Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği

Özet

Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği, bireylerin ev ortamında meydana gelebilecek kazalara yönelik ilk yardım uygulamalarını gerçekleştirme konusundaki algılanan yeterliliklerini, yani öz-yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2020 yılında Altundağ, Turan ve Şafak tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 12 maddeden oluşmakta olup, katılımcıların ilk yardım eylemlerine ilişkin kendilerine duydukları güveni değerlendirmeyi hedefler. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu bilimsel yöntemlerle kanıtlamıştır.

Ölçek, sağlık eğitimi, halk sağlığı araştırmaları ve hemşirelik alanlarında bireylerin ilk yardım becerilerine olan güvenlerini değerlendirmek ve eğitim programlarının etkinliğini ölçmek için kritik bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ev kazaları, İlk yardım, Öz-yeterlik, Psikometrik araç, Uyarlama, Hemşirelik, Sağlık eğitimi.

Yazarlar

Sebahat Altundağ, Tuğba Turan, Mustafa Şafak

Amaç

Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin evde sık karşılaşılan yanıklar, düşmeler, zehirlenmeler veya kesikler gibi durumlarda doğru ve etkili bir şekilde ilk yardım müdahalesinde bulunma kapasitelerine dair sahip oldukları inancı ve güveni (öz-yeterliği) nicel olarak belirlemektir. Bu, özellikle riskli gruplarda ve ebeveynlerde ilk yardım eğitim ihtiyacının tespit edilmesi açısından önemlidir.

Ölçek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, toplumun ilk yardım öz-yeterlik düzeylerini değerlendirme ve bu seviyeleri artırmaya yönelik hedeflenmiş müdahale programları tasarlama imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinden türetilen Öz-Yeterlik (Self-Efficacy) kavramını ölçmektedir. Öz-yeterlik, bireyin belirli sonuçları elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceğine dair inancıdır. Bu ölçek özelinde, yapı, bireyin karmaşık ve stresli ev kazası senaryoları karşısında pratik ilk yardım becerilerini uygulama yeteneğine odaklanır.

Ölçek, bilişsel ve davranışsal yeteneklerin birleşimi olan eylem öz-yeterliğini ölçer; yani sadece bilgiye sahip olmayı değil, aynı zamanda bu bilgiyi acil bir durumda kullanma cesaretini ve güvenini de yansıtır.

Geçerlik

Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları Altundağ ve arkadaşları (2020) tarafından yapılmıştır. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı (ilk yardım öz-yeterliğini) ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemeyi amaçlamıştır.

Yapı Geçerliği: Ölçeğin faktör yapısını incelemek için muhtemelen faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu veya kabul edilebilir bir yapıya sahip olduğu gösterilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve yöntemleri için kaynak makaleye (doi: 10.17826/cumj.625945) başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını ve zaman içindeki kararlılığını değerlendirmiştir. Altundağ ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığın ölçülmesi amacıyla Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ölçeğin güvenilirlik düzeyinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin tekrarlı ölçümlerde istikrarlı sonuçlar vereceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını incelemek için gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, 12 maddenin kaç temel boyutta (faktörde) toplandığını belirlemeye yardımcı olur.

Adaptasyon çalışmalarında genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyerek, ev kazalarında ilk yardım öz-yeterliğinin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu ortaya koyar. Altundağ ve arkadaşlarının çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin bu analizlerle desteklendiğini göstermektedir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Bireysel uygulama veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Dil Mevcut: Türkçe (Orijinal ölçek İngilizce veya başka bir dilde olabilir, ancak kaynak çalışma Türkçe adaptasyonudur.)

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon, özellikle ebeveynler, sağlık eğitimi alan öğrenciler veya ev kazaları riski taşıyan bireylerle çalışan araştırmacılar.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve eğitimli gençler.

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması, hemşirelik ve tıp alanındaki öğrencileri veya genel toplum örneklemini içerebilir. Uygulama için okuryazarlık düzeyi gereklidir.

Test Metodolojisi: Ölçek 12 maddeden oluşur. Derecelendirme 5’li Likert Ölçeği formatındadır:

• 0 = Tamamen katılmıyorum
• 1 = Katılmıyorum
• 2 = Kararsızım
• 3 = Katılıyorum
• 4 = Tamamen katılıyorum

Puanlama, maddelerin toplam puanı üzerinden yapılır; daha yüksek puanlar, bireyin ev kazalarında ilk yardım uygulama öz-yeterliğinin daha yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Öz bildirim, 12 madde, 5’li Likert, Türk kültürü, Hemşirelik araştırması, Uyarlama.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sebahat Altundağ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi (Kaynak makalede detaylı adres belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin izinler ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Sebahat Altundağ ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazar izni ile mümkündür.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
ev-kazalarinda-ilk-yardim-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Altundağ, S., Turan, T., & Şafak, M. (2020). Validity and reliability study of the Turkish version of First Aid in Home Accidents Self-Efficacy Scale. Cukurova Medical Journal, 45(1), 71-78. doi: 10.17826/cumj.625945.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.org.tr

Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlik Ölçeği’nin 12 maddelik içeriği, kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve puanlama yönergeleri için araştırmacıların Altundağ, Turan ve Şafak (2020) tarafından yayınlanan orijinal makaleye başvurması gerekmektedir.

Ölçek, toplam 12 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert derecelendirme sistemiyle (0= Tamamen katılmıyorum, 4= Tamamen katılıyorum) puanlanmaktadır.