DSM-5 Travma Sonrası Stres Belirtileri Şiddet Ölçeği Çocuk Formu

Ölçeğin Türkçe güvenilirliği ve geçerliliği, 2017 yılında Şermin Yalın Sapmaz ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir adaptasyon çalışmasıyla sağlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

DSM-5, Çocuk, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, TSSB, Psikopatoloji, Klinik Değerlendirme, Adaptasyon, Psikometrik Ölçek.

Yazarlar

Şermin Yalın Sapmaz, Dilek Ergin, Hilal Özek Erkuran, Neşe Şen Celasin, Murat Öztürk, Deniz Karaarslan, Emel Köroğlu, Ömer Aydemir.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, DSM-5‘te tanımlanan güncel tanı kriterleri doğrultusunda, travmatik bir olaya maruz kalmış çocuklarda ve ergenlerde gözlemlenen Travma Sonrası Stres Belirtilerinin (TSSB) şiddetini ve yaygınlığını standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, çocukların semptom yükünü objektif olarak belirleme imkanı sunar.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşulan popülasyonda kültürel ve dilbilimsel olarak geçerli bir şekilde kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki psikiyatri ve psikoloji alanlarında çalışan uzmanlar, TSSB’nin çocukluk çağındaki etkilerini doğru bir şekilde değerlendirebilmektedir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) yapısının şiddetini ölçmektedir. Ölçeğin maddeleri, DSM-5‘in getirdiği yeniliklere uygun olarak TSSB’nin dört temel belirti kümesini kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır: 1) Yeniden yaşama (intrusive belirtiler), 2) Kaçınma, 3) Biliş ve Duygudurumda Olumsuz Değişiklikler, ve 4) Uyarılmışlık ve Tepkisellikte Belirgin Değişiklikler.

Bu çok boyutlu yapı, çocukların travmaya verdikleri karmaşık tepkilerin detaylı bir şekilde incelenmesine olanak tanır. Ölçek, sadece semptom varlığını değil, aynı zamanda bu semptomların şiddetini derecelendirerek, klinik müdahale ihtiyacının belirlenmesinde kritik rol oynar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması (Yalın Sapmaz ve ark., 2017), yapısal ve eş zamanlı geçerliliğini incelemiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin geçerlilik kriterlerini sağladığı ve orijinal formun yapısal modelini desteklediği belirtilmiştir.

Özellikle yapı geçerliliğinin değerlendirilmesinde doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılarak, DSM-5’in önerdiği belirti kümelerinin Türkçe örneklemde de uygun bir şekilde temsil edildiği gösterilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültüründeki çocuk ve ergenlerde TSSB belirtilerini doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Türkçe formun güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) üzerinden değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışmasında bildirilen iç tutarlılık değerlerinin yüksek olduğu ve ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğüne işaret ettiği belirtilmiştir.

Yüksek güvenilirlik katsayıları, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde veya farklı örneklemlerde benzer sonuçlar verme yeteneğini desteklemektedir. Bu durum, ölçeğin klinik değerlendirmelerde ve bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin DSM-5 tarafından önerilen dört faktörlü yapısının (Yeniden Yaşama, Kaçınma, Biliş ve Duygudurumda Olumsuz Değişiklikler, Uyarılmışlık ve Tepkisellikte Değişiklikler) Türkçe veri setine uygunluğunu değerlendirmiştir.

Faktör analizi sonuçları, dört faktörlü modelin iyi bir uyum sergilediğini ve ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik yapısının kültürlerarası adaptasyon sürecinde korunduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 0’dan 3’e veya 0’dan 4’e kadar değişen şiddet derecelendirmesi kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Travmatik olaylara maruz kalmış çocuklar ve ergenler.

Age Group: Genellikle 6-17 yaş aralığı (Çocuk formu olduğu için).

Population Details: Klinik ve genel popülasyon örneklemleri üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Bireylerin veya ebeveynlerin, belirli bir travmatik olay sonrasında yaşadıkları belirtilerin sıklığı ve şiddeti hakkında kendilerini değerlendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

TSSB, Geçerlilik, Güvenilirlik, Çocuk Psikiyatrisi, Travma, Psikometri, DSM-5.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Şermin Yalın Sapmaz ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Yayınlanan makale, açık erişim veya dergi aboneliği yoluyla erişilebilir durumdadır.

Kaynaklar

Yalın Sapmaz Ş., Ergin D., Özek Erkuran H., Şen Celasin N., Öztürk M., Karaarslan D., Köroğlu E. ve Aydemir Ö. (2017). DSM-5 Travma sonrası stres belirtileri şiddet ölçeği çocuk formunun türkçe güvenilirliği ve geçerliliği. Nöropsikiyatri Arşivi; 54: 205-208. DOI: 10.5152/npa.2017.15913

Makalenin orijinal PDF bağlantısı noropsikiyatriarsivi.com üzerinden erişilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı ise buradan indirilebilir: dsm-5-travma-sonrasi-stres-belirtileri-siddet-olcegi-cocuk-formu-toad.pdf

DSM-5 Travma Sonrası Stres Belirtileri Şiddet Ölçeği Çocuk Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta yer almadığından burada listelenememiştir. Maddelere erişim için lütfen referans olarak belirtilen akademik yayına başvurunuz.