Orta Yaş Kadınlar İçin Yaşlanma Anksiyetesi Ölçeği

Özet

Orta Yaş Kadınlar İçin Yaşlanma Anksiyetesi Ölçeği (OYAÖ), orta yaş dönemindeki kadınların yaşlanma sürecine yönelik duydukları kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Aydın ve Kabasakal (2022) tarafından, orijinal ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini tespit etmeyi hedeflemiştir. OYAÖ, yaşlanmanın getirdiği fiziksel, psikolojik ve sosyal değişikliklere ilişkin endişeleri çok boyutlu bir yapıda değerlendirmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle kadınların menopoz ve yaşamın ikinci yarısına geçiş dönemlerinde deneyimledikleri özgül anksiyete türlerini araştırmacılar ve klinisyenler için ölçülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, psikometrik standartlara uygun olarak gerçekleştirilmiş ve ölçeğin orta yaş kadın popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Orta Yaş Kadınlar İçin Yaşlanma Anksiyetesi Ölçeği, Yaşlanma Anksiyetesi, Orta Yaş, Kadın Sağlığı, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

A. Aydın, E. Kabasakal.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, orta yaş grubundaki (genellikle 40-65 yaş) kadınların yaşlanma sürecine ilişkin yaşadıkları kaygı düzeyini doğru ve sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Yaşlanma anksiyetesi, bireyin yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkacak fiziksel bozulma, sağlık kaybı, sosyal statüde azalma ve ölüm korkusu gibi faktörlere karşı geliştirdiği olumsuz duygusal ve bilişsel tepkileri içerir.

Ölçeğin uyarlama çalışması, Türk kültüründeki orta yaş kadınların yaşlanma algılarını ve bu algılarla ilişkili kaygılarını ölçebilecek kültürel olarak hassas bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu araç, hem klinik ortamlarda tanı ve müdahale planlaması için hem de akademik araştırmalarda yaşlanma psikolojisi alanındaki bilgi birikimine katkıda bulunmak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, yaşlanma sürecinin çeşitli boyutlarına odaklanan çok faktörlü bir yapıyı ölçmektedir. Yaşlanma Anksiyetesi genellikle şu ana bileşenleri kapsar:

• Fiziksel Görünüm Kaygısı: Vücut imajının bozulması ve çekiciliğin yitirilmesi korkusu.
• Sağlık Kaygısı: Hastalık, düşkünlük ve fiziksel işlev kaybı endişesi.
• Sosyal Kayıp Kaygısı: Sosyal rol, statü veya sevilen kişilerin kaybı korkusu.
• Ölüm ve Özerklik Kaybı Kaygısı: Bağımsızlığını yitirme ve ölümün kendisiyle ilgili endişeler.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak veya Türk örneklemine özgü yeni faktörler belirleyerek bu kaygı alanlarının ne kadarının orta yaş Türk kadınlarında geçerli olduğunu araştırmıştır. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı temsil eden maddelerden oluşur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Aydın & Kabasakal, 2022), psikometrik açıdan yeterli düzeyde geçerlik sağlandığı belirtilmiştir. Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını Türk örnekleminde de doğruladığını göstermiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, OYAÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, genel anksiyete, depresyon veya yaşam kalitesi) anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten yaşlanma anksiyetesini ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Orta Yaş Kadınlar İçin Yaşlanma Anksiyetesi Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ortaya koymuştur. İç tutarlılık, maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin birbirleriyle tutarlı çalıştığını ve ölçülen yapıyı istikrarlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle ölçeğin zaman içindeki istikrarının da incelendiği varsayılmaktadır. Yüksek Güvenirlik değerleri, ölçekten elde edilen puanların rastgele hatalardan arınmış ve güvenilir olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Aydın ve Kabasakal (2022) tarafından yürütülen Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını incelemek için temel bir adım olmuştur. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk kültüründeki orta yaş kadınlar için ne kadar uygun olduğunu test etmiştir.

Analizler sonucunda, ölçeğin yaşlanma anksiyetesinin temel alt boyutlarını (Fiziksel Görünüm Kaygısı, Sağlık Kaygısı, vb.) ayrıştırabildiği ve bu boyutların her birinin yeterli sayıda madde ile temsil edildiği doğrulanmıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması ve faktörler arası korelasyonların anlamlı olması, yapısal modelin Türk örneklemine uygunluğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin formatı temel alınarak 4, 5 veya 6 noktalı Likert tipi olduğu varsayılmaktadır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Orta Yaş Kadınlar (Middle-Age Women)

Age Group: Genellikle 40-65 yaş arası bireyler

Population Details: Klinik olmayan ve çeşitli sosyo-ekonomik düzeylerden gelen orta yaş kadınlar örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Değerlendirme, Kadın Psikolojisi, Yaşlanma Süreci, Menopoz, Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasında ORCID bilgisi açıkça belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: İlgili akademik makalede belirtilen kurumsal adresler geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Adeviye AYDIN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim adresi: [email protected]. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik özellikleri 2022 yılında yayımlanmıştır.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr.

Ölçek maddelerinin yer aldığı orijinal PDF dokümanı ise burada mevcuttur: orta-yas-kadinlar-icn-yaslanma-anksiyetesi-toad.pdf

Kaynaklar

Aydın, A. & Kabasakal, E. (2022). Turkish Adaptation of the Aging Anxiety Scale for Middle-Age Women: Validity and reliability study. Journal of Basic and Clinical Health Sciences, 6(1), 173-180. doi: 10.30621/jbachs.974023

Orta Yaş Kadınlar İçin Yaşlanma Anksiyetesi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için ilgili bilimsel makaleye (Aydın & Kabasakal, 2022) başvurulması gerekmektedir.