Obsessf–Compulsif İçme Ölçeği

Özet

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği (OCD-S), alkol kullanım bozukluklarında yaygın olarak deneyimlenen alkol isteği (craving) şiddetini ve doğasını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, içme davranışına yönelik hem obsesif düşünceleri hem de bu davranışları gerçekleştirme konusundaki kompulsif dürtüleri değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Cüneyt Evren ve arkadaşları tarafından 2011 yılında erkek alkol bağımlısı yatan hastalarda geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak psikiyatri alanına kazandırılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda alkol isteği düzeylerini güvenilir bir şekilde belirleyebileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği, Alkol bağımlılığı, Craving, Obsesyon, Kompülsiyon, Psikometri, Uyarlama, İçme davranışı.

Yazarlar

Cuneyt Evren, S. Celik, B. Evren, R. Aksoy. (Türkçe Uyarlama Çalışması)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, alkol bağımlılığı tedavisi gören bireylerde alkol isteğinin (craving) yoğunluğunu ve yapısını ölçmektir. Bu ölçek, özellikle nüks riskini değerlendirmede ve farmakolojik veya psikoterapötik müdahalelerin etkinliğini izlemede klinisyenlere yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilir hale getirmeyi hedeflemiştir.

Ölçek, alkol isteğini sadece tek bir skor olarak değil, iki ana bileşen üzerinden ele alarak daha detaylı bir klinik değerlendirme imkanı sunar: alkol hakkındaki istemsiz ve tekrarlayıcı düşünceler (obsesif bileşen) ve alkol arama ve tüketme dürtüleri (kompulsif bileşen).

Yapı

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği (OCD-S), alkol isteği yapısını iki ana faktör altında inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, alkol kullanım bozukluklarının anlaşılmasında merkezi bir rol oynamaktadır.

• Obsesif Boyut: Bu boyut, bireyin alkol hakkında ne kadar düşündüğünü, bu düşüncelerin ne kadar istemsiz ve rahatsız edici olduğunu ve alkol alma isteğiyle ilgili zihinsel meşguliyet düzeyini kapsar.
• Kompulsif Boyut: Bu boyut ise, alkol arama ve tüketme dürtüsüne karşı koyamama, kontrol kaybı hissi ve alkol alma davranışını gerçekleştirmeye yönelik güçlü baskıyı ifade eder. Bu, genellikle davranışsal bir bileşendir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Evren et al., 2011) ölçeğin yapısal geçerliği ve eş zamanlı geçerliği incelenmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının başlı başına bir geçerlik çalışması olması, ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Genellikle bu tür çalışmalarda, ölçeğin diğer alkol bağımlılığı veya kaygı ölçümleri ile korelasyonu incelenerek geçerliği desteklenir.

Evren ve arkadaşları, ölçeğin yapı geçerliği için faktör analizini kullanmış ve orijinal iki faktörlü yapının (obsesif ve kompulsif) Türkçe örneklemde de korunduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiştir. Ancak Evren ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını (Cronbach alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test güvenilirliğini inceleyerek ölçeğin zamana yayılmış tutarlılığını tespit etmiştir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede birbirleriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği’nin (OCDS) orijinal versiyonu uluslararası alanda yüksek güvenirlik değerlerine sahiptir; bu da Türkçe uyarlamasında da benzer düzeyde bir güvenilirlik beklentisini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği’nin (OCDS) orijinal geliştirme çalışmasında, ölçeğin alkol isteği yapısını yansıtan iki temel faktöre ayrıldığı belirlenmiştir: Obsesif İçme ve Kompulsif İçme. Evren ve arkadaşlarının 2011’deki Türkçe uyarlama çalışmasında da bu iki faktörlü yapının faktör analizi yöntemleri kullanılarak doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu yapı, alkol isteği deneyiminin bilişsel ve davranışsal bileşenler arasındaki ayrımı klinik açıdan anlamlandırmayı sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek, Anton ve arkadaşları tarafından geliştirilen Obsessive-Compulsive Drinking Scale – OCDS’dir.)

Format: Genellikle 15 maddeden oluşan, Likert tipi derecelendirme kullanılan bir öz bildirim ölçeğidir. (Derecelendirme bilgisi kaynakta boş bırakılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Alkol kullanım bozukluğu tanısı almış bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, özellikle erkek alkol bağımlısı yatan hastalarda gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireyin son bir haftalık dönemdeki alkol isteği deneyimlerini ve davranışlarını değerlendiren öz bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

Alkol isteği, Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği, Nüks, Alkolizm, Obsesif, Kompulsif, Bağımlılık, Klinik değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cuneyt Evren

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik ve klinik amaçlar için kullanılabilir durumdadır. Kullanım izinleri ve olası ücretler konusunda sorumlu yazar (Cuneyt Evren) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlanma yılı 2011‘dir.

Orijinal ölçeğin geliştirilme ve yayınlanma yılı ise 1995 (Anton vd.) olarak kabul edilmektedir.

Kaynaklar

Evren, C., Celik, S., Evren, B., & Aksoy, R. (2011). Validation study of the Turkish version of the Obsessive-compulsive Drinking Scale in male alcohol dependent inpatients. Dusunen Adam, 24(1), 1. doi: 10.5350/DAJPN2011240101

Makalenin orijinal bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: obsessive-compulsive-drinking-scale-ocds-toad.pdf

Obsesif-Kompulsif İçme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte bulunmadığından buraya eklenememiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen Evren ve arkadaşlarının 2011 tarihli uyarlama makalesine başvurulması gerekmektedir.