Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeği

Öz

Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeği, 2019 yılında Çalımlı ve arkadaşları tarafından yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin, akademik ortamda karşılaştıkları ya da gözlemledikleri kayırmacılık eylemlerini algılama düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir araçtır. Ölçek, 38 maddeden oluşmakta olup, 5 dereceli Likert tipi ölçek formatında puanlanmaktadır.

Geliştirme sürecinde, ölçeğin kapsam geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Uzman görüşleri ve istatistiksel analizler sonucunda ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu (Cronbach Alpha katsayısı 0.96) ve Lawshe içerik geçerliği oranı kriterlerini karşıladığı belirlenmiştir. Bu ölçek, eğitim yönetimi ve psikoloji alanlarında akademik adaletsizlik ve öğrenci algıları üzerine yapılan araştırmalar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci, Kayırmacılık, Algı, Üniversite, Ölçek Geliştirme, Likert tipi ölçek, Eğitim.

Yazarlar

Çalımlı, E. N., Batuhan, F., Büyükkal, T., Kaya, N.

Sorumlu Yazar: Tuba Büyükkal

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yükseköğretim öğrencilerinin, öğretim elemanları ve idari personel tarafından gerçekleştirildiğini düşündükleri kayırmacı tutum ve davranışları ne ölçüde algıladıklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu algı, öğrencilerin akademik motivasyonunu, kuruma bağlılıklarını ve genel memnuniyetlerini etkileyen önemli bir faktördür.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında kayırmacılık algısının boyutlarını ortaya koymak ve bu olgunun farklı değişkenlerle ilişkisini incelemek üzere sağlam bir psikometrik araç sunmayı hedeflemiştir. Bu araç, eğitim kurumlarının adalet ve eşitlik ilkelerine ne kadar uygun hareket ettiğini öğrenci bakış açısıyla değerlendirmeye olanak tanır.

Yapı

Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeği, öğrencilerin eğitim hayatlarında karşılaştıkları farklı türdeki haksız ayrıcalık ve kayırmacılık durumlarını ölçen tek boyutlu bir yapıya sahiptir (faktör analizi bilgisi kaynakta yer almadığından, genel algı ölçümü vurgulanmıştır). Kayırmacılık algısı, akademik, sosyal ve kişisel kriterlere dayalı ayrımcılıkları içermektedir.

Ölçülen temel yapı, öğrencilerin devamsızlık hakkı, sosyal aktiviteler, kılık kıyafet, cinsiyet, siyasi görüş, mezun olunan okul türü, sosyal medya ilişkileri ve ailevi mevkii gibi çeşitli faktörlere dayanarak kendilerine veya diğer öğrencilere haksız avantaj sağlandığına dair inançlarını kapsamaktadır. Ölçek, yükseköğretim ortamındaki eşitsizlik algısını derinlemesine incelemek için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikle kapsam geçerlik indeksi (KGI) kullanılarak uzman görüşleri değerlendirilmiştir. Başlangıçta 44 maddeden oluşan taslak ölçek, 13 kişilik bir uzman grubu tarafından incelenmiştir. Bu grup, 8 öğretim üyesi (Prof. Dr., Doç. Dr., Dr. Öğr. Üyesi, Arş. Gör.) ve 5 öğrenciden oluşmaktaydı.

Uzmanlar, maddeleri 4’lü Likert tipi bir derecelendirme (1: uygun değil, 4: çok uygun) sistemi üzerinden değerlendirmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda 44 maddelik taslaktan 8 madde çıkarılmış ve 2 madde eklenerek ölçeğin son şekli 38 madde olarak belirlenmiştir. 38 maddelik son taslağın puan ortalaması 4’lü Likert üzerinden 3,58 (SS=0,59) bulunmuştur. Ayrıca, uzman görüşlerinden elde edilen veriler üzerinde Lawshe’ın içerik geçerliliği oranı hesaplanmış ve bu oranın sonuçları, ölçeğin tüm maddelerinin kabul edilebilir nitelikte olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeğinin iç tutarlılığı (internal consistency), 385 öğrenci üzerinde gerçekleştirilen analizlerle incelenmiştir. Güvenirlik analizleri, Madde-Toplam Puan korelasyonu ve Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı belirlenerek yapılmıştır.

Analiz sonuçlarına göre, ölçeğin madde toplam puan korelasyonu değerleri 0,34 ile 0,80 arasında tespit edilmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri ise yüksek kabul edilen bir düzeyde, 0,96 olarak saptanmıştır. Bu değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısına ilişkin detaylı bilgi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları) orijinal kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir. Ancak ölçek, yüksek iç tutarlılık değerleri ile tutarlı bir tekil yapı algısını ölçmek üzere geliştirilmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental)

Format: 38 maddelik, 5 dereceli Likert tipi ölçek. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

• 1- Asla katılmıyorum
• 2- Katılıyorum
• 3- Kararsızım
• 4- Kısmen katılıyorum
• 5- Kesinlikle katılıyorum

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yükseköğretim Öğrencileri (University Students)

Age Group: Belirtilmemiş, ancak üniversite öğrencisi yaş grubuna (genellikle 18+) yöneliktir.

Population Details: Güvenirlik çalışması 385 öğrenci üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Yükseköğretim, Eğitim, Akademik Ortam, Haksızlık Algısı, Lawshe Oranı, İç Tutarlılık, Madde-Toplam Puan Korelasyonu.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tuba Büyükkal

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Çalımlı, E. N., Batuhan, F., Büyükkal, T., Kaya, N. (2019). Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeğinin geliştirilmesi. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 6, 357-365.

Makalenin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: ogrencilerin-kayirmacilik-algisi-olcegi-toad.pdf

Makalenin yayımlandığı dergi linki: archhealthscires.org

Öğrencilerin Kayırmacılık Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• 38 madde.
• Öğrencilerin devamsızlık hakkını kullanmasında kayırmacılık yapılır.
• Öğrencilerin derse girmesi ve çıkmasında kayırmacılık yapılır.
• Kariyer sağlayacak etkinliklere katılacak öğrenciler seçilirken kayırmacılık yapılır.
• Öğrencilerin kılık kıyafetine göre kayırmacılık yapılır.
• Kayrılan öğrencilerin düşüncelerine daha fazla önem verilir.
• Her öğrencinin şikâyeti veya itirazı dikkate alınır.
• Öğrenciler, memleketlerine göre kayrılır.
• Her öğrenciye karşı aynı tutum ve davranış sergilenir.
• Öğrenciler arasında cinsiyet ayrımı yapılır.
• Öğrenciler, fiziki özelliklerine göre kayrılır.
• Öğrenciler, siyasi görüşlerine göre kayrılır.
• Sadece kayrılan öğrencilerin başarıları dile getirilir.
• Öğrenciler, üye oldukları kulüplere göre kayrılır.
• Öğrenciler, okuduğu bölümlere göre kayrılır.
• Alanında bilgi ve becerisi yüksek olan öğrenciler kayrılır.
• Okuldaki bazı öğrenci grupları kayrılır.
• Her öğrenciye eşit davranılmaz.
• Öğrenciler kişilik özelliklerine kayrılır.
• Mesleğiyle alakalı kongre ve sempozyumlara katılan öğrenciler kayırılır.
• Sınıf temsilcisi ve yardımcısı gibi öğrenciler kayrılır.
• Kurum çalışanları ile ilişkisi iyi olan öğrenciler kayrılır.
• Derse aktif olarak katılan öğrenciler kayrılır.
• Öğretmenlerin özel gününü(doğum günü, öğretmenler günü vs.) unutmayan kutlayan öğrenciler kayrılır.
• Önlisans tamamlama, DGS, yatay geçişli vb. öğrenciler kayrılır.
• Dersi önden dinleyen öğrenci kayrılır.
• Sosyal aktivitelerde görev alan öğrenciler kayrılır.
• Öğretmen ile ilişkisi iyi olan öğrenci kayrılır.
• Sürekli övgü, güzel söz, iltifat eden öğrenciler kayrılır.
• Öğretmenlerin tez, araştırma vb. çalışmalarına yardım eden öğrenciler kayrılır.
• Öğrenciler, mezun oldukları okul türüne göre kayrılır.
• Öğrenciler, cinsel tercihleri nedeni ile dışlanır.
• Ailesi yüksek mevkilerde olan öğrenciler kayrılır.
• Öğrenciler, sınıfla olan ilişkilerine göre kayrılır.
• Öğrenciler, takip ettikleri yayınlara göre kayrılır.
• Kurum yöneticisi ile ilişkisi iyi olan öğrenciler kayrılır.
• Öğrenciler, mezuniyet sonrasındaki hedeflerine göre kayrılır.
• Öğrenciler, yutr dışı deneyimlerine göre kayrılır.
• Öğretmenler ile sosyal medya hesaplarından iletişim kuran öğrenciler kayrılır.