 2001’dir.

Kaynaklar

Usta Yeşilbalkan, Ö. (2001). Tip 2 diabetli hastaların kendi kendine bakımlarındaki öz yeterlilikleri ve öz yeterliliklerini etkileyen faktörlerin incelenmesi (Yüksek Lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Tezin çevrimiçi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: tip-2-diyabetli-hastalik-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Tip 2 Diyabetli Hastaların Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Maddeler ve derecelendirme yönergeleri için yazarın orijinal tezi incelenmelidir.