Dijital Oyun Oynama Tutumu Ölçeği (DOOTÖ)

Özet

Dijital Oyun Oynama Tutumu Ölçeği (DOOTÖ), bireylerin dijital oyun oynama eylemine yönelik sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri (yani tutumları) ölçmek amacıyla 2019 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Tekkurşun-Demir ve Mutlu-Bozkurt tarafından yürütülen kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda bilimsel literatüre kazandırılmıştır. Bu geliştirme çalışması, özellikle spor ve eğitim bilimleri bağlamında, dijital oyunların bireyler üzerindeki etkilerini ve algılanış biçimlerini standart bir şekilde değerlendirme ihtiyacına cevap vermektedir.

DOOTÖ, dijital oyunlara karşı olan genel bakış açısını, oyun oynamanın faydalarına veya zararlarına dair inançları ve bu aktiviteye yönelik duygusal tepkileri kapsayacak şekilde çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirilme süreci, ilgili literatür taraması, uzman görüşleri alma ve istatistiksel analiz yöntemlerini (özellikle Faktör Analizi) içermiştir. Ölçek çeşidi olarak Geliştirme kategorisinde yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Oyun Oynama Tutumu, Dijital Oyun, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Gönül TEKKURŞUN DEMİR, Tuğba MUTLU BOZKURT

Amaç

Dijital Oyun Oynama Tutumu Ölçeği’nin (DOOTÖ) temel amacı, bireylerin dijital oyun oynama eylemine yönelik pozitif veya negatif eğilimlerini, inançlarını ve değerlendirmelerini psikometrik olarak sağlam bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, dijital oyunlara karşı gelişen tutumların nedenlerini ve sonuçlarını anlamada standart bir araç sunar.

Ölçek, özellikle akademik çalışmalarda, dijital oyunların eğitim, spor, sağlık ve sosyal yaşam üzerindeki etkilerini incelerken, katılımcıların ön yargılarını veya olumlu algılarını objektif olarak belirlemeye yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki ölçme eksikliğini gidermeyi ve bu alanda yapılan araştırmaların kalitesini artırmayı hedeflemiştir.

Yapı

DOOTÖ, psikolojideki tutum kavramına dayanarak, bireylerin dijital oyunlara yönelik genel eğilimlerini ölçmektedir. Tutum, genellikle üç temel bileşen üzerinden ele alınır: Bilişsel (inançlar ve düşünceler), Duyuşsal (duygular ve hisler) ve Davranışsal (eylem eğilimi). Bu ölçek, bu üç bileşeni kapsayacak şekilde çok boyutlu bir yapıya sahip olabilir.

Ölçülen yapı, dijital oyun oynamanın kişisel gelişim, sosyal etkileşim, eğlence değeri ve zaman yönetimi üzerindeki algılanan etkilerini içerebilir. Ölçeğin alt boyutları, muhtemelen oyun oynamaya yönelik motivasyon, oyun oynamanın sosyal kabulü ve oyun oynamanın potansiyel risklerine dair algılanan tutumlar gibi spesifik alanlara odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten dijital oyun oynama tutumunu ölçtüğünü doğrulamak amacıyla yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte detaylar belirtilmese de, geliştirme çalışmasında (Tekkurşun-Demir & Mutlu-Bozkurt, 2019) aşağıdaki geçerlik türlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır:

• Yapı Geçerliği: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu incelenmiştir.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen tutum yapısının tamamını temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçek puanlarının, dijital oyun oynama sıklığı veya süresi gibi dış ölçütlerle ilişkisi incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

DOOTÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini göstermek için yapılmıştır. Akademik ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, 2019 çalışmasında muhtemelen aşağıdaki yöntemler kullanılmıştır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir katsayı, maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna tekrar uygulanması sağlanmıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu keşfetmek için, DFA ise bu boyutların teorik modele ne kadar uyduğunu test etmek için uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin özgün bir faktör yapısına sahip olduğu, maddelerin yüksek faktör yükleri ile ilgili alt boyutlara dağıldığı tespit edilmiştir. Bu analizler, DOOTÖ’nün çok boyutlu bir ölçek olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Orijinal makalede derecelendirme bilgisi verilmemiştir; ancak tutum ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme kullanır (Örneğin, “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Dijital oyun oynama deneyimine sahip bireyler.

Age Group: Genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri (Geliştirme çalışmasının örneklemine bağlı olarak).

Population Details: Ölçek, akademik çalışmalarda ve psikososyal araştırmalarda dijital oyunlara yönelik tutumları ölçmek isteyen tüm örneklemlerde kullanılabilir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Maddelerin yanıtlanmasıyla elde edilen skorlar toplanarak veya alt faktörlere göre ortalaması alınarak genel tutum puanı elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Tutum Ölçme, Gençlik, Faktör Analizi, Cronbach Alfa, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gönül TEKKURŞUN DEMİR (İlgili Kurum Bilgisi Orijinal Kaynakta Belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Yayın yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbesttir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF ve DOCX dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• PDF İndirme Bağlantısı: dijital-oyun-oynama-tutumu-olcegi-dooto-toad.pdf
• DOCX İndirme Bağlantısı: dijital-oyun-oynama-tutumu-olcegi-dooto-toad.docx

Kaynaklar

Tekkurşun-Demir, G. ve Mutlu-Bozkurt, T. (2019). Dijital Oyun Oynama Tutumu Ölçeği (DOOTÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-18. doi: 10.33468/sbsebd.79

Dijital Oyun Oynama Tutumu Ölçeği (DOOTÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.