Öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davranışları Ölçeği

Özet

Öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davranışları Ölçeği (ÖKDHBTDÖ), hemşirelik öğrencilerinin Kanıta Dayalı Hemşirelik (KDH) uygulamalarına yönelik bilgi düzeylerini, tutumlarını ve mevcut davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, Karayağız-Muslu ve arkadaşları tarafından 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, KDH kavramına yönelik dört temel boyutu değerlendirmektedir: bilgi, tutum, gelecekte kullanım niyeti ve uygulama. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin Türkçe popülasyonda kullanımının uygun olduğu ve orijinal dörtlü faktör yapısını koruduğu tespit edilmiştir.

ÖKDHBTDÖ, özellikle hemşirelik eğitiminde öğrencilerin KDH yetkinliklerini değerlendirmek ve bu konudaki eğitim ihtiyaçlarını belirlemek için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin derecelendirmesi 5’li Likert Ölçeği formatındadır, bu da yanıtlayıcılara geniş bir cevap yelpazesi sunarak algı ve davranış farklılıklarını hassasiyetle yakalamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kanıta Dayalı Hemşirelik, Hemşirelik Öğrencileri, Bilgi, Tutum, Davranış, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Gonca KARAYAĞIZ MUSLU, Halime BAYBEK, Hatice TOZAK YILDIZ, Ayşe KIVRAK

[quads id=5]

Amaç

Öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davranışları Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelik lisans veya önlisans programlarında öğrenim gören öğrencilerin, klinik uygulamalarda bilimsel kanıtları kullanma becerilerine dair mevcut durumlarını nicel olarak ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik (KDH) sürecinin farklı aşamalarına olan yatkınlıklarını ve yeterliliklerini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu geçerli ve güvenilir aracın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak ve böylece Türkiye’deki hemşirelik eğitimi ve araştırmalarında KDH yeterliliklerinin standart bir araçla değerlendirilmesine olanak tanımaktır. Bu, eğitim programlarının KDH odağında ne kadar başarılı olduğunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Yapı

ÖKDHBTDÖ, Kanıta Dayalı Hemşirelik kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Ölçek, öğrencilerin KDH uygulamalarına ilişkin gösterdikleri yeterliliği dört temel alt boyutta incelemektedir:

• Bilgi: Kanıta dayalı uygulama prensipleri, adımları ve kaynakları hakkındaki teorik anlayış düzeyi.
• Tutum: KDH’ye karşı genel inançlar, motivasyon ve değer atfetme düzeyi.
• Gelecekte Kullanım: Öğrencilerin mezuniyet sonrası veya ileriki klinik kariyerlerinde KDH’yi uygulama niyetleri.
• Uygulama (Davranış): Mevcut eğitim veya klinik stajlarda KDH adımlarını fiilen hayata geçirme sıklığı ve yeterliliği.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, yapısal uygunluğu test etmek amacıyla yürütülmüştür. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin orijinal yapısında önerilen dörtlü faktör yapısının Türk örneklemine uygun olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik yapısının korunduğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini işaret etmektedir.

DFA bulgularını desteklemek amacıyla gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçekteki dört faktörün toplam varyansın %44’ünü açıkladığını ortaya koymuştur. Bu oran, ölçeğin ölçtüğü yapının önemli bir kısmının bu dört alt boyut tarafından kapsandığını göstermekte olup, ölçeğin yapısal geçerliğine önemli katkılar sağlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için yapılan güvenirlik analizlerinde, alt boyutlara ait Cronbach Alfa Değeri katsayıları hesaplanmıştır. Bu katsayılar, alt boyutların kabul edilebilir düzeyde veya iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir:

• ‘Bilgi’ alt boyutu Cronbach Alfa Değeri: 0.70
• ‘Tutum’ alt boyutu Cronbach Alfa Değeri: 0.60
• ‘Gelecekte Kullanım’ alt boyutu Cronbach Alfa Değeri: 0.80
• ‘Uygulama’ alt boyutu Cronbach Alfa Değeri: 0.77

Madde analizleri sonucunda ise, ölçek madde-toplam puan korelasyon katsayılarının 0.28 ile 0.64 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu değerler, her bir maddenin ölçeğin genel yapısıyla tutarlı olduğunu ve ayırt edicilik gücüne sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle ‘Gelecekte Kullanım’ ve ‘Uygulama’ alt boyutları yüksek güvenirlik katsayılarına sahiptir.

Faktör Analizi

ÖKDHBTDÖ’nün faktör yapısı, Türk örneklemi üzerinde hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. AFA, ölçeğin dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ve bu dört faktörün toplam varyansın %44’ünü açıkladığını ortaya koymuştur. Bu, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

DFA ise, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uyarlanmış modelde de geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Dörtlü faktör yapısının (Bilgi, Tutum, Gelecekte Kullanım, Uygulama) model uyum indeksleri açısından ölçeğe uygun olduğu teyit edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve teorik olarak belirlenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (Bilinmiyor, ancak KDH literatüründe genellikle İngilizce kökenli bir ölçek uyarlanmıştır)

Popülasyon Grubu: Hemşirelik Öğrencileri

Yaş Grubu: Üniversite Düzeyinde Eğitim Gören Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 Yaş)

Popülasyon Detayları: Hemşirelik Lisans veya Önlisans Programlarına kayıtlı öğrenciler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1= hiçbir zaman böyle değildir – 5= her zaman böyledir)

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Eğitimi, Klinik Uygulama, KDH, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı, İç Tutarlılık, Alfa Katsayısı, Lisans Öğrencileri

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Gonca KARAYAĞIZ MUSLU (Sorumlu Yazar)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri ve Türkçe uyarlama çalışmasının yazarları ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazar Gonca KARAYAĞIZ MUSLU ile e-posta yoluyla iletişim kurulabilir.

Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayın yılı: 2015.

Kaynaklar

Karayağız-Muslu, G., Baybek, H., Tozak- Yıldız, H. ve Kıvrak, A. ( 2015). Öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davranışları Ölçeği’nin Türkçe geçerlik güvenirlik çalışması. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 2(3), 1-12. doi: 10.17371/UHD.2015310844

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrencilerin-kanita-dayali-hemsirelik-konusundaki-bilgi-tutum-ve-davranislari-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öğrencilerin Kanıta Dayalı Hemşirelik Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişte sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak verilen makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.