Kanser Tanısı Konan Hastaların Eşleri ve Bakım Vericileri İçin Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği

Özet

Kanser Tanısı Konan Hastaların Eşleri ve Bakım Vericileri İçin Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği, kronik bir hastalığa sahip olan hastaların eşleri ve birincil bakım vericileri tarafından deneyimlenen destekleyici bakım ihtiyaçlarını sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında Özbaş-Atlı, Toptaş-Kılıç ve Öz tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, kanser hastalarına bakım veren bireylerin duygusal, sosyal, bilgilendirme ve pratik gereksinimlerini belirleyerek, bu alandaki müdahale programlarının planlanmasına bilimsel bir temel sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle onkoloji ve psikososyal destek alanlarında çalışan profesyoneller için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Kanser, Bakım Verici, Destekleyici Bakım, Bakım Gereksinimleri, Psikometri, Kanser Hastaları, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Özbaş-Atlı, A., Toptaş-Kılıç, S., Öz, F.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kanser tanısı almış bireylere eşlik eden ve aktif bakım sağlayan eşler ile birincil bakım vericilerinin yaşadığı çok boyutlu destekleyici bakım gereksinimlerini tespit etmektir. Kanser tedavisinin karmaşık ve uzun süreli doğası, bakım vericilerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir. Bu nedenle ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, bakım vericilerin karşılanmamış ihtiyaçlarını belirleyerek kişiselleştirilmiş destek stratejileri geliştirmeye yardımcı olmayı hedefler.

Bu araç, bakım vericilerin sadece fiziksel değil, aynı zamanda duygusal, sosyal ve manevi destek alanlarındaki eksikliklerini de ortaya koyarak, palyatif bakım ve psiko-onkoloji hizmetlerinin kalitesini artırmak için bir temel veri seti sunmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, kanser hastalarının bakım vericilerinin yaşadığı Destekleyici Bakım Gereksinimleri yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle multidimasyoneldir ve aşağıdaki gibi alt boyutları içermesi beklenir:

• Duygusal ve Psikolojik Gereksinimler: Stres, anksiyete, depresyon ve duygusal destek eksikliği gibi durumları kapsar.
• Bilgilendirme Gereksinimleri: Hastalığın seyri, tedavi seçenekleri ve destekleyici bakım hizmetleri hakkında yeterli bilgiye sahip olma ihtiyacı.
• Pratik ve Fiziksel Gereksinimler: Ev işleri, ulaşım, finansal zorluklar ve kişisel sağlık hizmetlerine erişim gibi somut ihtiyaçlar.
• Sosyal ve İlişkisel Gereksinimler: Sosyal izolasyonun önlenmesi, aile içi rollerin yeniden düzenlenmesi ve sosyal destek ağlarının güçlendirilmesi ihtiyacı.

Bu boyutlar, bakım vericinin genel iyi oluş halini doğrudan etkileyen faktörlerdir ve ölçek, bu ihtiyaçların şiddetini ve aciliyetini derecelendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Özbaş-Atlı ve arkadaşları (2019) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten de bakım vericilerinin destek gereksinimlerini ölçüp ölçmediğini belirlemeye odaklanmıştır.

Genellikle uyarlama çalışmalarında yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik (benzer yapıyı ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri kullanılır. Çalışmanın temel amacı, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün Türk kültürüne ve diline uygunluğunu kanıtlamaktır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Türkçe formun tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Özbaş-Atlı ve arkadaşlarının çalışmasında, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa) hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu güvenirlik verileri, ölçeğin klinik uygulamalarda ve araştırmalarda güvenilir sonuçlar üretebileceğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analiz, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını test etmeyi amaçlamıştır.

Faktör analizinin sonuçları, bakım vericilerin gereksinimlerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını (örneğin, duygusal, pratik, bilgilendirme) ortaya koyar ve ölçeğin teorik yapısını destekler. Bu analizler, Türk popülasyonunda ölçeğin kullanımının psikometrik açıdan sağlam temellere dayandığını gösterir.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle Likert Tipi derecelendirme formatını kullanan, öz bildirim (self-report) ölçeğidir. Bu format, bakım vericinin her bir gereksinimi ne ölçüde deneyimlediğini veya bu gereksinimin ne kadar önemli olduğunu belirtmesine olanak tanır.

Derecelendirme: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışmasının yapısına göre 4’lü veya 5’li Likert tipi ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: Hiç Gereksinimim Yok – Çok Yüksek Gereksinimim Var).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form).

Hedef Popülasyon Grubu: Kanser tanısı konmuş hastaların birincil bakım vericileri ve eşleri.

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Kanser hastalarına aktif olarak bakım veren, evde veya hastane ortamında destek sağlayan bireyler.

Test Metodolojisi: Klinik araştırma veya tarama çalışmaları bağlamında bireysel olarak doldurulur. Psikososyal değerlendirme ve müdahale planlaması için kullanılır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyici Bakım, Onkoloji, Bakım Yükü, Psikososyal Destek, Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Türkçe Uyarlama): AZİZE ATLI ÖZBAŞ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar (Azize Atlı Özbaş) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi: Ölçekle ilgili orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kanser-tanisi-konan-hastalarin-esleri-ve-bakim-vericileri-icin-destekleyici-bakim-gereksinimleri.pdf

Kaynaklar

Özbaş-Atlı, A., Toptaş-Kılıç, S. ve Öz, F. (2019). Kanser Tanısı Konan Hastaların Eşleri ve Bakım Vericileri İçin Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. J Psychiatric Nurs,10(4), 262-269. doi: 10.14744/phd.2019.37029.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: jag.journalagent.com

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelere erişim için ilgili makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.