Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi (ÖYAİT)

Özet

Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi (ÖYAİT), çocukların gözünden algılanan aile içi örüntüleri ve ilişkileri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir projektif testtir. Bu araç, Evirgen (2010) tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Test, katılımcıların yarım bırakılmış aile senaryolarına verdikleri öyküsel anlatımlar aracılığıyla, onların bilinçdışı veya örtük aile ilişkileri temsillerini ortaya çıkarmayı hedefler. ÖYAİT, 8 alt boyuttan ve toplam 11 maddeden oluşmaktadır ve özellikle aile içerisindeki çatışma çözümü, duygusal ifade ve etkileşim kalıplarını incelemek için tasarlanmıştır. Testin temel amacı, çocukların aile yaşantılarına dair olumlu ve olumsuz algılarını niteliksel olarak analiz etmektir.

Anahtar Kelimeler

ÖYAİT, projektif test, aile ilişkileri, çocuk algısı, aile örüntüleri, narratif değerlendirme, Nilay Evirgen.

Yazarlar

Nilay EVİRGEN

Amaç

Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi (ÖYAİT), temel olarak çocukların aile üyeleri arasındaki etkileşimlere ve aile içinde yaşanan olaylara dair geliştirdikleri algıları ve bu algıların altında yatan ilişki örüntülerini incelemek amacıyla oluşturulmuştur. Bu araç, standart bir derecelendirme yerine, katılımcının sunduğu hikâyenin içeriğini ve sonucunu analiz ederek, aile içi dinamiklerin yansıtılmasını sağlar.

Özellikle çocukların aile içi çatışma, sevgi, destek ve sınır koyma gibi konularda geliştirdiği temsilleri belirlemek, testin birincil hedeflerindendir. Bu sayede, klinik veya araştırma bağlamlarında çocukların aile deneyimlerini derinlemesine anlamak mümkün hale gelir.

Yapısal Kuram

ÖYAİT, projektif metodolojiye dayanmaktadır; yani katılımcının belirsiz veya eksik bırakılmış bir uyarıcıya (bu durumda hikâye başlangıçları) kendi iç dünyasındaki duygu, düşünce ve deneyimleri yansıtmasını bekler. Test, çocukların zihnindeki aile içi ilişki şemalarını ölçmeyi amaçlar.

Ölçek, toplam 11 maddeden ve bu maddelerin değerlendirilmesine olanak tanıyan 8 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, muhtemelen ebeveyn-çocuk etkileşimleri, kardeş ilişkileri, çatışma yönetimi ve duygusal destek gibi kritik aile fonksiyonlarını temsil etmektedir. Verilen hikâye başlangıçları, çocukları belirli bir aile dinamiği (örneğin, itaat/isyan, üzüntü/destek) hakkında bir sonuç üretmeye zorlayarak, algıladıkları örüntüleri yansıtmalarını sağlar.

Geçerlik

Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi’nin geliştirilmesine dair kaynakta, yapı geçerliği veya kriter geçerliği gibi standart geçerlik analizlerine dair spesifik kantitatif bulgular sunulmamıştır. Ölçeğin geliştirilmesi bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirildiğinden, geçerlik çalışmaları muhtemelen tezin metodoloji bölümünde detaylıca yer almaktadır, ancak özet bilgi kısmında bu veriler paylaşılmamıştır. Bu durum, ölçeğin geçerliğinin daha kapsamlı bir akademik inceleme gerektirdiğini göstermektedir. Tezin tamamına erişim, geçerlik çalışmalarına dair detaylı bilgi sağlayabilir.

Güvenirlik

ÖYAİT’in güvenirliği, projektif testlerin doğasına uygun olarak, özellikle değerlendiriciler arası tutarlılık üzerine odaklanarak incelenmiştir. Testin güvenirlik çalışmasında, öyküsel anlatımların dörtte birine (%25) ait veriler, iki bağımsız değerlendirici (yargıç) tarafından analiz edilmiştir. Bu analizde, çocukların hikâyelerinde yansıttıkları olumlu ve olumsuz aile içi ilişki temsillerinin sınıflamasına bakılmıştır.

Yapılan inceleme sonucunda, yargıçlar arası güvenirliğin ölçütü olan Cronbach Alpha katsayısı değerleri son derece yüksek bulunmuştur. Katsayı, 0.78 ile 0.96 (n = 95, p<0.001) arasında değişmektedir. Bu yüksek değerler, iki bağımsız değerlendiricinin çocukların öykülerini sınıflandırma konusunda yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini ve ölçeğin puanlama sisteminin objektifliğe yakın bir güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Sunulan kaynak içerikte, Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi’nin (ÖYAİT) geliştirilmesi sürecinde uygulanan herhangi bir keşfedici ya da doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarına dair doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, ölçeğin 8 alt boyuttan oluştuğunun belirtilmesi, geliştirme aşamasında bu boyutları destekleyen bir yapısal analiz veya tematik sınıflandırma yapıldığını ima etmektedir.

Projektif araçlarda faktör analizleri, genellikle tematik kategorilerin veya puanlama şemalarının yapısal bütünlüğünü doğrulamak için kullanılır. ÖYAİT’in 8 alt boyutu, muhtemelen çocukların algıladığı sekiz farklı aile işlevi veya ilişki teması etrafında kümelenmiştir, ancak bu boyutların istatistiksel olarak birbirinden ayrışıp ayrışmadığına dair detaylı bilgi tezin tamamında yer almaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü:

Geliştirme (Developmental) ve Projektif Test (Öykü Tamamlama Tekniği)

Format:

Yazılı veya sözel olarak uygulanan narratif tamamlama formatı. Katılımcıya verilen senaryo başlangıcını baz alarak hikâyeyi bitirmesi beklenir.

Mevcut Dil:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Çocuklar

Yaş Grubu:

Kaynakta spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak genel olarak okul çağı çocukları hedeflenmektedir.

Popülasyon Detayları:

Güvenirlik çalışmasında n=95 örneklem büyüklüğü kullanılmıştır, ancak bu örneklemin demografik detayları (yaş, cinsiyet, sosyo-ekonomik düzey) özet bilgide yer almamaktadır.

Test Metodolojisi:

Test, 11 adet aile içi etkileşim senaryosunun başlangıçlarını içerir. Katılımcıdan her bir senaryonun “Sonra ne olmuş?” sorusuna cevap vererek hikâyeyi tamamlaması istenir. Yanıtlar, belirlenen 8 alt boyut ve olumlu/olumsuz ilişki temsili sınıflaması üzerinden niteliksel olarak değerlendirilir. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi verilmemiştir, ancak yüksek yargıçlar arası güvenirlik, net bir puanlama kılavuzunun varlığını düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk psikolojisi, aile dinamikleri, yargıçlar arası güvenirlik, tematik analiz, Cronbach Alpha, yüksek lisans araştırması, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Ölçeğin geliştirildiği kurum: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (2010 yılı itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

ÖYAİT, Nilay Evirgen tarafından 2010 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Testin kullanımı için ticari bir ücret talep edilip edilmediği veya kullanım izni prosedürleri hakkında kaynakta bilgi bulunmamaktadır. Ancak akademik araştırmalar için genellikle tez sahibinden veya ilgili üniversiteden izin alınması gerekmektedir.

Testin geliştirildiği tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir. Orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: oykulerle-yansitilmis-aile-iliskileri-testi-oyait-toad.pdf

Kaynaklar

Evirgen, N. (2010). Aile içi örüntülerin çocukların algıları açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Öykülerle Yansıtılmış Aile İlişkileri Testi (ÖYAİT) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Örnek Maddeler:

1. Akşam olmuş ve bütün aile birlikte televizyon izlemektedirler .
   Anne: Aslı saat geç olmuş, artık yatma zamanın geldi. Yoksa sabah okula gitmek için uyanamayacaksın.
   Aslı : Ben yatmak istemiyorum, televizyon izlemek istiyorum.
   Sonra ne olmuş ?
2. Annesi kardeşini uyutmaya çalışırken, Aylin org çalıyordu.
   Anne: Aylinciğim, biraz daha sonra org çalar mısın. Kardeşin sesten rahatsız oluyor ve uyuyamıyor.
   Sonra ne olmuş ?
3. Anne o gün işyerinde bir sorun yaşamıştır ve morali çok bozuktur.
   Baba : Ne oldu , neden bu kadar üzgünsün ?
   Anne: Yok bir şey… der ancak ağlamaya başlar.
   Sonra ne olmuş ?