İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği -Kısa Formu

Özet

İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği – Kısa Formu (İOOBÖ9-KF), DSM-5‘te önerilen İnternet Oyun Oynama Bozukluğu (İOOB) tanı kriterlerini temel alarak bireylerin problemli oyun oynama davranışlarının ciddiyetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kısa bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Arıcak, Dinç, Yay ve Griffiths tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik uygunluğunu değerlendirerek, alan araştırmacılarına güvenilir ve geçerli bir tarama aracı sunmayı amaçlamıştır.

Kısa form olması, ölçeğin büyük örneklemlerde veya klinik tarama süreçlerinde hızlı ve pratik bir şekilde uygulanmasına olanak tanır. Ölçek, dokuz temel İOOB semptomunu değerlendirerek, bireyin bozukluk seviyesini belirlemeye yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

İnternet Oyun Oynama Bozukluğu, İOOBÖ9-KF, Kısa Form, Oyun Bağımlılığı, Psikometri, Uyarlama, Oyun Bozukluğu

Yazarlar

O. T. Arıcak, M. Dinç, M. Yay, M. D. Griffiths

Amaç

İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği – Kısa Formu (İOOBÖ9-KF), temel olarak, bireylerde İnternet Oyun Oynama Bozukluğu (İOOB) semptomlarının varlığını ve şiddetini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle klinik olmayan popülasyonlarda yüksek riskli bireyleri taramak ve uzun süreli araştırmalarda bozukluk seviyesindeki değişimleri izlemek için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu kısa formu, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanıma sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki akademik çalışmalar ve ruh sağlığı profesyonelleri için standartlaştırılmış bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Internet Gaming Disorder (IGD) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, DSM-5‘in Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nın beşinci baskısında (DSM-5) yer alan ve teknolojiye dayalı davranışsal bağımlılıklar arasında kabul edilen dokuz temel kriteri esas alır. Bu kriterler genellikle şunları içerir: oyunla zihinsel uğraş, çekilme semptomları, tolerans, kontrol kaybı, diğer ilgi alanlarının kaybı, olumsuz sonuçlara rağmen devam etme, aldatma, ruh halini düzenlemek için kullanma ve risk altındaki fırsatların veya ilişkilerin tehlikeye atılması.

İOOBÖ9-KF, bu dokuz semptomun her birini tek bir madde ile temsil ederek, bozukluğun tek bir genel faktör altında toplandığı varsayımına dayanır. Bu tek faktörlü yapı, genellikle kısa form ölçeklerin ekonomik ve pratik doğasını desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Arıcak ve arkadaşlarının (2019) uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemiştir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin dokuz maddeyle birlikte tek faktörlü yapısını desteklemiştir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, İOOBÖ9-KF’nin diğer bağımlılık veya psikopatoloji ölçümleriyle korelasyonu incelenerek eş zamanlı (yakınsak) geçerliğe sahip olduğu gösterilmiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu yapılarla tutarlı bir şekilde ölçüm yaptığını kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak listelenmiştir. Ancak, Arıcak ve arkadaşlarının (2019) Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmiştir. Çalışmada hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu (genellikle 0.80 ve üzeri) rapor edilmiştir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı (İnternet Oyun Oynama Bozukluğu) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu bulgular, İOOBÖ9-KF’nin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği – Kısa Formu (İOOBÖ9-KF), teorik olarak tek boyutlu bir yapıyı temsil eder; zira DSM-5, İOOB’yi tek bir tanı kategorisi olarak ele almaktadır. Arıcak ve arkadaşlarının Türkçe uyarlama çalışmasında da bu tek faktörlü yapı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiş ve uygun uyum indeksleri ile doğrulanmıştır.

Bu faktör analizi sonuçları, dokuz maddenin tamamının tek bir “problemli oyun oynama” faktörüne güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ve İOOB’nin tek bir genel ciddiyet düzeyini ölçmek için uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) ve Tarama Ölçeği

Format: Kendini Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Yetişkinler

Yaş Grubu: Genellikle 16 yaş ve üzeri (Uyarlama çalışması ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler üzerinde yapılmıştır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri.

Test Metodolojisi: Bireylerin son 12 ay içerisindeki oyun oynama davranışlarını değerlendirmelerini isteyen, 5’li veya 7’li Likert tipi bir yanıt formatı kullanılarak uygulanan anket. (Orijinal derecelendirme bilgisi eksik olduğu için, standart IGD ölçek formatı baz alınmıştır.)

Anahtar Kelimeler

İnternet Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Internet Gaming Disorder, Psikopatoloji, Klinik Tarama, Ölçek Geliştirme, Psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir. (Genellikle ilk yazarın kurumsal adresi kullanılır: O. T. Arıcak)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, öncelikle uyarlamayı gerçekleştiren yazarlarla (Arıcak, O. T. ve diğerleri) veya ölçeğin orijinal geliştiricisi olan Mark D. Griffiths ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

• Arıcak, O. T., Dinç, M., Yay, M. ve Griffiths M. D. (2019). İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği Kısa Formu’nun (İOOBÖ9-KF) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Addicta: The Turkish Journal on Addictions,6 (1), 11-20. http://dx.doi.org/10.15805/addicta.2019.6.1.0027

• Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: internet-oyun-oynama-bozuklugu-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği -Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Maddeler için yayımlanan uyarlama makalesine (Arıcak et al., 2019) başvurulması gerekmektedir.