İnternet Oyun Biliş Ölçeği

Özet

İnternet Oyun Biliş Ölçeği (İOBÖ), bireylerin aşırı internet oyunlarına yönelik sahip olduğu uyumsuz bilişsel kalıpları ve inançları ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türk kültürüne adaptasyonu, Süleyman Çakıroğlu ve Veysel Görmez tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik düzeylerini psikiyatri ve klinik psikofarmakoloji alanında yayımlanan akademik bir çalışma ile kanıtlamıştır. Ölçek, özellikle İnternet Oyun Bağımlılığı riski taşıyan bireylerin bilişsel yapısını anlamada önemli bir tanı aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İnternet Oyun Biliş Ölçeği, İnternet Oyun Bağımlılığı, Uyarlama, Biliş, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Süleyman Çakıroğlu, Veysel Görmez

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin internet oyunlarına aşırı katılımını sürdürmesine neden olan ve bu durumu rasyonelleştiren veya pekiştiren hatalı düşünce biçimlerini (maladaptif bilişler) sistematik olarak değerlendirmektir. Bu bilişler genellikle oyun içi başarıya aşırı değer verme, oyunun gerçek hayattaki sorunları çözme yeteneğine inanma veya oyunun kişisel kimliğin vazgeçilmez bir parçası olduğunu düşünme gibi inançları içerir.

Ölçek, klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında, internet oyun bağımlılığı geliştirme riski taşıyan veya bu bağımlılığı halihazırda deneyimleyen bireylerin bilişsel müdahale ihtiyaçlarını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

İnternet Oyun Biliş Ölçeği, bireyin oyun oynama eylemine yüklediği anlamı ve bu eylemin sonuçlarına ilişkin beklentilerini değerlendiren bir psikolojik yapıyı ölçer. Ölçek, bilişsel-davranışçı modelin temelini oluşturan, davranışları sürdüren ve pekiştiren düşünce kalıplarına odaklanır.

Ölçeğin orijinal yapısı genellikle, oyunun bir kaçış mekanizması olarak görülmesi, oyunun başarı ve öz-değerle ilişkilendirilmesi gibi alt boyutları içerir. Adaptasyon çalışması sırasında bu yapının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığı faktör analizi yöntemleriyle incelenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması (Çakıroğlu & Görmez, 2020), yapısal ve ölçüt geçerlik çalışmalarını içermektedir. Yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, yayımlanan makale, ölçeğin internet oyunlarına yönelik uyumsuz bilişleri ölçme konusunda teorik olarak sağlam ve istatistiksel olarak kabul edilebilir bir geçerlik seviyesine sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu gösterir.

Çakıroğlu ve Görmez (2020) tarafından yürütülen çalışmada, Türkçe İnternet Oyun Biliş Ölçeği’nin güvenilir bir araç olduğu gösterilmiştir. Tipik olarak bu tür psikometrik çalışmalarda, ölçeğin toplam puanı ve varsa alt boyut puanları için kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayıları elde edilmiştir.

Faktör Analizi

İnternet Oyun Biliş Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal İngilizce formun tek faktörlü veya çok faktörlü yapısının, Türk kültüründeki katılımcılar arasında da geçerli olup olmadığını test etmek için gereklidir.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA), verilerin teorik olarak beklenen faktör modeline ne kadar uyduğunu belirlemede temel yöntem olmuştur. Bu analiz sonuçları, ölçeğin bilişsel yapıyı tek veya birden fazla alt boyutta tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiş olup, ilgili makalede Likert tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinal dil: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler

Yaş Grubu: Araştırma popülasyonuna bağlı olarak genellikle 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: İnternet oyunu oynayan genel popülasyon veya klinik örneklemler üzerinde uygulanabilir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, öz bildirim yöntemiyle uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon Çalışması, Biliş, Psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Süleyman Çakıroğlu (Detaylı adres bilgisi mevcut değildir.)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerden ve uyarlama çalışmasının yazarlarından izin alınması tavsiye edilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda telif hakları ve izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir.

Referanslar

Cakiroglu, S., & Gormez, V.(2020). Adaptation of Internet Gaming Cognition Scale to Turkish: Reliability and validity study.
Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 30(2),159-164. https://doi.org/10.5455/PCP.20200326093746

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: internet-oyun-bilis-olcegi-toad.pdf

Makalenin yayımlandığı dergi linki: ejmanager.com

İnternet Oyun Biliş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığı için, bu bölüm boş bırakılmıştır.)

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik referansa veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.