Kanıta Dayalı Uygulama Değerlendirme Yetkinliği Ölçeği

Özet

Kanıta Dayalı Uygulama Değerlendirme Yetkinliği Ölçeği (KDU-DÖY), sağlık profesyonellerinin ve özellikle hemşirelik öğrencilerinin Kanıta Dayalı Uygulama (KDU) sürecindeki değerlendirme yetkinliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, uygulayıcıların kanıtları kritik bir şekilde inceleme, elde edilen sonuçları pratiğe entegre etme ve bu süreçlerin etkinliğini değerlendirme becerilerini saptamayı hedefler. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi 2016 yılında Yildiz ve Güngörmüş tarafından gerçekleştirilmiştir.

Ölçek çeşidi olarak bir Uyarlama çalışması niteliğindedir ve hemşirelik eğitimi alanındaki yetkinlik açığını kapatmaya yönelik önemli bir katkı sağlamaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda orijinal yapısının psikometrik niteliklerini koruyup korumadığını ortaya koymak için yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kanıta Dayalı Uygulama, Yetkinlik, Değerlendirme, Hemşirelik, Psikometri, Ölçek Uyarlama, EBP-COQ.

Yazarlar

Esra Yıldız, Zeynep Güngörmüş.

Amaç

Kanıta Dayalı Uygulama Değerlendirme Yetkinliği Ölçeği’nin temel amacı, sağlık ve hemşirelik eğitimi alan öğrencilerinin veya profesyonellerinin, kanıta dayalı uygulamaların sonuçlarını ne kadar yetkin bir şekilde değerlendirebildiklerini belirlemektir. Bu değerlendirme, klinik kararların bilimsel kanıtlarla desteklenme düzeyini ve uygulayıcıların bu kanıtları eleştirel bir gözle inceleme becerisini nicel olarak ölçmeye yarar.

Ölçek, eğitim kurumlarının müfredatlarında Kanıta Dayalı Uygulama becerilerine ne ölçüde yer verdiğini ve öğrencilerin bu yetkinlikleri ne kadar kazandığını gösteren önemli bir geri bildirim aracı olarak kullanılabilir. Ayrıca, profesyonel gelişim programlarının etkinliğini değerlendirmede de kritik bir rol oynar.

Yapı

Ölçek, Kanıta Dayalı Uygulama sürecinin temel adımlarından biri olan “değerlendirme” aşamasındaki yetkinliği ölçmektedir. Bu yapı, genellikle kanıtın kalitesini anlama, sonuçları yorumlama, uygulamaya entegrasyonun etkilerini ölçme ve gelecekteki uygulamaları şekillendirme yeteneklerini içeren bilişsel ve davranışsal becerilerin bir karışımını temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin sadece bilgi sahibi olmasından ziyade, bu bilgiyi pratik bir bağlamda eleştirel bir şekilde kullanma ve uygulamanın sonuçlarını değerlendirerek döngüyü tamamlama becerisini kapsar. Bu, özellikle sağlık hizmetlerinde kalitenin artırılması ve hasta sonuçlarının iyileştirilmesi açısından hayati öneme sahiptir.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Geçerlik (Validity) çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek üzere yapılmıştır. Bu süreçte genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile) ve yapı geçerliği (faktör analizi ile) incelenmiştir.

Yildiz ve Güngörmüş (2016) çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermek için istatistiksel yöntemler kullanmıştır. Yapı geçerliğinin sağlanması, ölçeğin Kanıta Dayalı Uygulama Değerlendirme Yetkinliği yapısını kültürel bağlamda tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik (Reliability) analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı koşullar altında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Adaptasyon çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu değerlendirilmiştir.

Yildiz ve Güngörmüş (2016) tarafından yayımlanan makale, Türkçe versiyonun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Güvenirlik çalışmalarının sonuçları, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde stabil ve hatasız sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının ölçülen yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Bu analizler, ölçeğin orijinal formunda tanımlanan boyutların (eğer varsa) Türkçe versiyonunda da ayrışıp ayrışmadığını ve her bir maddenin ilgili faktöre yeterli düzeyde yüklenip yüklenmediğini kontrol etmeyi içerir. 2016 tarihli çalışma, ölçeğin yapısal modelini Türk hemşirelik öğrencileri popülasyonunda başarılı bir şekilde doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal adı: The Evidence-based Practice Evaluation Competence Questionnaire – EBP-COQ)

Format: Öz Bildirimli Anket Formu

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Sağlık Alanı Çalışanları ve Öğrencileri (Özellikle Hemşirelik)

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri ve Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması Hemşirelik Eğitimi alanındaki bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulayıcıların Kanıta Dayalı Uygulama değerlendirme becerilerine yönelik tutum, bilgi ve yetkinlik düzeylerinin likert tipi derecelendirme ile ölçülmesi.

Anahtar Kelimeler

KDU, Yetkinlik Ölçeği, Hemşirelik Öğrencileri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Sağlık Hizmetleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Esra Yıldız)

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen kurumsal adresler baz alınmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Orijinal ölçeğin geliştirme yılı farklıdır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Esra Yıldız ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari veya akademik kullanım koşulları yazarın inisiyatifindedir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin Türkçe versiyonuna ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-evidence-based-practice-evaluation-competence-questionnaire-ebp-coq-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yildiz, E., & Güngörmüş, Z. (2016). The validity and reliability study of the Turkish version of The Evidence-based Practice Evaluation Competence Questionnaire. Nurse education today, 45, 91-95. DOI: 10.1016/j.nedt.2016.05.030.
2. Sorumlu Yazar İletişim: Esra Yıldız ([email protected]).

Kanıta Dayalı Uygulama Değerlendirme Yetkinliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçeğin maddelerine yer verilmemiştir. Maddeler için orijinal makaleye (Yildiz & Güngörmüş, 2016) başvurulması gerekmektedir.