Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi

Özet

Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi (ETD), orijinal adı Parental Burnout Assessment (PBA) olan ölçeğin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, ebeveynlik rolü içerisinde yaşanan kronik stres ve tükenmişlik durumunu ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ebeveyn Tükenmişliği (Ebeveyn Tükenmişliği), ebeveynlik görevlerinin yoğunluğu nedeniyle ortaya çıkan, mesleki tükenmişlikten bağımsız olarak ele alınan kendine özgü bir psikolojik yapıdır. Arıkan ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan geçerlik çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, yapısının ise orijinal modelle tutarlılığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tükenmişliği, Parental Burnout Assessment (PBA), Ebeveynlik Stresi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Gizem Arıkan, Aile Psikolojisi.

Yazarlar

Gizem Arıkan, A. M. Üstündağ-Budak, E. Akgün, M. Mikolajczak, I. Roskam.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin ebeveynlik rolünden kaynaklanan tükenmişlik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Bu psikometrik araç, klinik ve araştırma ortamlarında ebeveynlerin yaşadığı kronik stresi ve bunun sonuçlarını (duygusal uzaklaşma, ebeveynlikte yetersizlik hissi) belirlemeye yardımcı olur. Türk kültürüne yapılan uyarlama (Uyarlama) çalışması, ölçeğin Türkiye’deki ebeveyn popülasyonunda kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle yüksek risk altındaki ebeveynleri erken teşhis etmek ve onlara yönelik uygun müdahale programlarını tasarlamak için kritik bilgiler sunar. PBA, ebeveyn tükenmişliğinin çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmıştır, bu da onu tek boyutlu stres ölçüm araçlarından ayırır.

Yapı

Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi (ETD), ebeveyn tükenmişliği yapısını dört temel boyutta ölçmektedir. Bu yapı, mesleki tükenmişlikte (Maslach modeli) görülen üç boyuttan farklıdır ve ebeveynlik bağlamına özgü unsurları içerir.

• Ebeveynlik Rolünde Tükenmişlik (Duygusal ve Fiziksel Yorgunluk).
• Çocuklardan Duygusal Uzaklaşma.
• Ebeveynlik Rolüyle İlgili Yeterlilik Hissinin Kaybı (Yetersizlik).
• Ebeveynlikten Bıkkınlık Duygusu (Kontrast).

Bu dört faktörlü yapı, ebeveynlik görevlerinin sürekli talepleri karşısında ebeveynin kaynaklarının tükendiği ve nihayetinde çocuklarına karşı ilgisizleştiği karmaşık bir süreci temsil eder.

Geçerlik

Kaynak çalışmada (Arıkan et al., 2020), PBA’nın Türkçe versiyonunun yapısal geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal 4 faktörlü yapısını başarıyla doğruladığını göstermektedir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı ebeveyn tükenmişliği alt boyutlarını doğru bir şekilde ölçtüğü anlamına gelir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin Türk örnekleminde iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, PBA’nın bilinen diğer stres, depresyon veya genel tükenmişlik ölçekleriyle korelasyonları (yakınsak ve ıraksak geçerlik) incelenerek yapısal geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, Türkçe versiyonun yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilen bu veriler, ölçeğin maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlar.

Arıkan ve arkadaşları (2020) çalışmasında, PBA’nın genel puanı ve alt boyutlarının her biri için güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeylerin (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde istikrarlı sonuçlar verebileceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi’nin psikometrik çalışmalarında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal geliştiricileri Mikolajczak ve Roskam tarafından önerilen dört faktörlü modelin Türk kültüründe de geçerli olup olmadığını test etmek için kritik öneme sahiptir.

DFA sonuçları, Dört Faktörlü Yapının (Tükenmişlik, Uzaklaşma, Yetersizlik, Kontrast) veriye mükemmel uyum sağladığını ve bu yapının ebeveyn tükenmişliğini kültürlerarası bağlamda başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama (Orijinal: Parental Burnout Assessment – PBA)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce, Fransızca) ve çok sayıda başka dilde uyarlamaları mevcuttur.

Popülasyon Grubu: Ebeveynler ve Birincil Bakım Verenler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveyn Rolünü Üstlenenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, en az bir çocuğa sahip olan ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, ebeveynlik deneyimlerine dair belirli ifadeleri 6 veya 7 puanlı Likert ölçeği üzerinden (örneğin: 1=Hiçbir zaman, 6=Her zaman) derecelendirirler. Kaynak referansta derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiş olsa da, PBA genellikle 6’lı Likert kullanır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, Ebeveyn Tükenmişliği, Uyarlama, Ölçek Geliştirme, Psikoloji, Aile, Stres Yönetimi, Gizem Arıkan.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Yazışma Adresi: Özyeğin Üniversitesi (Gizem Arıkan için geçerlidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Gizem Arıkan

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları, orijinal ölçek geliştiricileri Mikolajczak ve Roskam’a aittir. Kullanım izni ve ücret detayları için sorumlu yazar Gizem Arıkan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları için ek bir bağlantı mevcuttur: Makale Bağlantısı.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ebeveyn-tukenmisligi-değerlendirmesi-toad.pdf

Kaynaklar

Arıkan, G., Üstündağ-Budak, A. M., Akgün, E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2020). Validation of the Turkish version of the Parental Burnout Assessment (PBA). New Directions for Child and Adolescent Development, 1-18. https://doi.org/10.1002/cad.20375

Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır.