Ortaöğretim Düzeyinde Öğretmen Yakınlık Davranışları Ölçeği

Özet

Ortaöğretim Düzeyinde Öğretmen Yakınlık Davranışları Ölçeği, öğretmen yakınlık davranışları kavramını ortaöğretim öğrencileri perspektifinden ölçmek amacıyla 2002 yılında Aynur Kolburan-Geçer tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, öğretmenlerin öğrencilerle kurduğu duygusal ve ilişkisel yakınlığı, güveni ve destekleyici tutumları ne düzeyde sergilediğine dair öğrenci algılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Başlangıçta 77 madde ile oluşturulan taslak, yapılan istatistiksel analizler sonucunda 45 maddelik, tek alt boyutlu bir yapıya indirgenmiştir. Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Yakınlığı, Ortaöğretim, Öğrenci Algısı, Ölçek Geliştirme, İlişki Davranışları, Faktör Analizi, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı.

Yazarlar

Aynur Kolburan-Geçer.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaöğretim kademesindeki öğrencilerin, öğretmenlerinin kendilerine yönelik sergilediği yakınlık davranışlarını hangi düzeyde algıladığını belirlemektir. Bu geliştirme çalışması, Kolburan-Geçer’in doktora tezi kapsamında, öğretmen yakınlığının öğrencilerin akademik başarıları, tutumları ve güdülenme düzeyleri üzerindeki etkilerini incelemek için bir araç sağlamak üzere gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğretmen-öğrenci ilişkilerinin niteliğini nicel verilerle değerlendirme imkanı sunarak, eğitim ortamlarındaki sosyal ve duygusal iklimin iyileştirilmesine yönelik müdahaleler için temel bir veri kaynağı oluşturmayı hedeflemektedir.

Yapı/Kavram

Ölçek, Öğretmen Yakınlık Davranışları (Teacher Proximity Behaviors) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğretmenlerin öğrencilerle kurdukları kişisel ve duygusal bağın gücünü yansıtan, hem sözel hem de sözel olmayan davranışları kapsar. Bu davranışlar genellikle öğrencilere güven verme, onları onaylama, destekleyici geri bildirim sağlama ve öğrencilere arkadaşça yaklaşma gibi pozitif ilişki kurma stratejilerini içerir.

Geliştirme sürecinde, kavramsal çerçeve, öğrencilerin bizzat kendi deneyimlerinden yola çıkılarak oluşturulmuştur. Bu durum, ölçeğin ölçtüğü yapının, hedef kitlenin (ortaöğretim öğrencileri) gerçek yaşam deneyimleriyle yüksek düzeyde örtüşmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliği analizleri gerçekleştirilmiştir.

• Kapsam Geçerliliği: Ölçeğin, ölçmek istediği öğretmen yakınlık davranışları alanını ne kadar temsil ettiğini belirlemek için kapsam geçerliliğine başvurulmuştur. Yaklaşık 600 ortaöğretim öğrencisine öğretmen yakınlık davranışlarının neler olduğu sorularak öğrencilerin görüşleri toplanmıştır. Alınan cevaplardaki ifadeler taslak madde havuzuna dönüştürülmüş ve uzman görüşlerine sunularak ifadelerin öğretmen yakınlık davranışlarını ne düzeyde temsil ettiği değerlendirilmiştir. Bu süreç, üç farklı eğitim kademesi (ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim) için ayrı ayrı ölçeklerin oluşturulmasına zemin hazırlamıştır.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin ölçtüğü teorik yapıyı ne kadar doğru temsil ettiğini test etmek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin tek bir temel boyutta toplandığını göstermiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte ölçeğin güvenirlik katsayısına (örneğin, Cronbach Alfa değeri) doğrudan yer verilmemiştir. Ancak, kapsamlı bir ölçek geliştirme çalışması olan doktora tezi bağlamında, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek düzeyde olduğu varsayılmaktadır. Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında güvenirlik, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile raporlanmaktadır.

Faktör Analizi

Ortaöğretim düzeyi için ölçek geliştirme süreci, başlangıçta 77 madde ile başlamıştır. Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla yapılan faktör analizi sonucunda maddelerin faktör yükleri incelenmiştir.

• Faktör Yükü Kriteri: Analizlerde, maddelerin faktör yükü için 0.45 değeri uygun görülmüştür. Ancak, yorumlanabilir sınır değer olarak 0.30 faktör yükü de dikkate alınmıştır.
• Madde Eliminasyonu: Başlangıçtaki 77 maddeden, 0.30 faktör yükünün altında kalan 32 madde ölçekten çıkarılmıştır.
• Nihai Yapı: Ölçek, faktör analizleri sonucunda 45 madde ve tek alt boyut olarak son şeklini almıştır. Bu tek boyut, öğretmen yakınlık davranışlarının genel bir yapısını temsil etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (1=Bana hiç uygun değil – 5=Bana tamamen uygun)

Maddeler ve Boyutlar: 45 madde, tek alt boyut.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler.

Yaş Grubu: Ortaöğretim Düzeyi (Lise öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması için yaklaşık 600 öğrencinin görüşü alınmıştır.

Test Metodolojisi: Öğrenci algılarını ölçen, kağıt-kalem tabanlı anket formudur.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Öğretmen-Öğrenci İlişkisi, Yapı Geçerliliği, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kocaeli Üniversitesi (Tez sırasında Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2002 yılında bir Doktora Tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için yazarla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçek, akademik araştırmalarda genellikle yazarın izniyle ücretsiz kullanılabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: ortaogretim-duzeyinde-ogretmen-yakinlik-davranislari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kolburan- Geçer, A. (2002). Öğretmen yakınlığının öğrencilerin başarıları, tutumları ve güdülenme düzeyleri üzerindeki etkisi. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ortaöğretim Düzeyinde Öğretmen Yakınlık Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Örnek Maddeler:

1. 26.Öğretmenim bana güvenir ve bunu bana hissettirir.
2. 27.Öğretmenim doğru bir davranışım karşısında bana onayladığını gülümseyerek gösterir.
3. 30.Öğretim bana arkadaş gibi yaklaşır.