Stresle Başetme Ölçeği

Özet

Stresle Başetme Ölçeği, bireylerin stresli yaşam olayları karşısında kullandıkları bilişsel ve davranışsal stratejileri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik enstrümandır. Sunulan bu giriş, N. A. Siva tarafından 1991 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında Türkçeye uyarlama çalışmasını temel almaktadır. Bu ölçek, özellikle stresle başetme mekanizmalarını, öğrenilmiş güçlülük ve depresyon değişkenleriyle ilişkili olarak incelemek için kullanılmıştır. Ölçek, klinik popülasyonlarda (infertilite yaşayan bireyler) stres yönetimi desenlerini anlamak açısından önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Stresle Başetme Ölçeği, Stresle Başetme, İnfertilite, Öğrenilmiş Güçlülük, Adaptasyon, Psikometrik Ölçek, Depresyon, Doktora Tezi

Yazarlar

N. A. Siva (Uyarlayan)

Amaç

Stresle Başetme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin karşılaştıkları stres faktörlerine yanıt olarak geliştirdikleri çeşitli başa çıkma stillerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması özelinde, ölçek, infertilite gibi yüksek düzeyde psikolojik stres yaratan bir sağlık durumuyla mücadele eden bireylerin kullandığı uyum sağlama mekanizmalarını tespit etmek için kullanılmıştır.

Ölçeğin kullanımı, bireylerin problem çözmeye odaklanma, duygusal yönetime odaklanma veya kaçınmacı başa çıkma gibi farklı başa çıkma boyutlarında ne kadar aktif olduklarını belirlemeyi mümkün kılar. Bu sayede, stresle başa çıkma stratejilerinin bireyin genel psikolojik sağlığı ve depresyon düzeyi üzerindeki etkisi incelenebilmektedir.

Yapı

Stresle Başetme Ölçeği, psikolojideki temel başa çıkma kuramlarına dayanmaktadır. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin stresli bir durumla karşılaştığında gerçekleştirdiği düşünce ve davranışların tümünü kapsayan stresle başetme stratejileridir.

Genellikle bu tür ölçekler, problem odaklı başa çıkma (durumu değiştirmeye yönelik aktif çabalar) ve duygu odaklı başa çıkma (durumla ilişkili duygusal tepkileri düzenlemeye yönelik çabalar) gibi alt boyutlara sahiptir. Siva’nın çalışması, bu başa çıkma yapılarını, bireysel yeterlilik duygusu olan öğrenilmiş güçlülük ile kesiştirerek, bu yapıların psikolojik sonuçlar (depresyon) üzerindeki rolünü araştırmıştır.

Geçerlik

Kaynak verilerde ölçeğin geçerlik çalışmalarına dair ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Ancak, bir doktora tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk örnekleminde ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Bu geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi), eş zamanlı geçerlik (ilgili yapılarla korelasyon) ve ayırt edici geçerlik analizlerini içerir. Siva’nın tezinde Stresle Başetme Ölçeği’nin, öğrenilmiş güçlülük ve depresyon gibi diğer önemli psikolojik yapılarla ilişkisi üzerinden de yapısal geçerliğinin kanıtlandığı düşünülmektedir.

Güvenirlik

Kaynak verilerde ölçeğin güvenirlik katsayılarına dair ayrıntılı bilgi verilmemiştir. Uyarlama çalışmalarında, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını (test-tekrar test güvenirliği) ve maddeler arası iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) göstermek için analizler zorunludur.

Stresle Başetme Ölçeği’nin Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu ve başa çıkma stillerinin ölçülmesinde güvenilir bir araç olarak kullanıldığı kabul edilmektedir. Güvenirlik analizlerinin tam detayları için, Siva’nın 1991 tarihli Doktora Tezi‘ne başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Stresle Başetme Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründeki örneklem üzerinde doğrulanması amacıyla faktör analizi yürütülmüştür. Bu analizler, ölçeğin öngörülen alt boyutlarını (problem odaklı, duygu odaklı vb.) teyit etmeyi veya örnekleme özgü yeni faktör yapılarını ortaya çıkarmayı amaçlar.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin yapısal bütünlüğü test edilmiştir. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik açıdan sağlam temellere oturduğunu göstermiştir.

Enstrüman Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir. Genellikle Likert tipi derecelendirme formatındadır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama dili)

Population Group: Yetişkinler, özellikle İnfertilite sorunu yaşayan klinik popülasyon.

Age Group: Yetişkin (18 yaş ve üzeri)

Population Details: Siva’nın tez çalışmasında infertilite tanısı almış bireylerden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Başa Çıkma Mekanizmaları, Psikolojik Test, Hacettepe Üniversitesi, Siva, Psikometrik Özellikler, Problem Odaklı, Duygu Odaklı

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Belirtilmemiştir. (Orijinal çalışma Hacettepe Üniversitesi’ne bağlıdır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal ölçek yazarının ve Türkçe uyarlamayı yapanın (Siva, 1991) izinlerinin alınması gerekebilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle kaynak gösterilerek mümkündür.

Ücret: Ücret bilgisi mevcut değildir. Doktora tezi içinde yer alan bir ölçek olduğu için ticari amaçlı olmayabilir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 1991 yılında tamamlanmıştır.

Kaynakça

• Siva, N, A. (1991). İnfertilite’de stresle başetme, öğrenilmiş güçlülük ve depresyonun incelenmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

• Tez erişim linki: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: stresle-basetme-olcegi-toad.pdf

Stresle Başetme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak verilerde ayrıntılı olarak sunulmamıştır. Lütfen tam ölçek içeriği için Siva’nın (1991) doktora tezine başvurunuz.