Öğretmen Şiddeti Ölçeği

Özet

Öğretmen Şiddeti Ölçeği (ÖŞÖ), Pişkin ve arkadaşları tarafından 2014 yılında Türk eğitim sistemi bağlamında öğretmenler tarafından öğrencilere uygulanan şiddet davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin öğretmenlerinden gördükleri şiddet türlerini ve sıklığını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda, ölçeğin 36 madde ve beş ayrı alt boyuttan oluşan geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır.

ÖŞÖ, özellikle okullarda yaşanan okul şiddeti olgusunun öğretmen kaynaklı boyutunu incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sunmaktadır. Ölçeğin derecelendirilmesi, 6’lı Likert ölçeği formatında yapılmıştır ve bu sayede şiddet davranışlarının sıklığı detaylıca belirlenebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen şiddeti, Okul şiddeti, Öğrenci mağduriyeti, Psikometrik özellikler, Faktör analizi, Likert ölçeği, Geliştirme çalışması.

Yazarlar

Pişkin, M., Atik, G., Çınkır, Ş., Öğülmüş, S., Babadoğan, C., Çokluk, C.

Amaç

Öğretmen Şiddeti Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin öğrencilere yönelik uyguladığı farklı şiddet türlerini (fiziksel, cinsel, sözel/duygusal ve baskılayıcı) tespit etmek ve bu davranışların sıklığını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, eğitim ortamlarında şiddetin yaygınlığını ve doğasını anlamak için bilimsel veri sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, mevcut literatürdeki boşluğu doldurarak, öğretmenlerin öğrencilere yönelik şiddet davranışlarını çok boyutlu bir perspektiften ele almaktadır. Bu sayede, önleme programları ve eğitim politikalarının geliştirilmesine katkıda bulunacak detaylı veriler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Öğretmen Şiddeti Ölçeği (ÖŞÖ), öğretmen kaynaklı şiddet yapısını ölçen çok boyutlu bir araçtır. Ölçek, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda beş temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, şiddetin farklı tezahürlerini yansıtmaktadır: Fiziksel Şiddet, Cinsel Şiddet, Suçlama/Aşağılama, Alay Etme ve Baskı Altına Alma.

Ölçekteki 36 madde, bu beş faktöre dağılmıştır. Bu yapı, öğretmen şiddetinin sadece fiziksel veya açıkça sözel saldırılarla sınırlı olmadığını, aynı zamanda psikolojik baskı ve alay etme gibi daha örtülü davranışları da içerdiğini göstermektedir. Her alt boyut, ilgili şiddet türünün yoğunluğunu ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Öğretmen Şiddeti Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Yapılan bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapısının verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

DFA sonuçları, modelin iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiş, bu da 36 maddelik yapının, öğretmen şiddeti kavramını başarılı bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü, yani yüksek düzeyde geçerlik gösterdiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Öğretmen Şiddeti Ölçeği’nin (ÖŞÖ) toplam puanı ve tüm alt boyutları için elde edilen Cronbach Alfa değerleri .85 ile .96 arasında değişmektedir.

Bu yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir. Özellikle .96’ya varan değerler, ÖŞÖ’nün psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

ÖŞÖ’nün geliştirme sürecinde, ölçek maddelerinin yapısal bütünlüğünü belirlemek için kapsamlı faktör analizi prosedürleri uygulanmıştır. İlk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutları ortaya çıkarılmış ve 36 maddenin beş faktör altında toplandığı görülmüştür.

Ardından, elde edilen beş faktörlü yapının farklı bir örneklem grubu üzerinde test edilmesi amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, Fiziksel Şiddet, Cinsel Şiddet, Suçlama/Aşağılama, Alay Etme ve Baskı Altına Alma şeklinde adlandırılan bu beş alt boyutun, teorik olarak beklenen modelle uyumunu güçlü bir şekilde desteklemiştir. Bu analizler, ölçeğin sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Öz Bildirim (Self-Report) / 6’lı Likert Ölçeği

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğrenciler (Students)

Age Group: Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri (Middle and High School Students)

Population Details: Ölçek, Türk eğitim sistemindeki okul çağındaki öğrencilerin öğretmenlerinden maruz kaldıkları şiddeti ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile iç tutarlılık (Cronbach Alfa) hesaplamalarına dayanan psikometrik doğrulama yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde şiddet, Okul iklimi, Öğretmen-öğrenci ilişkileri, Fiziksel şiddet, Psikolojik şiddet, Likert ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Pişkin ve arkadaşları tarafından 2014 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yayıncı kuruluşa (Eurasian Journal of Educational Research) atıf yapılması gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar Gökhan Atik ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri ejer.com.tr adresinde yer almaktadır. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF belgesi bu adresten indirilebilir: ogretmen-siddeti-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Pişkin, M., Atik, G., Çınkır, Ş., Öğülmüş, S., Babadoğan, C. & Çokluk, C. (2014). Öğretmen Şiddeti Ölçeği’nin geliştirilmesi ve doğrulanması. Eurasian Journal of Educational Research, 56, 1-24.

Öğretmen Şiddeti Ölçeği Maddeleri

Ölçek 36 madde ve beş faktörden oluşmaktadır.

• Fiziksel şiddet (11m): Saç çekme
• Cinsel şiddet (6m): Cinsel içerikli şakalar yapma
• Suçlama/aşağılama (8m): Bütün sınıfı veya benim de içinde yer aldığım bir grup öğrenciyi topluca azarlama
• Alay etme (5m): Bedensel özellikleriyle (boyu, kilosu, diş yapısı, saçı, ten rengi, vb.) alay etme
• Baskı altına alma (6m): Cezalandırmak amacıyla fazladan ödev verme

Derecelendirme: 6’lı Likert (1= hiç – 6= hemen her gün)