Oyun Aktarma Olgusu Ölçeği

Özet

Oyun Aktarma Olgusu Ölçeği (OAOÖ), İngilizce orijinali olan Game Transfer Phenomena Scale (GTPS) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış (Uyarlama) ve geçerliği yapılmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin video oyunları oynarken edindikleri algıların, otomatik zihinsel süreçlerin ve davranışların gerçek hayata ne ölçüde aktarıldığını ve yansıdığını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe validasyonu, Muhterem Dindar ve B. A. Ortiz de Gortari tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, oyun deneyiminin bilişsel ve algısal etkilerini psikolojik bir çerçevede değerlendirerek, bu aktarım olgusunun yoğunluğunu ve sıklığını belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin temel amacı, yoğun oyun deneyimi sonrasında ortaya çıkan ve bazen rahatsız edici boyutlara ulaşabilen gerçeklik ile sanal dünya arasındaki geçiş etkilerini, yani Oyun Aktarma Olgusunu (
Oyun Aktarma Olgusu
), bilimsel olarak ölçmektir. Ölçeğin orijinal versiyonu, bu olguyu ölçmek için kullanılan ilk sistematik araçlardan biridir ve Türkçe uyarlaması ile Türkiye’deki oyuncu popülasyonu üzerinde de güvenilir veriler elde etme imkanı sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Oyun Aktarma Olgusu, Game Transfer Phenomena Scale (GTPS), Video Oyunları, Psikometri, Uyarlama, Algı Değişiklikleri, Bilişsel Süreçler.

Yazarlar

Muhterem Dindar, B. A. Ortiz de Gortari

Amaç

Oyun Aktarma Olgusu Ölçeği’nin temel amacı, video oyunları ile yoğun etkileşimde bulunan bireylerin, oyun içi elementleri, düşünce kalıplarını ve davranış eğilimlerini gerçek hayata aktarma düzeylerini nicel olarak ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş olan GTPS’nin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki araştırmacılara geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, özellikle oyun oynama sonrası deneyimlenen istemsiz düşünceleri, görsel veya işitsel halüsinasyon benzeri algıları ve oyun içi eylemleri taklit etme eğilimlerini ölçerek, bireyin sanal ve gerçek dünya arasındaki sınırları nasıl deneyimlediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu tür bir ölçüm, aşırı oyun kullanımının potansiyel psikolojik etkilerinin anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, ölçtüğü ana yapı olan Oyun Aktarma Olgusu (OAO) üzerine kuruludur. Bu yapı, genellikle üç temel boyutta incelenen multidisipliner bir olgudur:

• Algısal Değişiklikler (Perceptual Alterations): Oyun oynadıktan sonra gerçek dünyada oyun öğelerini görme, duyma veya hissetme gibi duyusal deneyimlerin aktarılması.
• Otomatik Zihinsel Süreçler (Automatic Mental Processes): Oyunla ilgili düşüncelerin, stratejilerin veya skorlamanın istemsizce zihne gelmesi, rüyalara girmesi veya günlük görevleri oyun mekaniğiyle ilişkilendirme.
• Eylemler ve Davranışlar (Actions and Behaviours): Oyun içi hareketleri veya eylemleri (örneğin, bir nesneye uzanma, bir düğmeye basma refleksi) gerçek hayatta sergileme eğilimi.

Bu üç boyut, bireyin video oyunları ile kurduğu yoğun ilişkinin, bilişsel şemaları ve davranışsal refleksleri nasıl değiştirdiğini sistematik olarak incelemeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışması, Dindar ve Ortiz de Gortari (2017) tarafından detaylı bir uyarlama süreciyle yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır.

Yapılan analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenen çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Bu durum, ölçeğin Oyun Aktarma Olgusu’nun farklı bileşenlerini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, oyun bağımlılığı veya oyun süresi) ilişkileri incelenerek ölçüt bağıntılı geçerliği de desteklenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgisi belirtilmemiş olsa da, akademik bir uyarlama çalışmasında iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin güvenirlik analizleri, genellikle Cronbach Alfa (Psikometri) katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin hem alt boyutları hem de toplam puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı, yani Oyun Aktarma Olgusu‘nu, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Oyun Aktarma Olgusu Ölçeği’nin (GTPS) Türkçe versiyonunun yapısal geçerliğini incelemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır.

Faktör analizleri sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde, üç ana faktörlü bir yapının Türk örnekleminde de en iyi uyumu sağladığı tespit edilmiştir. Bu faktörler, Algısal Değişiklikler, Otomatik Zihinsel Süreçler ve Eylemler/Davranışlar olarak adlandırılan teorik boyutları temsil etmektedir. Bu güçlü faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak beklenen Oyun Aktarma Olgusu bileşenlerini ayrıştırabildiğini kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal GTPS genellikle Likert tipi bir derecelendirme ile yanıtlanır. Kullanıcılar, deneyimlerinin sıklığını veya yoğunluğunu belirli bir aralıkta (örneğin, 1=Hiçbir zaman, 5=Çok Sık) belirtirler.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yoğun Video Oyunları Oynayan Bireyler (Genel Oyuncu Popülasyonu)

Age Group: Ergenlik dönemi sonrası ve Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Population Details: Ölçek, düzenli olarak dijital oyunlar oynayan ve bu oyunlarla yoğun etkileşimde bulunan bireylere uygulanmıştır. Uyarlama çalışmasında kullanılan örneklem, ölçeğin psikometrik özelliklerini test etmek için yeterli büyüklükte ve çeşitliliktedir.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan anket formatında bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Muhterem Dindar, Ortiz de Gortari, Video Oyunları, GTPS, Algı, Davranışsal Aktarım, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Muhterem Dindar ve B. A. Ortiz de Gortari için ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi üzerinden sağlanmaktadır.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu B. A. Ortiz de Gortari tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama için sorumlu yazar Muhterem Dindar’dır. Ölçeğin kullanımı için izinlerin, sorumlu yazar ile iletişime geçilerek alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli araştırmalar için ücret talep edilip edilmediği bilgisi doğrudan kaynakta yer almamaktadır.

Test Yılı (Uyarlama): 2017.

Orijinal PDF dosyası bu bağlantıdan indirilebilir: game-transfer-phenomena-scale-gtps-toad.pdf

Kaynaklar

• Dindar, M., & Ortiz de Gortari, B. A. (2017). Turkish validation of the Game Transfer Phenomena Scale (GTPS): Measuring altered perceptions, automatic mental processes and actions and behaviours associated with playing video games. Telematics and Informatics, 34, 1802-1813.
  https://doi.org/10.1016/j.tele.2017.09.003

Oyun Aktarma Olgusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, telif hakları veya gizlilik nedeniyle bu platformda yayımlanamamaktadır. İlgili maddelere ulaşım için yukarıda belirtilen akademik makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, Algısal Değişiklikler, Otomatik Zihinsel Süreçler ve Eylemler/Davranışlar olmak üzere üç ana alt boyuta ayrılmış maddelerden oluşmaktadır.