Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği (ÇİBGOÖ), Horzum, Ayas ve Çakır-Balta tarafından 2008 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, çocukların bilgisayar oyunlarına yönelik geliştirdikleri bağımlılık düzeylerini ve bu bağımlılığın temel psikolojik ve davranışsal boyutlarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, dört faktörlü bir yapıya sahiptir ve özellikle çocuk popülasyonunda görülen oyun bağımlılığı belirtilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, eğitim ve ruh sağlığı alanlarında çalışan uzmanlara, risk altındaki çocukları belirleme ve erken müdahale planları oluşturma konusunda önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği, Bilgisayar Oyun Bağımlılığı, Ölçek Geliştirme, Psikometrik özellikler, Faktör Analizi, Çocuk Gelişimi.

Yazarlar

Mehmet Barış Horzum, Tarık Ayas, Özlem Çakır-Balta

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul çağındaki çocukların bilgisayar oyunlarına karşı geliştirdikleri bağımlılık eğilimlerini ve derecelerini ölçmek için geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçme aracı geliştirmektir. Geliştirme süreci, uluslararası alanyazında tanımlanan bağımlılık kriterlerini temel alarak, Türkiye bağlamında çocukların oyun oynama davranışlarının yol açtığı sorunları tespit etmeyi hedeflemiştir.

Bu ölçek sayesinde, eğitimciler, rehberlik uzmanları ve araştırmacılar, çocukların günlük yaşamlarında (okul başarısı, sosyal ilişkiler ve aile görevleri) bilgisayar oyunları nedeniyle meydana gelen aksamaları sistematik olarak değerlendirebilmektedir.

Yapı

Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği, bilgisayar oyun bağımlılığı yapısını dört ana boyutta ele almaktadır. Bu boyutlar, bağımlılığın davranışsal, duygusal ve bilişsel bileşenlerini kapsamaktadır. Ölçek, bireyin oyun oynama üzerindeki kontrol kaybı, diğer faaliyetlere karşı oyunu tercih etme ve oyun oynamadığı zamanlarda bile oyuna dair yoğun düşünceler taşıma gibi temel belirtileri ölçmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar, bağımlılık davranışının sürekliliğini ve derinliğini göstermektedir. Bu dört boyut, toplam 21 maddeden oluşmakta olup, her bir boyutun bağımsız olarak değerlendirilmesi, bağımlılık profilinin daha detaylı anlaşılmasını sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan analizler sonucunda, önerilen dört boyutlu modelin kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermiştir.

Faktör analizleri sonucunda, ölçekteki maddelerin faktör yüklerinin .40 ile .74 arasında değiştiği bildirilmiştir. Bu aralık, maddelerin ait oldukları faktörü yeterince temsil ettiğini ve ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir. Uyum indeksi değerlerinin kabul edilebilir düzeyde bulunması, ölçeğin dört faktörlü modelinin veri setiyle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) kullanılarak raporlanmıştır. Ölçeğin toplam puanına ait iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha), .85 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları ise .50 ile .83 arasında değişmektedir. Bu katsayılar, bazı alt boyutların diğerlerine göre daha düşük tutarlılığa sahip olduğunu göstermekle birlikte, psikometrik açıdan bu tür alt boyut katsayıları literatürde genellikle kabul edilebilir sınırlar içinde değerlendirilmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yapılan analizlerde varimax dikdöndürme tekniği tercih edilmiştir. Bu teknik, faktörlerin birbirinden bağımsız olmasını sağlayarak yorumlanabilirliği artırmıştır.

Analiz sonucunda ölçeğin dört temel boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Bu boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Bilgisayarda oyun oynamaktan vazgeçememe ve engellendiğinde rahatsız olma (10 madde).
• Bilgisayar oyununu hayalinde yaşatma ve gerçek hayatıyla ilişkilendirme (4 madde).
• Bilgisayar oyunu oynamaktan dolayı görevleri aksatma (3 madde).
• Bilgisayar oyunu oynamayı başka etkinliklere tercih etme (4 madde).

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme Çalışması

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme. (1=Hiçbir zaman – 5= Her zaman)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (İlköğretim öğrencileri)

Yaş Grubu: Çalışmanın yayınlandığı makalede detaylı yaş aralığı belirtilmemekle birlikte, ilköğretim düzeyindeki öğrenciler hedeflenmiştir. (Genellikle 8-12 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: N/A (Örneklem büyüklüğü ve demografik detaylar için orijinal makaleye başvurulmalıdır.)

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Çocuk, Psikometrik, Öz Bildirim, Likert Ölçeği, İç Tutarlılık.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehmet Barış Horzum

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: N/A (Belirtilmemiştir)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Sakarya Üniversitesi (Makalenin yayınlandığı dönemdeki bağlılık)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2008

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları şu adreste mevcuttur: pdrdergisi.org.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cocuklar-icin-bilgisayar-oyun-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Horzum, M.B., Ayas, T. ve Çakır-Balta, Ö. (2008). Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(30), 76-88.

[quads id=5]

Çocuklar İçin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Bilgisayarda oyun oynamaktan vazgeçememe ve engellendiğinde rahatsız olma (10m): Bilgisayarda oynadığım oyunu bitirmek için yemek yemeyi geciktiririm.
• Bilgisayar oyununu hayalinde yaşatma ve gerçek hayatıyla ilişkilendirme (4m): Bilgisayar oyunu oynamadığım zamanlarda bilgisayarda oyun oynayacağım zamanı hayal ederim
• Bilgisayar oyunu oynamaktan dolayı görevleri aksatma (3m): Bilgisayarda oyun oynamak için ödevimi aksatırım
• Bilgisayar oyunu oynamayı başka etkinliklere tercih etme (4m): Bilgisayarda oyun oynamayı dışarıda vakit geçirmeye tercih ederim.