Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeği (Orta okullar için)

Özet

Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeği (BDBD), ortaokul düzeyindeki öğrencilerin Bilgisayarca Düşünme (BT) becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Özgün bir ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygun hale getirilmesi sürecini ifade eden bu çalışma, Korkmaz, Çakır ve Özden (2015) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, öğrencilerin problem çözme, algoritmik düşünme ve soyutlama gibi temel BT yetkinliklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu uyarlama çalışması, Bilgisayarca Düşünme eğitiminin ortaokul kademesinde yaygınlaşması ve etkilerinin bilimsel olarak incelenmesi için kritik bir araç sunmaktadır.

Ölçeğin temel amacı, ortaokul öğrencilerinin BT becerilerindeki yeterlilik düzeylerini belirleyerek, eğitim programlarının ve materyallerinin bu becerileri geliştirmeye yönelik olarak düzenlenmesine katkıda bulunmaktır. Ölçek, öğrencilerin bilgisayar bilimleri kavramlarını yalnızca teknik düzeyde değil, aynı zamanda günlük yaşam ve problem çözme bağlamlarında nasıl uyguladıklarını anlamak için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayarca Düşünme, BT Becerileri, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Ortaokul, Algoritmik Düşünme, Soyutlama.

Yazarlar

Özgen Korkmaz, Rıfat Çakır, M. Yücel Özden

Amaç

Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeği’nin (BDBD) temel amacı, Bilgisayarca Düşünme kavramının Türkiye’deki ortaokul öğrencileri arasındaki yayılımını ve yeterlilik seviyesini standart bir psikometrik araçla ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin eleştirel düşünme, problem analizi ve sistematik çözüm üretme yeteneklerini değerlendirerek, bu becerilerin hangi düzeyde içselleştirildiğini ortaya koymayı hedefler.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, özellikle Bilişim Teknolojileri ve Yazılım derslerinin müfredat etkinliklerinin etkililiğini değerlendirmede kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktadır. Ayrıca, öğrencilerin Bilgisayarca Düşünme alanındaki gelişimlerini zamana bağlı olarak izleme imkanı sunar.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Bilgisayarca Düşünme (BT) becerileridir. BT, bilgisayar bilimcilerinin temel problemlerini çözerken kullandıkları bir dizi düşünme sürecini kapsar. Bu süreçler genellikle dört ana bileşen etrafında şekillenir:

• Ayrıştırma (Decomposition): Karmaşık problemleri daha küçük, yönetilebilir parçalara ayırma yeteneği.
• Örüntü Tanıma (Pattern Recognition): Farklı problemler veya durumlar arasındaki benzerlikleri ve ortak özellikleri belirleme.
• Soyutlama (Abstraction): Gereksiz ayrıntıları göz ardı ederek temel bilgiye odaklanma.
• Algoritma Tasarımı (Algorithm Design): Bir problemi çözmek için adım adım talimatlar dizisi oluşturma.

Ölçek, bu bileşenlerin her birini kapsayan maddeler aracılığıyla öğrencilerin bilişsel düzeydeki BT yeterliliklerini değerlendirir.

Geçerlik

Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeği’nin ortaokul düzeyine uyarlanması sürecinde, ölçeğin geçerliği titizlikle incelenmiştir. Uyarlama çalışması (Korkmaz vd., 2015), ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu sağlamak için dilsel eşdeğerlik çalışmaları ile başlamıştır.

Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak temsil etmesi gereken alt boyutları ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının temel amacı, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermektir. Bu süreçte uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği de desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmalarında güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını teyit etmek için önemlidir. Güvenirlik değerlerinin, ölçeğin ortaokul öğrencileri arasında güvenle kullanılabileceğini destekleyecek düzeyde olduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kilit aşamalarından biri, orijinal ölçeğin faktör yapısını Türk ortaokul öğrencileri örnekleminde doğrulamaktır. Korkmaz ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen çalışmada, yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Genellikle önce Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yükleri incelenir ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilir. Bu analizler, Bilgisayarca Düşünme yapısının alt boyutlarının (ayrıştırma, soyutlama vb.) Türk öğrenciler tarafından da aynı şekilde algılandığını ve ölçeğin bu boyutları ayrıştırabildiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Derecelendirme (Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir; ancak tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (Genellikle 10-14 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde eğitim gören ortaokul kademesindeki öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

BT Eğitimi, Problem Çözme, Eğitim Psikolojisi, Faktör Analizi, Özgen Korkmaz, Gazi Üniversitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özgen KORKMAZ

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal adresler (Gazi Üniversitesi veya ilgili kurumlar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında uyarlanmış ve yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında spesifik bilgi için sorumlu yazar Özgen KORKMAZ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle yazar izniyle ücretsizdir.

Orijinal makale, Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi’nde yayınlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bilgisayarca-dusunme-beceri-duzeyleri-olcegi-orta-okullar-icin-toad.pdf

Kaynaklar

Korkmaz, Ö., Çakır, R., Özden, M. Y. (2015). Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeğinin (BDBD) Ortaokul Düzeyine Uyarlanması. Gazi eğitim Bilimleri Dergisi, 1(2), 67-86.

Bilgisayarca Düşünme Beceri Düzeyleri Ölçeği Maddeleri (Orta okullar için)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için yayımlanmış makaleye (Korkmaz, Çakır, Özden, 2015) başvurulması gerekmektedir.