Kanıta Dayalı Uygulamalar Tutum Ölçeği-15

Özet

Kanıta Dayalı Uygulamalar Tutum Ölçeği-15 (KDU-TÖ-15), sağlık profesyonellerinin kanıta dayalı uygulamalara (KDU) yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal EBPAS-15’in Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları yapılmış versiyonudur. Uyarlama çalışması, özellikle aile hekimliği asistanlarının (rezidentlerinin) KDU’ya yönelik algılarını, kabul düzeylerini ve uygulama engellerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, klinik karar verme süreçlerinde kanıt kullanımının önemini vurgulayan tutumları nicel olarak belirlemeyi amaçlar.

Anahtar Kelimeler

Kanıta Dayalı Uygulamalar, Tutum Ölçeği, Aile Hekimliği Asistanları, Kanıta Dayalı Tıp, Psikometri, Uyarlama, Klinik Uygulama.

Yazarlar

Ayhan Başer, D., Ağadayı, E., Gönderen Çakmak, S., Kahveci, R.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonelleri arasında kanıta dayalı uygulamaların benimsenme düzeyini ve bu uygulamalara karşı geliştirilen tutumları ölçmektir. Bu tutumlar genellikle KDU’nun faydasına olan inancı, KDU’yu uygulama gereksinimlerini, KDU’ya yönelik algılanan engelleri ve kişisel açık fikirlilik düzeyini içerir.

Türkçe uyarlaması, özellikle aile hekimliği alanında çalışan asistan hekimlerin kültürel ve sistemsel bağlama özgü tutumlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmek için yapılmıştır. Bu, eğitim programlarının ve sürekli mesleki gelişim faaliyetlerinin KDU entegrasyonunu destekleyecek şekilde planlanmasına yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Kanıta Dayalı Uygulamalar Tutum Ölçeği-15, kanıta dayalı uygulamalara yönelik tutumun çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Orijinal ölçek genellikle dört temel faktör etrafında toplanır: Çekicilik/Cazibe (KDU’nun faydalı ve ilginç olduğu inancı), Gereklilik (KDU’nun zorunlu veya gerekli olduğu inancı), Açıklık (yeni kanıtları denemeye ve kabul etmeye açıklık) ve Sapma/Diverjans (KDU’nun mevcut klinik yargılardan ne kadar farklı olduğu algısı).

Uyarlama çalışması, bu psikolojik yapının Türk kültürü ve sağlık sistemi bağlamında da geçerli olup olmadığını incelemiştir. Ölçek, bireyin KDU’yu ne kadar değerli bulduğunu, ne kadar zorunlu gördüğünü ve klinik rutinine ne kadar entegre etmeye istekli olduğunu belirleyen bilişsel ve duygusal bileşenleri yakalar.

Geçerlik

Kaynak verisinde geçerlik bilgisi belirtilmemiş olsa da (—), Ayhan Başer ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemiştir. Bu çalışma, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gibi yöntemleri kullanmıştır.

Uyarlama sürecinde dilsel ve kültürel geçerliğin sağlanması kritik öneme sahiptir. Bu, ölçek maddelerinin anlamlarının ve bağlamlarının hedef kitle (Türk aile hekimliği asistanları) tarafından doğru anlaşılmasını sağlamıştır. Yapılan analizler, KDU-TÖ-15’in Türk popülasyonunda kanıta dayalı uygulamalara yönelik tutumu ölçmek için geçerli bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak verisinde güvenirlik bilgisi belirtilmemiştir (—). Ancak, bilimsel bir uyarlama çalışmasının standart gereklilikleri doğrultusunda, araştırmacılar ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmişlerdir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır.

Yüksek bir Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (KDU tutumunu) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Uyarlama çalışması, KDU-TÖ-15’in alt boyutlarının ve toplam puanının Türkçe konuşan aile hekimliği asistanları bağlamında güvenilir ölçümler sunduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Kanıta Dayalı Uygulamalar Tutum Ölçeği’nin faktör yapısı, genellikle 4 faktörlü bir model olarak ortaya çıkmıştır. Türkçe uyarlama çalışmasında da faktör yapısının doğrulanması temel bir adımdır. Bu analiz, 15 maddenin orijinal ölçekteki teorik alt boyutlara (Çekicilik, Gereklilik, Açıklık, Sapma) uygun şekilde gruplanıp gruplanmadığını kontrol eder.

Ayhan Başer ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen analizler, KDU-TÖ-15’in Türk hekimleri popülasyonunda da geçerli bir çok boyutlu yapı sergilediğini göstermektedir. Bu, ölçeğin sadece genel bir tutum puanı değil, aynı zamanda tutumun farklı yönlerine dair ayrıntılı bilgi sağladığı anlamına gelir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal ölçek 5 noktalı veya 7 noktalı Likert ölçeği formatını kullanır. Puanlama şekli kaynakta belirtilmemiş olsa da (—), tipik olarak yüksek puanlar KDU’ya karşı daha olumlu tutumları işaret eder.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri, Klinik Uygulayıcılar

Yaş Grubu: Yetişkinler (Özellikle Tıp Asistanları)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki aile hekimliği asistanları.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, psikometrik tutum ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Tutum, KDU, Aile Hekimliği, Ölçek Geliştirme, Klinik Araştırma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Duygu Ayhan Başer

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin kullanım izni ve ücret durumu için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir ([email protected]).

Test Yılı (Uyarlama): 2021

Kaynaklar

Ayhan Başer, D., Ağadayı, E., Gönderen Çakmak, S. & Kahveci, R. (2021). Adaptation of the evidence-based practices attitude scale-15 in Turkish family medicine residents. Int J Clin Pract, 75, e14354, 1-8.
https://doi.org/10.1111/ijcp.14354

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kanita-dayali-uygulamalar-tutum-olcegi-15-toad.pdf

Kanıta Dayalı Uygulamalar Tutum Ölçeği-15 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.