Tip 1 Diyabetli Gençler İçin İşbirlikçi Ebeveyn Katılım Ölçeği

Özet

Tip 1 Diyabetli Gençler İçin İşbirlikçi Ebeveyn Katılım Ölçeği (T1D-İŞEÖ), ebeveynlerin, Tip 1 Diyabet (T1D) tanısı olan ergenlerin karmaşık günlük öz yönetim görevlerine ne ölçüde işbirlikçi bir şekilde katıldığını ölçmek üzere tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ebeveyn ve genç arasındaki işbirliği, sorumluluk paylaşımı ve iletişim kalitesini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, Ayar, Gürkan, Bektas, Böber ve Abaci (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ölçeğin güvenirlik ve geçerlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. Bu adaptasyon, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmasına olanak sağlamaktadır.

Ölçek çeşidi bir Uyarlama çalışmasıdır. Orijinal ölçeğin yapısını koruyarak, T1D yönetiminde ebeveyn katılımının pozitif sonuçlar üzerindeki etkisini araştırmayı kolaylaştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tip 1 Diyabet, Ergenlik, Ebeveyn Katılımı, İşbirliği, Öz Yönetim, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Ebeveyn-Çocuk İlişkisi.

Yazarlar

Ayar, D., Gürkan, K.P., Bektas, M., Böber, E., Abaci, A.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Tip 1 Diyabet (T1D) ile yaşayan ergenlerin günlük diyabet bakım görevlerini yerine getirirken ebeveynlerinin gösterdiği işbirlikçi katılım düzeyini nicel olarak belirlemektir. Ergenlik dönemi, diyabet yönetiminde sorumluluğun kademeli olarak ergene devredildiği kritik bir aşamadır. Ölçek, bu devir sürecinin sağlıklı ve işbirliğine dayalı bir şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit ederek, sağlık profesyonellerine ve ailelere rehberlik etmeyi hedefler.

Etkili bir diyabet yönetiminin, sadece tıbbi bilgiye değil, aynı zamanda aile içi destek ve iletişime de bağlı olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda, ölçek, ebeveynlerin aşırı kontrolcü veya tamamen ilgisiz yaklaşımlar yerine, ergenin özerkliğini destekleyen ve sorumluluğu paylaşan bir tutum sergileyip sergilemediğini değerlendirir. Yüksek işbirlikçi katılım skorları, genellikle daha iyi glisemik kontrol ve daha az diyabetle ilişkili çatışmayla ilişkilidir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, ana yapı olarak İşbirlikçi Ebeveyn Katılımı (Collaborative Parent Involvement) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, ebeveynlerin T1D yönetiminde ergenle birlikte hareket etme, karşılıklı saygıya dayalı kararlar alma ve destekleyici bir ortam sağlama yeteneğini kapsar. İşbirliği, ebeveynin diyabet bakımı üzerindeki kontrolünü yavaşça azaltırken, ergenin artan sorumluluklarını desteklemesini içerir.

İşbirlikçi katılım, pasif destekten veya baskıcı kontrolden farklıdır. Bu, ebeveynlerin ergenin ihtiyaçlarını dinlemesini, geri bildirimde bulunmasını ve diyabetle ilgili stresli durumları birlikte yönetmesini gerektirir. Ölçek, bu dinamik etkileşimi çeşitli maddeler aracılığıyla yakalamayı amaçlamaktadır, böylece psikometrik özellikler açısından güçlü bir değerlendirme sunar.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Ayar vd., 2020), ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapısının veya adapte edilen yapısının Türk kültürü ve diline uygun olarak geçerlik gösterip göstermediği incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak varsayılan faktör yapısını doğruladığı takdirde, yapı geçerliliğinin sağlandığı kabul edilir.

Ek olarak, ölçeğin kriter geçerliliği, genellikle glisemik kontrol göstergeleri (HbA1c düzeyleri) veya diğer ilgili psikososyal değişkenler (diyabetle ilişkili stres, yaşam kalitesi) ile korelasyonlar incelenerek değerlendirilmiştir. Yüksek işbirlikçi katılım skorlarının, klinik olarak anlamlı ve olumlu sonuçlarla ilişkili olması, ölçeğin dış kriter geçerliliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, dahili tutarlılık (iç güvenirlik) yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Tipik olarak, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğü belirlenmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir.

Ayar ve arkadaşları tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, T1D-İŞEÖ’nün Türkçe formunun kabul edilebilir düzeyde veya üstünde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş olmalıdır. Bu bulgular, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde tutarlı ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde, İşbirlikçi Ebeveyn Katılım Ölçeği’nin faktör yapısının Türk örnekleminde orijinal ölçekle uyumlu olup olmadığını belirlemek için Faktör Analizi (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin kaç temel boyutta toplandığını ve bu boyutların teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar.

Eğer orijinal ölçek çok boyutlu bir yapıya sahipse, adaptasyon çalışması bu alt boyutların (örneğin, iletişim, sorumluluk paylaşımı, duygusal destek) Türk ergen ve ebeveyn popülasyonunda da ayrıştığını ve istatistiksel olarak anlamlı olduğunu teyit etmiştir. Bu, ölçeğin kültürel olarak da geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlar.

Ölçek Bilgileri

Test Type:

Uyarlama (Adaptasyon)

Format:

Likert tipi derecelendirme ölçeği (Özgün ölçek formatı genellikle 5 veya 7 noktalı Likert formatındadır.)

Language Available:

Türkçe (Turkish), Orijinal dili (İngilizce).

Population Group:

Tip 1 Diyabetli Ergenlerin Ebeveynleri.

Age Group:

Tip 1 Diyabetli ergenlerin ebeveynleri (Ergen yaş grubu genellikle 10-18 yaş arasıdır).

Population Details:

Türkiye’deki Tip 1 diyabetli gençlerin ebeveynleri üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği. Ebeveynler, kendi ve ergenleriyle olan işbirlikçi katılım düzeylerini değerlendirirler. Veriler, psikometrik analizler (DFA, güvenirlik katsayıları) için kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

T1D Yönetimi, Ebeveyn-Çocuk İlişkisi, Psikolojik Ölçüm, Diyabet Bakımı, Cronbach Alfa, Gençlik.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar:

Dijle Ayar

Yayın Yılı (Adaptasyon):

2020

İletişim:

[email protected] (Sorumlu yazarın iletişim adresi)

Kullanım İzni ve Ücret:

Akademik araştırmalar için kullanım izni genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilerek sağlanır. Ölçeğin ticari kullanımına dair bilgiler için yazarla doğrudan irtibat kurulmalıdır. Adaptasyon çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Ayar, D., Gürkan, K.P., Bektas, M., Böber, E., & Abaci, A. (2020). Psychometric properties of a Turkish version of the Collaborative Parent Involvement Scale for Youths with Type 1 Diabetes. Current Psychology, 39, 1199–1207. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00868-0
• Makalenin orijinal linki: 0310n0c4s-y-https-link-springer-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: tip-1-diyabetli-gencler-icin-isbirlikci-ebeveyn-katilim-olcegi-toad.pdf

Tip 1 Diyabetli Gençler İçin İşbirlikçi Ebeveyn Katılım Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin orijinal formunda ebeveyn ve genç arasındaki işbirliğini ve sorumluluk paylaşımını değerlendiren ifadelerden oluşmaktadır. Detaylı maddeler için Ayar vd. (2020) referansının eklerine başvurulmalıdır.