Spor Tükenmişliği Envanteri

Özet

Tükenmişlik kavramının sporcular üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Spor Tükenmişliği Envanteri’nin (STE) Türk kültürüne uyarlama çalışmasıdır. Bu envanter, sporcuların yaşadığı duygusal ve fiziksel yorgunluğu, başarı hissinin azalmasını ve spora karşı olan ilgisizliği değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan sporcu popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılıp kullanılamayacağını test etmek üzere yapılmış ve psikometrik özellikler detaylıca incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Spor Tükenmişliği Envanteri, Sporcu Tükenmişliği, Tükenmişlik, Uyarlama, Psikometri, Spor Psikolojisi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Zekeriya Çam, Fatih Kardaş, Mustafa Eşkisu, Serdar Gelibolu.

Amaç

Spor Tükenmişliği Envanteri’nin temel amacı, yoğun antrenman temposu ve performans baskısı altında olan sporcuların yaşadığı tükenmişlik düzeyini ölçmektir. Bu uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal envanterin maddelerinin ve yapısal modelinin Türk sporcu popülasyonunda kültürel geçerliğini ve dilsel eşdeğerliğini sağlamaktır.

Ölçek, sporcuların antrenmanlara ve müsabakalara karşı geliştirdiği olumsuz tutumları, motivasyon kaybını ve performans düşüklüğünü tespit etmede kritik bir rol oynar. Elde edilen veriler, sporculara yönelik psikolojik destek programlarının planlanmasında ve tükenmişlik riskinin erken teşhisinde kullanılabilir.

Yapı

Spor Tükenmişliği Envanteri, sporcuların yaşadığı tükenmişlik sendromunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir:

• Duygusal ve Fiziksel Tükenme: Spor yapmaya bağlı olarak hissedilen aşırı yorgunluk, enerji eksikliği ve tükenmişlik hissi.
• Başarı Hissinde Azalma: Sporcunun kendi yeterliliği hakkında olumsuz değerlendirmeler yapması, eskisi kadar başarılı olamadığına inanması ve düşük kişisel başarı algısı.
• Sporun Değersizleşmesi (Değer Kaybı): Spora karşı ilgi ve motivasyonun kaybedilmesi, sporu sorgulama ve önemsiz görme eğilimi.

Envanter, bu üç boyutu kapsayan 10 madde aracılığıyla sporcunun genel tükenmişlik seviyesini belirler.

Geçerlik

Spor Tükenmişliği Envanteri’nin Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özellikler çalışmasında geçerlik analizleri yapılmıştır. Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını ve Türkçe versiyonunun teorik yapıya uygunluğunu belirlemiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçmek istedikleri psikolojik yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini ortaya koyar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı, envanterin maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir.

Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı sporcu gruplarında tutarlı sonuçlar ürettiğini teyit eder. Çam ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında bu değerler detaylıca sunulmuştur, ancak bu özet bilgide yer almamaktadır.

Faktör Analizi

Spor Tükenmişliği Envanteri’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, 10 maddelik envanterin, ölçtüğü tükenmişlik boyutlarına uygun olarak kaç faktör altında toplandığını belirlemeye yöneliktir.

Genellikle uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. Bu yöntem, Türk sporcu verileri üzerinde ölçeğin teorik modelinin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olup olmadığını göstermiştir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Genellikle İngilizce veya ilgili diller)

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Genç ve Yetişkin Sporcular

Popülasyon Detayları: Çeşitli spor dallarından aktif olarak yarışan veya antrenman yapan sporcular.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

Sporcu Sağlığı, Performans Psikolojisi, Duygusal Tükenme, Likert Ölçeği, CBÜ Dergisi, Zekeriya Çam.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Zekeriya Çam

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Zekeriya Çam ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret bilgisi için yazara danışılmalıdır.

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2019’dur.

Kaynaklar

Çam, Z., Kardaş, F., Eşkisu, M. ve Gelibolu, S. (2019). Spor Tükenmişliği Envanteri’nin Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özellikleri. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14(1), 79-96.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: spor-tukenmisligi-envanteri-toad.pdf

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Spor Tükenmişliği Envanteri Maddeleri

Derecelendirme: 1= Kesinlikle katılmıyorum, 2= Katılmıyorum, 3= Kararsızım, 4= Katılıyorum 5= Tamamen Katılıyorum

_____ 1. Spor yapmaktan tükendiğimi hissediyorum.
_____ 2. Spor yapmak artık ilgimi çekmiyor.
_____ 3. Sık sık sporda iyi olmadığım hissine kapılıyorum.
_____ 4. Spor yapmakla ilgili sorunlardan dolayı sıklıkla uyku sorunları yaşıyorum.
_____ 5. Spora olan ilgimi kaybettiğimi hissediyorum.
_____ 6. Sıklıkla sporun bir anlamının olup olmadığını sorguluyorum.
_____ 7. Genellikle spor yaparken yapabileceğimin en iyisini yapamadığımı hissederim.
_____ 8. Boş zamanlarımda spor yapmakla ilgili sorunları çok fazla düşünürüm.
_____ 9. Eskiden spor yapma konusunda daha başarılıydım.
_____ 10. Hissettiğim spor yapma baskısı, hayatımın diğer alanlarını olumsuz etkiliyor.