Öznel Eksik İstihdam Ölçeği

Özet

Öznel Eksik İstihdam Ölçeği, bireylerin mevcut istihdam durumlarını kendi beklenti ve algılarıyla kıyaslayarak yaşadıkları eksik istihdam duygusunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki çalışanların öznel eksik istihdam deneyimlerini değerlendirmek için Ayşenur Büyükgöze Kavas ve arkadaşları tarafından Türkçeye uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, düşük ücret, statü uyuşmazlığı, saat uyuşmazlığı, çalışma alanı ve yoksulluk ücretli istihdam gibi boyutlar altında eksik istihdamın farklı veçhelerini ele almaktadır. Bu uyarlama çalışması, Türk işgücü piyasasında öznel eksik istihdamın yaygınlığını ve sonuçlarını anlamak için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öznel Eksik İstihdam, İş Doyumu, Kariyer Değerlendirmesi, Psikometri, Uyarlama, Türkiye, Ölçme, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi

Yazarlar

Buyukgoze-Kavas, A., Allan, B. A., Turan, M., Kirazci, F.

Amaç

Öznel Eksik İstihdam Ölçeği‘nin temel amacı, bireylerin kendi algılarına dayalı olarak eksik istihdam deneyimlerini nicel olarak değerlendirmektir. Bu, kişisel nitelikler, beklentiler ve mevcut iş koşulları arasındaki uyumsuzlukları, özellikle ücret, statü, çalışma saatleri ve çalışma alanı gibi faktörler üzerinden belirlemeyi hedefler. Ölçek, bireylerin yetkinliklerinin altında bir pozisyonda çalışması (aşırı niteliklilik), hak ettiklerinden daha düşük ücret alması veya çalışma saatlerinin yetersiz olması gibi durumları öznel bir bakış açısıyla ölçer.

Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk çalışanlar arasında geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Böylece, Türkiye’deki işgücü piyasasında eksik istihdamın psikolojik etkilerini ve kariyer sonuçlarını inceleyen araştırmacılara standart bir ölçüm aracı sunulmuştur. Ölçek, eksik istihdamın bireysel ve örgütsel düzeydeki etkilerini, örneğin iş doyumu ve işten ayrılma niyeti gibi değişkenlerle ilişkisini anlamak için değerli bir araçtır.

Yapı

Öznel Eksik İstihdam, bireyin kendi algısına göre işinin beklentilerini karşılamaması durumunu ifade eden çok boyutlu bir psikolojik yapıdır. Bu ölçek, eksik istihdamı beş temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir: düşük ücret (bireyin niteliklerine kıyasla aldığı ücretin yetersizliği), statü uyuşmazlığı (eğitim veya deneyim seviyesine uygun olmayan bir pozisyonda çalışma), saat uyuşmazlığı (istenilen veya ihtiyaç duyulan çalışma saatlerinden daha az çalışmak), çalışma alanı (uzmanlık veya ilgi alanına uygun olmayan bir alanda çalışma) ve yoksulluk ücretli istihdam (kazancın temel yaşam ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması).

Bu boyutlar, bireyin işine yönelik memnuniyetsizliğini ve iş-benlik uyumsuzluğunu yansıtmaktadır. Ölçek, bu farklı veçheleri ölçerek, eksik istihdamın genel etkisinin yanı sıra, hangi spesifik alanlarda sorun yaşandığını da belirlemeye olanak tanır. Böylece, araştırmacılar ve uygulayıcılar, eksik istihdamın bireylerin psikolojik iyi oluşu, iş doyumu ve kariyer gelişimi üzerindeki karmaşık etkilerini daha derinlemesine analiz edebilirler.

Geçerlik

Öznel Eksik İstihdam Ölçeği‘nin geçerlik çalışmaları, kapsamlı istatistiksel analizlerle desteklenmiştir. İlk olarak, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin 6 faktörlü yapısının verilere en iyi uyumu gösterdiğini ortaya koymuştur (χ2 (614) = 1738.36, p < .001, χ2/ df = 2.83, AIC = 1,916.36, CFI = .92, RMSEA = .06, 90% CI [.06, .07], SRMR = .05). Bu değerler, modelin iyi bir uyum sergilediğine işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin ölçmenin değişmezliği (measurement invariance) cinsiyet, sosyal sınıf ve gelir gruplarına göre test edilmiştir. Elde edilen bulgular, faktörlerin sayısının ve yapılarının bu demografik gruplar arasında eşdeğer olduğunu göstermiştir: cinsiyet (χ2 (1228) = 2732.59, p < .001, CFI = .90, RMSEA = .05, 90% CI [.053, .058], and SRMR = .05), sosyal sınıf (χ2 (1228) = 2781.71, p < .001, CFI = .90, RMSEA = .05, 90% CI [.054, .059], and SRMR = .06) ve gelir grupları (χ2 (1228) = 2837.19, p < .001, CFI = .89, RMSEA = .05, 90% CI [.057, .060], and SRMR = .06). Bu, ölçeğin farklı gruplarda karşılaştırılabilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Ek olarak, ölçeğin farklı yapılarla olan korelasyon katsayıları incelenmiştir. Ölçek, aşırı niteliklilik ve işten ayrılma niyeti ile pozitif yönlü anlamlı ilişkiler gösterirken; iş doyumu, ücret doyumu ve anlamlı iş ile negatif yönlü anlamlı korelasyonlar sergilemiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin yapı geçerliğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları kapsamında, iç tutarlılık katsayıları olan Cronbach Alpha değerleri hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçeğin alt boyutları ve toplamı için yüksek düzeyde iç tutarlılık göstermiştir. Elde edilen Alpha katsayıları sırasıyla şu şekildedir: düşük ücret alt boyutu için .96, statü uyuşmazlığı için .95, saat uyuşmazlığı için .87, çalışma alanı için .93 ve yoksulluk ücretli istihdam için .96.

Ölçeğin genel iç tutarlılığı da oldukça yüksek bulunmuştur; ölçeğin toplamı için Cronbach Alpha katsayısı .95 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek güvenirlik değerleri, Öznel Eksik İstihdam Ölçeği‘nin farklı alt boyutlarının ve genel olarak ölçeğin, ölçmek istediği yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Öznel Eksik İstihdam Ölçeği‘nin faktör yapısını belirlemek ve doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak beklenen yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu değerlendirmiştir. Analiz sonucunda, ölçeğin 6 faktörlü bir yapısının en iyi uyumu gösterdiği tespit edilmiştir. Bu 6 faktörlü modelin uyum indeksleri oldukça güçlüdür: χ2 (614) = 1738.36, p < .001, χ2/ df = 2.83, AIC = 1,916.36, CFI = .92, RMSEA = .06, 90% CI [.06, .07], SRMR = .05.

Bu istatistiksel değerler, 6 faktörlü modelin verilerle yüksek düzeyde bir uyum içinde olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğinin iyi olduğunu ortaya koymaktadır. Faktör yapısının netliği ve uyumu, ölçeğin öznel eksik istihdam yapısını çok boyutlu bir şekilde başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir. Bu faktörler, düşük ücret, statü uyuşmazlığı, saat uyuşmazlığı, çalışma alanı ve yoksulluk ücretli istihdam gibi farklı eksik istihdam veçhelerini temsil etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 7’li Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 7= kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Türk çalışanlar

Yaş Grubu: Yetişkin işgücü popülasyonu

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan bireyler.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi algılarına dayalı olarak, mevcut iş koşulları ile beklentileri arasındaki uyumsuzlukları değerlendiren öz bildirimli bir anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Eksik İstihdam, İş Yaşamı, Psikolojik Ölçüm, Ölçek Uyarlaması, İş Tatmini, Kariyer Psikolojisi, Çalışma Psikolojisi, Ölçmenin Değişmezliği, Cronbach Alpha

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Ayşenur Büyükgöze Kavas için)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için araştırmacıların sorumlu yazar Ayşenur Büyükgöze Kavas ile iletişime geçmeleri önerilir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin spesifik ücret bilgisi belirtilmemiştir. Testin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2021 yılında yayınlanan makale kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Kaynaklar

Buyukgoze-Kavas, A., Allan, B. A., Turan, M., & Kirazci, F. (2021). Context and validation of the Subjective Underemployment Scale among Turkish employees. Journal of Career Assessment, 29(2), 283-302. https://doi.org/10.1177/1069072720961542

Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: journals.sagepub.com

Orijinal PDF buradan indirilebilir: oznel-eksik-istihdam-olcegi-toad.pdf

Öznel Eksik İstihdam Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Aldığım ücret benimle aynı niteliklere sahip olan kişilere kıyasla daha düşük (Madde 1).

Eğitim seviyeme göre çalıştığım iş yerinde daha yüksek bir konumda olmayı hak ediyorum (Madde 12).