Öznel İyi Oluş Ölçeği

Özet

Öznel İyi Oluş Ölçeği (ÖİOÖ), Meliha Tuzgöl-Dost tarafından 2005 yılında geliştirilen, bireylerin kendi yaşam kalitelerini ve genel iyi oluş hallerini değerlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, on iki farklı boyutu ele alarak öznel iyi oluşun çok yönlü doğasını ölçmeyi hedefler. Yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin on iki boyutlu yapısının kabul edilebilir düzeyde bir uyum sergilediğini göstermiştir. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, yüksek iç tutarlılık (Cronbach alfa = .93) ve güçlü madde-toplam korelasyonları ile ölçeğin psikometrik özelliklerinin oldukça sağlam olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Öznel iyi oluş, psikolojik iyi oluş, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, psikometri, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Meliha Tuzgöl Dost

Amaç

Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin öznel iyi oluş düzeylerini, yaşamlarının farklı alanlarındaki memnuniyetlerini ve genel yaşam kalitelerini bilimsel ve sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, bireylerin kendi geçmişleri ve başkalarının yaşamlarıyla kıyaslamaları, olumlu ve olumsuz duygusal deneyimleri, geleceğe yönelik amaçları, kendine güven düzeyleri, iyimserlikleri, ilgi duydukları etkinlikler, arkadaşlık ve aile ilişkileri gibi on iki farklı boyutta iyi oluşlarını ölçmeyi hedefler.

Ölçek, psikoloji, rehberlik ve danışmanlık alanlarında çalışan uzmanlara, araştırmacılara ve akademisyenlere, danışanların veya katılımcıların öznel iyi oluş profillerini belirlemede güvenilir ve geçerli bir araç sunar. Böylece, bireysel müdahale programlarının geliştirilmesi, psikolojik danışmanlık süreçlerinin planlanması ve genel olarak insan refahına yönelik araştırmaların desteklenmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Öznel İyi Oluş Ölçeği, öznel iyi oluş kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bu kavram, bireylerin yaşamlarından duydukları memnuniyet, olumlu duyguların varlığı ve olumsuz duyguların yokluğu gibi bileşenleri içerir. Ölçek, bu karmaşık yapıyı on iki ana boyuta ayırarak daha detaylı bir değerlendirme imkanı sunar. Her bir boyut, öznel iyi oluşun farklı bir yönünü temsil eder ve bireyin genel iyi oluşuna katkıda bulunan spesifik alanları ölçer.

Ölçeğin ölçtüğü boyutlar arasında, bireyin yaşamını kendisinin ve başkalarının hayatlarıyla kıyaslaması, olumlu ve olumsuz duygularını deneyimleme biçimi, kişisel hedefleri ve amaçları, kendine güven düzeyi, yaşama karşı iyimser bakış açısı, ilgi alanları ve etkinliklere katılımı, sosyal ilişkiler (arkadaşlık ve aile ilişkileri), geleceğe yönelik beklentileri, başkalarının yaşamına imrenme eğilimi, yaşamın zorluklarıyla başa çıkma stratejileri ve karamsarlık gibi faktörler yer almaktadır. Bu boyutlar, öznel iyi oluşun hem bilişsel hem de duygusal yönlerini kapsayan geniş bir yelpaze sunar.

Geçerlik

Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi sonucunda, on iki boyutlu modelin veriyle uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğu bulunmuştur. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını ampirik olarak desteklemektedir.

Faktör analizi sonuçlarına göre, ölçekteki maddelerin faktör yükleri .30 ile .66 arasında değişmektedir. Bu değerler, her bir maddenin kendi boyutunu temsil eden faktörle yeterince güçlü bir ilişkiye sahip olduğunu ve ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruduğunu işaret etmektedir. Yüksek faktör yükleri, maddelerin ilgili boyutları temsil etme gücünün yüksek olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak Cronbach alfa değeri .93 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik açıdan oldukça yüksek kabul edilir ve ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu, aynı yapıyı ölçtüğünü güçlü bir şekilde destekler.

Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam puan korelasyon katsayıları .32 ile .63 arasında değişmektedir. Bu korelasyon değerleri, her bir maddenin ölçeğin genel puanına anlamlı bir katkı sağladığını ve maddelerin ölçeğin tamamıyla uyumlu bir şekilde çalıştığını göstermektedir. Bu bulgular, Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin yüksek derecede güvenilir bir ölçme aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin on iki farklı boyuttan oluşan bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu on iki boyut, öznel iyi oluşun farklı yönlerini yansıtan ayrı ancak ilişkili bileşenlerdir.

Faktör analizi bulguları, on iki boyutlu modelin gözlenen verilerle kabul edilebilir düzeyde bir uyum sergilediğini göstermiştir. Her bir ölçek maddesinin ait olduğu faktör üzerindeki yükleri .30 ile .66 arasında değişmektedir. Bu faktör yükleri, maddelerin ilgili boyutları ölçmedeki etkinliğini ve ölçeğin yapısal olarak sağlam olduğunu kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar, Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin teorik çerçevesiyle tutarlı ve ampirik olarak desteklenen çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Araç

Test Tipi: Geliştirme

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= Hiç uygun değil – 5= Çok uygun)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki yetişkin bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Spesifik demografik detaylar için orijinal referansa başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öznel İyi Oluş Ölçeği, bireylerin kendi beyanlarına dayanan bir kendini bildirme envanteri formatındadır. Katılımcılar, her bir maddeyi 5’li Likert ölçeği üzerinden değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Öznel iyi oluş, iyi oluş ölçeği, psikolojik ölçüm, psikometri, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Meliha Tuzgöl Dost.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin kullanımı için, özellikle ticari veya büyük ölçekli uygulamalar söz konusu olduğunda, ölçeğin sorumlu yazarı Meliha Tuzgöl Dost ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin süreçleri daha esnek olmakla birlikte, telif haklarına saygı göstermek ve yazardan onay almak iyi bir uygulamadır. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir; bu konuda yazarla doğrudan iletişime geçmek en doğru bilgiyi sağlayacaktır. Ölçek, 2005 yılında geliştirilmiştir.

Referanslar

• Tuzgöl-Dost, M. (2005). Öznel İyi Oluş Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(23), 103-111.

  Makalenin orijinaline aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: pdrdergisi.org

• Ölçeğin orijinal PDF dokümanları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:
  • oznel-iyi-olus-olcegi-toad.pdf
  • oznel-iyi-olus-olcegi-toad_0.pdf

Öznel İyi Oluş Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Yaşamını Kendi Geçmişi ve Başkalarının Hayatı ile Kıyaslama (6m)
• Olumlu ve Olumsuz Duygular (5m)
• Amaçlar (4m)
• Kendine Güven (4m)
• İyimserlik (6m)
• İlgi Duyulan Etkinlikler (4m)
• Arkadaşlık İlişkileri (4m)
• Geleceğe Bakış (3m)
• Aile İlişkileri (3m)
• Başkalarının Yaşamına İmrenme (2m)
• Yaşamın Zorluklarıyla Baş Etme (3m)
• Karamsarlık (2m)