Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri Kısa Formu (SDBÇE-21)

Özet

Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri Kısa Formu (SDBÇE-21), bireylerin stresli olaylar karşısında kullandıkları farklı başa çıkma stratejilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, orijinal Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri’nin (CISS) kısaltılmış ve Türkçe popülasyonuna uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, üç temel boyutta bireylerin eğilimlerini değerlendirir: Çözüme Dönük Başa Çıkma, Duygusal Başa Çıkma ve Kaçınmacı Başa Çıkma. Boysan (2012) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin klinik dışı Türk örnekleminde orijinal üç faktörlü yapısının geçerliliğini ve yüksek düzeyde iç tutarlılığını kanıtlamıştır.

SDBÇE-21, psikoloji ve nöroloji bilimleri alanında, özellikle stres yönetimi, kişilik özellikleri ve psikopatoloji araştırmalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Kısa form olması, hem klinik hem de araştırma ortamlarında hızlı ve etkin veri toplamaya olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri, SDBÇE-21, Başa Çıkma Stratejileri, Duygusal Başa Çıkma, Çözüme Dönük Başa Çıkma, Kaçınmacı Başa Çıkma, Psikometri, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Adaptasyon Yazarı: Boysan, M.

Amaç

Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri Kısa Formu’nun (SDBÇE-21) temel amacı, bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları stres verici olaylara verdikleri tepkileri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle bireyin stresle başa çıkarken hangi stratejilere (problem çözme odaklı, duygu odaklı veya kaçınma odaklı) daha fazla yöneldiğini belirlemeyi hedefler.

Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve klinik dışı örneklemine uygunluğunu sınamak ve geçerli, güvenilir bir kısa form oluşturmaktır. Kısa form, araştırmacılara ve klinisyenlere zaman tasarrufu sağlayarak, başa çıkma mekanizmalarını hızlıca ölçme imkanı sunar.

Yapı

SDBÇE-21, bireylerin stresle başa çıkma stillerini ölçen üç boyutlu bir psikolojik yapı üzerine kurulmuştur. Bu üç faktör, stres karşısında gösterilen davranışsal ve bilişsel tepkilerin ana kategorilerini temsil eder.

• Çözüme Dönük Başa Çıkma: Stres kaynağını doğrudan ele almayı, durumu değiştirmeye veya çözmeye yönelik aktif adımlar atmayı içerir.
• Duygusal Başa Çıkma: Stresin yol açtığı olumsuz duygusal sonuçlara odaklanmayı, bu duyguları azaltmayı veya ifade etmeyi amaçlayan stratejileri kapsar (örn., öfke, hayal kırıklığı).
• Kaçınmacı Başa Çıkma: Stresli durumdan uzaklaşmayı, konuyu göz ardı etmeyi veya dikkat dağıtıcı aktivitelere yönelmeyi içeren pasif veya dolaylı stratejilerdir.

Geçerlik

SDBÇE-21’in Türk örnekleminde yapısal geçerlik analizi, Boysan (2012) tarafından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini işaret etmektedir.

Başlıca uyum indeksleri şunlardır: Hatanın Ortalama Karesinin Yakınlığı (RMSEA) 0.07; Karşılaştırmalı Uyum Endeksi (CFI) 0.91; Artan Uyum İndeksi (IFI) 0.91; Normlaştırılmamış Uyum Endeksi (NNFI) 0.90; ve Standardize Edilmiş Artıkların Ortalamalarının Karesi (SMRS) 0.08. Bu değerler, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir düzeydedir. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik bağlamında, pozitif duygulanımın çözüme dönük başa çıkma (r= 0.36) ile ve negatif duygulanımın duygusal başa çıkma (r= 0.44) ile orta düzeyde ilişkili olduğu saptanmıştır.

Güvenilirlik

Envanterin güvenilirlik düzeyi, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve 15 günlük test-tekrar test korelasyonları ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları, alt ölçeklerin yeterli düzeyde homojen olduğunu göstermektedir.

Alt ölçekler için hesaplanan iç tutarlılık (α) değerleri şöyledir:

• Çözüme Dönük Başa Çıkma: α = 0.72
• Duygusal Başa Çıkma: α = 0.77
• Kaçınmacı Başa Çıkma: α = 0.74

15 günlük aralıklarla uygulanan test-tekrar test korelasyonları da ölçeğin zamana karşı kararlılığını desteklemektedir: Çözüme Dönük Başa Çıkma için r= 0.79, Duygusal Başa Çıkma için r= 0.75 ve Kaçınmacı Başa Çıkma için r= 0.66 olarak bulunmuştur. Bu korelasyonlar, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

SDBÇE-21’in yapısal geçerliliği, orijinal ölçeğin teorik yapısını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA, ölçeğin üç faktörlü yapısını (Çözüme Dönük, Duygusal ve Kaçınmacı Başa Çıkma) doğrulamıştır.

Analiz sonuçları, üç faktörlü modelin kabul edilebilir uyum indeksleri sunduğunu göstermiştir (RMSEA= 0.07, CFI= 0.91). Bu bulgular, 21 maddenin her birinin beklendiği gibi kendi alt faktörüne yüklendiğini ve ölçeğin Türk örnekleminde yapısal bütünlüğünü koruduğunu teyit etmektedir. Bu yapı, bireyin stres karşısındaki tepkilerini üç temel ve birbirinden ayrışan strateji bağlamında incelemesi açısından önemlidir.

Araç Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Maddeler: 21 Madde

Diller: Türkçe (Uyarlama Dili)

Popülasyon Grubu: Klinik dışı Türk örneklemi

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Boysan (2012) çalışması, üniversite öğrencileri ve genel toplumdan oluşan klinik dışı yetişkin bireyler üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçüm, bireylerin stresli durumlarla karşılaştıklarında ne sıklıkla belirli başa çıkma davranışlarını sergilediklerini değerlendirmeye dayanır.

Anahtar Kelimeler

Stres Yönetimi, Psikolojik Yapı, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test Güvenilirliği, Adaptasyon, Psikopatoloji, DFA, Türk Örneklemi.

Yazarlar

Adaptasyon Yazarı: Boysan, M.

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Makale referanslarından takip edilebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, telif hakkı ve izin koşulları orijinal yazar (Boysan) ve yayıncı tarafından belirlenmektedir. Akademik kullanım için genellikle referans gösterilmesi yeterlidir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla erişilebilir. Orijinal PDF dosyası burada yer almaktadır: stresli-durumlarla-basa-cikma-envanteri-kisa-formunun-sdbce-21-toad.pdf.

Referanslar

Boysan, M. (2012). Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri Kısa Formu’nun (SDBÇE-21) Klinik dışı Türk örnekleminde geçerliliği. Düsünen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 25(2), 101–107.

Makale Linki: journaldatabase.info

Stresli Durumlarla Başa Çıkma Envanteri Kısa Formu (SDBÇE-21) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Çözüme dönük başa çıkma
• Duygusal başa çıkma
• Kaçınmacı başa çıkma