Öğretmen Şiddet Ölçeği

Özet

Öğretmen Şiddet Ölçeği (ÖŞÖ), Pişkin ve arkadaşları tarafından 2014 yılında geliştirilmiş, öğretmenlerin öğrencilere yönelik uyguladığı şiddet davranışlarını çok boyutlu olarak ölçmeyi amaçlayan kapsamlı bir araçtır. Bu ölçek, eğitim ortamlarında meydana gelen ve genellikle göz ardı edilen farklı şiddet türlerini (fiziksel, cinsel, psikolojik) sistematik bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, öğretmen şiddetinin yaygınlığını ve niteliğini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşaması, psikometrik açıdan güçlü bir yapı oluşturmak için detaylı ölçek geliştirme süreçlerini içermiştir.

ÖŞÖ, öğretmenlerin öğrencilere karşı sergilediği olumsuz davranışları beş temel alt boyutta incelemektedir. Ölçeğin yüksek güvenirlik ve geçerlik değerlerine sahip olması, eğitim araştırmalarında ve pedagojik değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen şiddeti, şiddet, okul psikolojisi, ölçme ve değerlendirme, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Pişkin, M., Atik, G., Çınkır, Ş., Öğülmüş, S., Babadoğan, C., ve Çokluk, Ö.

Amaç

Öğretmen Şiddet Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin öğrencilere karşı uyguladığı çeşitli şiddet biçimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, fiziksel ve cinsel şiddetin yanı sıra, psikolojik şiddet türlerini de (suçlama, aşağılama, alay etme ve baskı altına alma) kapsayarak konuya bütüncül bir yaklaşım sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, eğitim kurumlarında şiddet davranışlarının yaygınlığını tespit etmek, risk faktörlerini belirlemek ve bu olumsuz davranışları önlemeye yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için kullanılabilir. Geliştirme çalışması, Türkiye’deki eğitim sistemi bağlamında, öğretmen-öğrenci ilişkilerindeki olası istismar durumlarını akademik düzeyde ele almayı amaçlamıştır.

Yapı

Öğretmen Şiddet Ölçeği, öğretmenlerin öğrencilere yönelik şiddet eylemlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, toplamda 36 maddeden oluşmakta ve beş ana faktör altında toplanmaktadır. Bu faktörler, şiddetin farklı tezahürlerini yansıtmaktadır: Fiziksel Şiddet, Cinsel Şiddet, Suçlama/Aşağılama, Alay Etme ve Baskı Altına Alma.

Bu faktör yapısı, öğretmen şiddetinin yalnızca fiziksel temasla sınırlı olmadığını, aynı zamanda öğrencilerin duygusal ve psikolojik refahını olumsuz etkileyen sözel ve davranışsal biçimleri de içerdiğini vurgulamaktadır. Ölçek, bu beş boyutu ayrıştırarak, araştırmacıların ve uygulayıcıların hangi şiddet türünün daha baskın olduğunu anlamasına olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapının teorik beklentilerle ne kadar uyumlu olduğunu incelemiştir. Geçerlik kapsamında, benzeme geçerliği (Convergent Validity), ayırma geçerliği (Discriminant Validity) ve ayrılma geçerliği (Known-Groups Validity) yöntemleri kullanılarak ölçeğin yeterliliği sınanmıştır.

Bu analizler, ölçeğin ilgili yapılarla beklenen düzeyde ilişkili olduğunu (benzeme geçerliği) ve ilişkisiz olması gereken yapılarla düşük düzeyde ilişkili olduğunu (ayırma geçerliği) göstermiştir. Ayrılma geçerliği ise, ölçeğin farklı grupları (örneğin, şiddet eğilimi yüksek ve düşük olan grupları) doğru bir şekilde ayırt edebilme yeteneğini desteklemiştir. Bu kapsamlı geçerlik incelemeleri, ÖŞÖ’nün ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Öğretmen Şiddet Ölçeği’nin iç-tutarlık güvenirlik katsayıları, istatistiksel açıdan en yaygın kullanılan yöntem olan Cronbach alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Çalışmada kullanılan birinci ve ikinci katılımcı grupları için ölçeğin tamamına ilişkin elde edilen Cronbach alfa değerleri oldukça yüksek olup, .96 olarak raporlanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve iç bütünlüğünün mükemmel olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin alt boyutları için hesaplanan Cronbach alfa değerleri de güçlü bir tutarlılık sergilemektedir. Her iki katılımcı grubu için, alt boyutlara ilişkin alfa değerleri .85 ile .96 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin hem genel yapısının hem de her bir alt boyutunun bağımsız olarak güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Öğretmen Şiddet Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde kullanılan faktör analizi yöntemi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Analizler sonucunda, ölçeğin toplam 36 maddeden oluşan ve beş temel faktöre ayrılan bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, öğretmen şiddetinin farklı yönlerini temsil eden alt boyutlar olarak tanımlanmıştır: Fiziksel şiddet, cinsel şiddet, suçlama/aşağılama, alay etme ve baskı altına alma.

Bu faktör yapısı, şiddet davranışlarının heterojen doğasını yansıtmakta ve araştırmacılara her bir şiddet türünü ayrı ayrı inceleme imkanı sunmaktadır. Faktör yüklerinin ve özdeğerlerin incelenmesi, bu beş boyutun birbirinden bağımsız ancak ilgili yapılar olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğini desteklediğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Çok Boyutlu Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Eğitim Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, farklı okullarda görev yapan öğretmenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, okul güvenliği, ölçek geliştirme, psikometri, Cronbach alfa, öğretmen şiddet ölçeği.

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Metin Pişkin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve yeniden üretimi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar genellikle referans gösterilerek yapılmaktadır.

Referanslar

Pişkin, M., Atik, G., Çınkır, Ş., Öğülmüş, S., Babadoğan, C., ve Çokluk, Ö. (2014). The development and validation of Teacher Violence Scale. Eurasian Journal of Educational Research, 56, 1-24.

Makalenin orijinal bağlantısına DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ogretmen-siddet-olcegi-toad.pdf

Öğretmen Şiddet Ölçeği Maddeleri

Öğretmen Şiddet Ölçeği, beş temel alt boyutta toplam 36 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Fiziksel şiddet (11 madde)
• Cinsel şiddet (6 madde)
• Suçlama/aşağılama (8 madde)
• Alay etme (5 madde)
• Baskı altına alma (6 madde)