Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyonda Öz Güven Ölçeği

Özet

Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyonda Öz Güven Ölçeği (TAKKÖÖ), bireylerin Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyon (TAKKK) işlemini başarılı bir şekilde gerçekleştirme yeteneklerine dair algıladıkları özgüven düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Çulha ve Acaroğlu (2020) tarafından yapılmış olup, bu adaptasyon çalışması ile ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygun geçerlik ve güvenirlik kanıtları sunulmuştur. Bu araç, özellikle ürolojik sorunlar nedeniyle TAKKK uygulaması gereken hastaların psikososyal destek ve eğitim ihtiyaçlarını belirlemede kritik öneme sahiptir.

Ölçek, toplamda 16 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan psikometrik analizler, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve klinik ortamlarda kullanılabilirliğini destekler niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyon, TAKKK, Özgüven Ölçeği, Hemşirelik, Üroloji, Özgüven, Adaptasyon, Psikometri.

Yazarlar

Yeliz Çulha, Rukiye Acaroğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi kendilerine uyguladıkları Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyon (TAKKK) prosedürünü başarıyla yerine getirme konusundaki inançlarını ve yeterlilik algılarını nicel olarak değerlendirmektir. Bu özgüven seviyesinin ölçülmesi, sağlık profesyonellerine, hastaların eğitim gereksinimlerini belirlemede ve uygulama sırasında karşılaştıkları psikolojik engelleri anlamada yardımcı olur.

TAKKK, kronik üriner retansiyon veya nörojenik mesane gibi durumlarda yaşam kalitesini artıran önemli bir öz bakım becerisidir. Bu nedenle, hastaların bu karmaşık işlemi bağımsız ve hijyenik bir şekilde gerçekleştirebilme konusundaki inançları, tedavi başarısı ve komplikasyonların önlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır.

Yapısal Özellik

Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyonda Öz Güven Ölçeği, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan öz yeterlilik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçek, bireyin belirli bir davranışı (TAKKK uygulama) belirli koşullar altında başarılı bir şekilde gerçekleştirme yeteneğine olan kişisel yargısını değerlendirir.

Ölçek, kateterizasyon işleminin çeşitli adımlarında (hazırlık, hijyen, uygulama, sorun giderme) bireyin kendini ne kadar yetkin hissettiğine odaklanır. Yüksek puanlar, TAKKK uygulamasında yüksek düzeyde özgüvene işaret ederken, düşük puanlar eğitim veya psikososyal destek ihtiyacının varlığını gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları hem kapsam geçerliğini hem de yapı geçerliğini içermektedir. Kapsam geçerliği indeksi (KGİ), uzman görüşleri doğrultusunda 0,85 olarak belirlenmiştir, bu da ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Yapı geçerliği analizlerinde, faktör analizine uygunluk değerlendirilmiştir. Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri 0,844 bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan anlamlı düzeyde farklı olduğunu gösteren Barlett’s Küresellik Testi sonucu Ki Kare değeri 1932,52 (p<0,001) olarak saptanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı tutarlılık yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısı 0,89 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Madde toplam puan korelasyonları 0,66 ile 0,95 arasında değişmektedir; bu da her bir maddenin ölçeğin genel puanına anlamlı katkı sağladığını ve ayırt ediciliğinin yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını gösteren test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0,75 olarak belirlenmiştir. Bu katsayı, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin temel yapısının sağlamlığını ortaya koymuştur. Analiz öncesinde yapılan KMO değeri (0,844) ve Bartlett’s Testi sonuçları (p<0,001), verilerin faktörleştirme için uygun olduğunu bilimsel olarak kanıtlamıştır. Ölçek, 16 maddelik yapısıyla, TAKKK uygulaması sırasında bireylerin karşılaştığı çeşitli görev alanlarındaki özgüveni tek bir ana faktör altında başarılı bir şekilde ölçme potansiyeline sahiptir.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 16 maddelik, tek boyutlu öz bildirim ölçeği.

Dil Durumu: Türkçe

Popülasyon Grubu: Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyon uygulayan veya uygulayacak olan hastalar.

Yaş Grubu: Erişkin popülasyon (Çalışma detayları referansa tabidir).

Popülasyon Detayları: TAKKK uygulayan bireyler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır:

• Emin Değilim (“1”)
• Az Eminim (“2”)
• Eminim (“3”)
• Çok Eminim (“4”)
• Tamamıyla Eminim (“5”)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Yeliz Çulha

İletişim: [email protected]

Testin Yayın Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

İzin ve Ücret Durumu: Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikleri aşağıdaki akademik kaynakta detaylı olarak sunulmuştur:

• Çulha, Y., & Acaroğlu, R. (2020). Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyonda Özgüven Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Çukurova Medical Journal, 45(4), 1690-1697. doi: 10.17826/cumj.780942

Makalenin DergiPark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir:

temiz-aralikli-kendi-kendine-kateterizasyonda-oz-guven-olcegi-toad.pdf

Temiz Aralıklı Kendi Kendine Kateterizasyonda Öz Güven Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek toplamda 16 maddeden oluşmaktadır.

Ölçek, 16 maddelik bir yapıda olup, her bir madde TAKKK prosedürünün farklı aşamalarına yönelik özgüven düzeyini 5’li Likert tipi bir yanıt formatında sorgulamaktadır.