Öznel Bellek Yakınmaları Anketi

Özet

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi (ÖBYA), bireylerin kendi bellek performanslarına ilişkin algılarını ve yaşadıkları yakınmaları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle yaşlı popülasyonlarda ortaya çıkan subjektif kognitif bozukluk veya hafif kognitif bozukluk gibi durumların erken evrelerinde önemli bir gösterge olabilen öznel bellek yakınmalarını ölçmeyi hedefler. Türk Geriatri Dergisi’nde yayımlanan bir çalışma ile 2013 yılında Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini araştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi, bellek, subjektif bellek yakınmaları, geriatri, psikometrik özellikler, uyarlama, kognitif bozukluk, yaşlılık.

Yazarlar

Özel-Kızıl, E. T., Duman, B., Altıntaş, Ö., Kırıcı, S., Baştuğ, G., Baran, Z., Altunöz, U.

[quads id=5]

Amaç

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamlarında deneyimledikleri bellek sorunlarına dair kendi algılarını ve şikayetlerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu, objektif bilişsel testlerle her zaman tespit edilemeyen ancak kişinin yaşam kalitesini etkileyen bellek performansındaki düşüşleri yakalamak için kritik öneme sahiptir. Ölçek, özellikle yaşlı yetişkinlerde, demans öncesi evreler olan hafif kognitif bozukluk (HKB) veya subjektif kognitif yakınmalar (SKK) gibi durumların erken tespiti ve takibinde bir tarama aracı olarak hizmet eder.

Türkçe’ye uyarlanması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında, özellikle geriatri alanında çalışan uzmanların, Türk kültürüne ve diline uygun, geçerli ve güvenilir bir araçla öznel bellek yakınmalarını değerlendirmelerini sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, bilişsel sağlığın izlenmesi ve potansiyel risk altındaki bireylerin belirlenmesi kolaylaşmaktadır.

Yapı

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin ölçtüğü temel yapı, bireylerin kendi bellek yeteneklerine ve günlük yaşamdaki bellek işlevlerindeki değişikliklere dair algıları olan “öznel bellek yakınmalarıdır”. Bu yapı, kişinin kendi belleğinin zayıfladığına veya eskisi kadar iyi çalışmadığına dair farkındalığını ifade eder. Öznel bellek yakınmaları, genellikle objektif bilişsel testlerde belirgin bir düşüş olmaksızın ortaya çıkabilir, ancak gelecekte kognitif bozukluk geliştirme riski ile ilişkilendirilmiştir.

Bu anket, genellikle çeşitli bellek alanlarına (örn., isim hatırlama, randevuları unutma, kelime bulma güçlüğü) yönelik şikayetleri sorgulayarak çok boyutlu bir değerlendirme sunar. Ölçek, bellek performansındaki düşüşün yanı sıra, bu düşüşün günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkilerini de dolaylı olarak değerlendirerek, bireyin bellek sorunlarına verdiği önemi ve kaygıyı yansıtan bir profil oluşturmaya yardımcı olur.

Geçerlik

Kaynak içerikte Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiştir (“-“). Ancak, bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması sürecinde, ölçeğin orijinal dilde ölçtüğü yapıyı Türkçe’de de aynı şekilde ölçtüğünü doğrulamak için kapsamlı geçerlik çalışmaları yapılması esastır. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile), ölçüt geçerliği (ilişkili diğer ölçeklerle korelasyon) ve ayırt edici geçerliği (farklı grupları ayırt etme yeteneği) gibi boyutları içerir.

Özel-Kızıl ve arkadaşları (2013) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin değerlendirildiği belirtildiğinden, bu geçerlik çalışmalarının yapılmış olması beklenmektedir. Ancak, sunulan özet bilgide bu detaylara yer verilmemiştir. Geçerlik, bir ölçme aracının neyi ölçmesi gerekiyorsa onu ne kadar doğru ölçtüğünü ifade eden kritik bir psikometrik özelliktir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin güvenirlik bilgileri de detaylı olarak belirtilmemiştir (“-“). Bir ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlı ve kararlı olma derecesini ifade eder. Uyarlama çalışmalarında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı gibi), test-tekrar test güvenirliği ve maddeler arası korelasyon gibi yöntemlerle güvenirlik değerlendirmesi yapılır.

Özel-Kızıl ve arkadaşları (2013) çalışmasında psikometrik özelliklerin değerlendirildiği belirtildiğinden, güvenirlik analizlerinin de bu kapsamda gerçekleştirilmiş olması muhtemeldir. Yüksek güvenirlik, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğini ve ölçüm hatasının düşük olduğunu gösterir, bu da klinik ve araştırma uygulamaları için temel bir gerekliliktir.

Faktör Analizi

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin faktör analizi detayları kaynak içerikte doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, bir ölçeğin uyarlama sürecinde, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek ve orijinal ölçeğin faktör yapısının hedef dildeki popülasyonda da korunup korunmadığını belirlemek için faktör analizi sıklıkla uygulanır. Bu analiz, ölçeğin altında yatan boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlar.

Uyarlama çalışmasında (Özel-Kızıl vd., 2013) psikometrik özelliklerin değerlendirilmesi kapsamında açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizlerinin yapılmış olması kuvvetle muhtemeldir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin hangi bellek yakınması boyutlarına yüklendiğini göstererek, ölçeğin yapısal bütünlüğüne dair önemli bilgiler sunar.

Araç

Test Türü: Uyarlama. Öznel Bellek Yakınmaları Anketi, orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu olup, Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmiştir.

Format: Genellikle kendi kendine raporlama şeklinde uygulanan bir ankettir. Maddeler, bireylerin bellek yakınmalarını belirli bir derecelendirme ölçeği üzerinde değerlendirmesini gerektirir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Başta yaşlı yetişkinler olmak üzere, öznel bellek yakınmaları olan bireyler. Geriatri alanındaki çalışmalar için özellikle uygundur.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş olmakla birlikte, uyarlama çalışmasının yapıldığı dergi ve ölçeğin doğası gereği 60 yaş ve üzeri bireylerde kullanıma yönelik olduğu tahmin edilmektedir.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yaşlı yetişkin popülasyonu üzerinde psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Klinik olarak sağlıklı yaşlılar ve hafif kognitif bozukluk riski taşıyan bireyler bu popülasyonun hedefi olabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireylerin belirli bellek sorunları hakkındaki deneyimlerini ve sıklığını değerlendiren bir dizi madde içermektedir. Yanıtlar genellikle bir Likert tipi ölçek üzerinde derecelendirilir. Uygulama genellikle kağıt-kalem veya klinik görüşme yoluyla yapılır.

Anahtar Kelimeler

Bellek, öznel bellek yakınmaları, kognitif bozukluk, hafif kognitif bozukluk, demans, geriatri, psikometrik, uyarlama, değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler ve ücretler hakkında kaynak içerikte bilgi bulunmamaktadır. Genellikle uyarlanmış bir ölçeğin kullanımı için orijinal ölçeğin yazarlarından veya yayıncılarından izin alınması gerekebilir. Ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin değerlendirildiği çalışma 2013 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Özel-Kızıl, E. T., Duman, B., Altıntaş, Ö., Kırıcı, S., Baştuğ, G., Baran, Z. ve Altunöz, U. (2013). Öznel Bellek Yakınmaları Anketi Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi. Türk Geriatri Dergisi, 16(2), 150-154.

Orijinal PDF buradan indirilebilir: oznel-bellek-yakinmalari-anketi-toad.pdf

Makalenin yayımlandığı dergi bağlantısı: geriatri.dergisi.org

[quads id=5]

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Öznel Bellek Yakınmaları Anketi’nin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu nedenle, ölçeğin spesifik maddeleri burada listelenememektedir.