Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği

Özet

Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği (SNÖTÖ), öğretmenlerin mesleki yaşamlarında karşılaştıkları sosyal etkileşimlerden kaynaklanan tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2015 yılında Akın, Turan ve Turan tarafından Türkçe olarak standardize edilmiş ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Çalışma, ölçeğin tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve bu yapının sosyal kaynaklı mesleki stresi ve tükenmişlik bileşenlerini başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Ölçek, öğretmenlerin mesleki görevlerini yerine getirirken çevrelerindeki paydaşlarla (öğrenci, veli, meslektaş veya yönetim) yaşadıkları olumsuz etkileşimlerin yol açtığı duygusal yıpranmayı ve motivasyon kaybını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu araç, eğitim alanında çalışan profesyonellerin ruh sağlığını ve mesleki tatminini artırmaya yönelik müdahale programlarının geliştirilmesinde önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Tükenmişlik, Öğretmen Tükenmişliği, Mesleki Stres, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Likert Ölçeği, Türkiye.

Yazarlar

Ahmet Akın, Mehmet Emin Turan, Emine Turan.

Amaç

Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği’nin temel amacı, öğretmen popülasyonunda görülen tükenmişliğin, özellikle sosyal ve çevresel faktörlerden (öğrencilerle, velilerle, meslektaşlarla veya idarecilerle yaşanan çatışmalar ve zorluklar) kaynaklanan boyutunu tespit etmek ve ölçmektir. Geleneksel tükenmişlik ölçekleri genellikle kişisel veya kurumsal faktörlere odaklanırken, bu ölçek sosyal etkileşimlerin rolünü vurgulamaktadır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına, öğretmenlerin sosyal ortamlarından ne ölçüde olumsuz etkilendiklerini ve bu durumun mesleki performanslarını nasıl etkilediğini anlamak için geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Bu veriler, sosyal destek mekanizmalarının ve okul iklimi iyileştirme stratejilerinin oluşturulmasına zemin hazırlamaktadır.

Yapı

Ölçeğin psikolojik yapısı, öğretmenlerin sosyal çevrelerinden kaynaklanan olumsuzluklar nedeniyle yaşadıkları tükenmişlik kavramını ölçmeye odaklanmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışması sonuçlarına göre, ölçek tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu tek boyut, sosyal etkileşimlerin yol açtığı yıpranma, duygusal tükenme ve sosyal kaynaklı mesleki tatminsizlik bileşenlerini kapsamaktadır.

Ölçeğin maddeleri, öğretmenlerin sosyal çevreleriyle olan ilişkilerindeki zorlukları ve bu zorlukların yarattığı psikolojik yükü değerlendirerek, tükenmişliğin sosyal boyutuna dair spesifik bir bakış açısı sunmaktadır. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kavramsal olarak sağlam olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği’nin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, tek boyutlu modelin veri setine mükemmel bir uyum sağladığını göstermiştir.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri şunlardır: Ki-kare değeri (x²) 38.88, serbestlik derecesi (sd) 25, Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) .064, Artımlı Uyum İndeksi (IFI) .95, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) .95, İyilik Uyum İndeksi (GFI) .94 ve Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) .056 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, özellikle RMSEA, CFI ve GFI değerlerinin kabul edilebilir eşiklerin üzerinde olması nedeniyle, ölçeğin teorik tek boyutlu yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu ve yüksek düzeyde yapı geçerliği taşıdığını kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği için iç tutarlılık güvenirlik katsayısı .79 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir ve güvenilir bir iç tutarlılığı işaret etmektedir.

Ek olarak, ölçeğin madde analizleri kapsamında düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayıları incelenmiştir. Bu katsayıların .36 ile .63 arasında değiştiği görülmüştür. Bu aralık, ölçekteki her bir maddenin genel yapıyı temsil etme gücünün yüksek olduğunu ve ölçeğin homojen bir yapıda olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmacılar, ölçeğin tek bir temel faktör tarafından temsil edildiği hipotezini test etmişlerdir. Analiz sonuçları, önerilen tek boyutlu modelin incelenen öğretmen örnekleminde güçlü bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Uyum indeksleri (RMSEA= .064; CFI=.95) modelin kabul edilebilir sınırlarda olduğunu teyit etmektedir. Bu bulgular, ölçeğin sadece sosyal nedenlere bağlı tükenmişlik yapısını ayrıştırarak ölçtüğünü ve maddelerin bu tek faktör altında toplandığını bilimsel olarak desteklemektedir.

Enstrüman

Test Type: Geliştirme (Developmental) ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 7’li Likert Tipi Derecelendirme (1=Hiç katılmıyorum – 7= Tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar, sosyal nedenli tükenmişliğin yüksek olduğunu gösterir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmenler ve Eğitimciler

Age Group: Yetişkin (Genellikle 22-65 yaş arası çalışan profesyoneller)

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Tarama tipi, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Etkileşim, Güvenirlik, Öğretmen Sağlığı, Mesleki Tükenme, Faktör Analizi, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Tahmini Sorumlu Yazar Kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makale ve ölçeğe dair detaylı bilgiye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sosyal-nedenli-ogretmen-tukenmisligi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Akın, A., Turan, M. E. ve Turan, E. (2015). Sosyal nedenli öğretmen tükenmişliği ölçeği Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(38), 653-656.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan da erişilebilir: sosyalarastirmalar.com

Sosyal Nedenli Öğretmen Tükenmişliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler bu girişte sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye (Akın, Turan ve Turan, 2015) başvurunuz.