Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği

Özet

Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği (OOTÖ), Ayşe Aypay tarafından 2012 yılında geliştirilmiş, ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin yaşadığı okul temelli tükenmişliği ölçmeyi amaçlayan özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin akademik yaşamlarında karşılaştıkları baskı, sıkılma, ilgisizlik ve yetersizlik hislerini çok boyutlu bir yapıda ele almaktadır. OOTÖ, yedi farklı alt boyutu ve toplam 34 maddesi ile okul tükenmişliğinin sadece ders çalışmaya karşı duyulan yorgunluktan ibaret olmadığını, aynı zamanda aile, öğretmen tutumları ve dinlenme gereksinimleri gibi çevresel faktörlerden de etkilendiğini ortaya koymaktadır. Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

Okul Tükenmişliği, Öğrenci Tükenmişliği, Ortaöğretim, Akademik Stres, Psikolojik Ölçme, Tükenmişlik Ölçeği, Ayşe Aypay.

Yazarlar

Ayşe Aypay

Amaç

Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği’nin temel amacı, 14-18 yaş aralığındaki ortaöğretim öğrencilerinin okul ortamında yaşadıkları tükenmişlik düzeylerini ve bu tükenmişliğin spesifik kaynaklarını belirlemektir. Bu araç, öğrencilerin okul görevlerine, öğretmenlere, ödevlere ve aile beklentilerine yönelik geliştirdikleri olumsuz duygusal ve bilişsel tepkileri sistematik olarak ölçerek, eğitimciler ve psikolojik danışmanlar için müdahale stratejileri geliştirmeye yönelik değerli veriler sağlamayı hedefler.

Ölçek, okul tükenmişliğini tek boyutlu bir kavram yerine, öğrencilerin yaşamının farklı alanlarını etkileyen ve yedi ayrı faktörle temsil edilen karmaşık bir sendrom olarak ele almaktadır. Bu çok boyutlu yapı, tükenmişliğin önlenmesi ve azaltılmasına yönelik daha hedefli çalışmalar yapılabilmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

OOTÖ, okul tükenmişliği yapısını yedi ana alt boyut üzerinden ölçmektedir. Bu yedi boyut, öğrencilerin okul deneyiminin çeşitli yönlerinden kaynaklanan yorgunluk, ilgisizlik ve yetersizlik hislerini temsil eder. Ölçek, toplam 34 maddeden oluşmakta olup, her bir alt boyut tükenmişliğin belirli bir kaynağını veya sonucunu yansıtmaktadır. Bu yapı, öğrenci tükenmişliğinin sadece kişisel motivasyon eksikliğinden değil, aynı zamanda çevresel ve sistemsel faktörlerden de beslendiği varsayımına dayanır.

Ölçeğin ölçtüğü yedi alt boyut şunlardır:

• Okula İlgi Kaybı: Okula gitme isteksizliği ve genel akademik ilgi düzeyindeki düşüş.
• Ders Çalışmaktan Tükenme: Ders çalışmayı sıkıcı ve yorucu bulma hali.
• Aileden Kaynaklı Tükenmişlik: Ailenin yüksek akademik beklentileri nedeniyle hissedilen baskı ve yorgunluk.
• Ödev Yapmaktan Tükenme: Okul ödevlerini ağır bir yük olarak algılama.
• Öğretmen Tutumlarından Bunalma ve Sıkılma: Öğretmen davranışları nedeniyle okul ortamını çekilmez bulma.
• Dinlenme ve Eğlenme Gereksinimi: Akademik yük nedeniyle dinlenmeye ve eğlenmeye zaman ayıramama.
• Okulda Yetersizlik: Akademik görevleri yerine getirmede kendini sık sık yetersiz hissetme.

Geçerlik

OOTÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermektedir. Yapılan yapı geçerliği analizleri sonucunda, ölçeğin yedi faktörlü yapısının toplam varyansın %61’ini açıkladığı tespit edilmiştir. Bu oran, ölçeğin maddelerinin, teorik olarak belirlenen yedi alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve yapısal geçerliğin yüksek olduğunu göstermektedir.

Bu yüksek açıklanan varyans değeri, OOTÖ’nün ortaöğretim öğrencilerinde okul tükenmişliği olgusunu başarıyla ayrıştırdığını ve her bir alt boyutun kendine özgü bir tükenmişlik bileşenini ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam temellere dayandığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık açısından değerlendirilmiştir. OOTÖ’nün iç tutarlılık kat sayısı (Cronbach Alfa), ölçek alt boyutları için .67 ile .86 arasında değişmektedir. Bu değerler, alt boyutların genel olarak kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin iki-yarı test güvenirliği (split-half reliability) katsayısı alt boyutlar için .63 ile .88 aralığındadır. Bu aralık, ölçeğin farklı yarılarının benzer sonuçlar ürettiğini ve zaman içinde ölçümlerin kararlı olduğunu desteklemektedir. Genel olarak, elde edilen güvenirlik katsayıları, OOTÖ’nün tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde kullanılan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Analizler sonucunda, 34 maddelik ölçeğin, okul tükenmişliğini temsil eden yedi farklı faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu yedi faktör, toplam varyansın %61’ini açıklamaktadır.

Faktör yükleri ve faktörlerin ayrışma derecesi, her bir maddenin sadece ait olduğu alt boyutu temsil ettiğini ve diğer boyutlarla minimal düzeyde örtüştüğünü göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal netliğini ve faktörler arasındaki ayrım gücünü pekiştirmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik temeli olan okul tükenmişliğinin heterojen doğasını desteklemektedir.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: 7 alt boyut ve 34 madde

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaöğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Tipik olarak 14-18 yaş aralığı

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki genel lise ve dengi okullarda eğitim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim temelli anket. Derecelendirme 5’li Likert ölçeği kullanılarak yapılmaktadır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

OOTÖ, eğitim psikolojisi, akademik stres, öğrenci performansı, psikometri, lise öğrencileri, duygusal tükenme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ölçeği kullanmadan önce sorumlu yazar Ayşe Aypay ile e-posta yoluyla iletişim kurulması ve izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin orijinal makalesine ve detaylı kullanım bilgilerine yazarın yayınladığı dergi üzerinden erişilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ortaogretim-ogrencileri-icin-okul-tukenmisligi-olcegi-ooto-toad.pdf

Kaynaklar

• Aypay, A. (2012). Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği (OOTÖ). Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2), 773-787.
• Makale Bağlantısı: kuyeb.com

Ortaöğretim Öğrencileri İçin Okul Tükenmişliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Okula İlgi Kaybı (6 madde): Okula gitmek istemiyorum.
• Ders Çalışmaktan Tükenme (6 madde): Ders çalışmayı sıkıcı buluyorum.
• Aileden Kaynaklı Tükenmişlik (5 madde): Ailemin sürekli daha fazla ders çalışmamı istemesinden yoruldum.
• Ödev Yapmaktan Tükenme (5 madde): Okul ödevlerini ağır bir yük gibi algılıyorum.
• Öğretmen Tutumlarından Bunalma ve Sıkılma (4 madde): Bazı öğretmenlerimin davranışları yüzünden okulu çekilmez bir yer olarak görmeye başladım.
• Dinlenme ve Eğlenme Gereksinimi (4 madde): Ders çalışmaktan dinlenmeye ve eğlenmeye zaman bulamıyorum.
• Okulda Yetersizlik (4 madde): Okulda sık sık kendimi yetersiz hissediyorum.