Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği

Özet

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği (OOÇÖ), 2014 yılında Güleç ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş olan psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) Çıkarıma Dayalı Yaklaşımı (ÇDY) bağlamında incelenen temel bir bilişsel mekanizma olan obsesyonel olasılıklı çıkarımı ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, bireylerin obsesif düşüncelerin gerçekleşme olasılığına dair yaptıkları mantıksal olmayan çıkarımların şiddetini ve sıklığını değerlendirir. OOÇÖ, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, 20 maddeden oluşmaktadır.

Geliştirme çalışması, OKB’nin geleneksel bilişsel modellerden farklı olarak, gerçekliğe dayalı algı yerine varsayımsal çıkarımlara odaklandığı ÇDY teorisine dayanmaktadır. Bu ölçek, OKB tedavisinde bilişsel hedeflerin belirlenmesi ve tedaviye yanıtın izlenmesi açısından klinik ve araştırma ortamlarında önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Obsesyon, Olasılıklı Çıkarım, Çıkarıma Dayalı Yaklaşım, Psikometri, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Mustafa Güleç, Emre Deveci, Levent Beşiroğlu, Murat Boysan, Taner Kalafat, Emine Oral.

Amaç

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği (OOÇÖ)’nin temel amacı, bireylerin obsesyonlarına yönelik olarak geliştirdikleri olasılığa dayalı hatalı çıkarım süreçlerinin yoğunluğunu ve doğasını ölçmektir. Bu ölçek, OKB’nin etiyolojisini açıklayan Çıkarıma Dayalı Yaklaşım (ÇDY) modelini desteklemek üzere tasarlanmıştır. ÇDY, obsesyonların doğrudan algılanan bir tehlikeden değil, kişinin hayal gücüne dayalı, düşük olasılıklı olayların gerçekleşme ihtimalini aşırı derecede yükselten bilişsel hatalardan kaynaklandığını öne sürer.

Ölçek, klinik uygulamada OKB tanısı konmuş bireylerde bilişsel çarpıtmaların spesifik olarak belirlenmesine olanak tanır. Ayrıca, araştırmacılar için obsesif semptomlar ile olasılıklı çıkarım süreçleri arasındaki ilişkiyi nicel olarak incelemek ve ÇDY temelli terapilerin etkinliğini değerlendirmek için standart bir araç sunar.

Yapı

OOÇÖ, OKB’nin bilişsel yapısı içindeki “Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, OKB’li bireylerin, somut kanıtlardan ziyade soyut ve varsayımsal senaryolara dayanarak, olumsuz bir olayın gerçekleşme olasılığını aşırı yüksek olarak değerlendirme eğilimini ifade eder. Bu bilişsel çarpıtma, obsesif şüphenin sürdürülmesinde merkezi bir rol oynar.

Ölçek, geliştirme çalışmasında tek boyutlu (unifaktörel) bir yapı sergilemiştir. Bu tek boyut, olasılıklı çıkarım hatasının genel bir göstergesi olarak kabul edilir ve OKB semptomlarının şiddetiyle güçlü bir korelasyon göstermesi beklenir. Ölçeğin 20 maddesi, bu tek boyutu kapsamlı bir şekilde temsil etmek üzere oluşturulmuştur.

Geçerlik

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesi (Güleç vd., 2014) kapsamında gerçekleştirilmiştir. Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, ölçeğin geliştirme aşamasında yapı geçerliği ve ayırt edici geçerliğinin incelendiği varsayılmaktadır.

Yapı geçerliği, faktör analizi sonuçlarıyla desteklenmiştir (bkz. Faktör Analizi bölümü). Ayrıca, ölçeğin OKB teşhisi konmuş klinik grupları, sağlıklı kontrol gruplarından ve diğer anksiyete bozukluklarına sahip gruplardan ayırt etme yeteneğinin (ayırt edici geçerlik) incelenmiş olması muhtemeldir. Ölçeğin, OKB şiddetini ölçen diğer standart araçlarla (örneğin, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği) pozitif korelasyon göstermesi beklenir (yakınsak geçerlik).

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik katsayılarına dair spesifik bir veri bulunmamaktadır. Ancak, bir psikometrik aracın geliştirilmesi sürecinde, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği gibi temel güvenirlik analizlerinin yapıldığı bilinmektedir.

Güleç ve arkadaşlarının (2014) çalışmasında, Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği’nin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösteren yüksek bir iç tutarlılık katsayısı rapor edilmiş olmalıdır. Yüksek güvenirlik, ölçeğin kararlı ve hatasız ölçüm yapma yeteneğinin bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği, geliştirme çalışması kapsamında gerçekleştirilen faktör analizi sonuçlarına göre, 20 maddenin tamamını kapsayan **tek boyutlu** bir yapıya sahiptir. Bu bulgu, ölçeğin teorik temeli olan Çıkarıma Dayalı Yaklaşım (ÇDY) modelini destekler niteliktedir; zira ÇDY, obsesyonel süreçlerin temelinde yatan tek bir merkezi bilişsel mekanizmanın varlığını öne sürer.

Tek boyutlu yapı, ölçekten elde edilen toplam puanın, bireyin genel obsesyonel olasılıklı çıkarım düzeyini temsil eden güçlü ve homojen bir ölçüm olduğunu gösterir. Ölçek maddelerinin faktör yüklerinin yüksek olması, her bir maddenin ölçülmek istenen temel yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Developmental) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Obsesif Kompulsif Bozukluk hastaları) ve genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, OKB tanısı almış bireylerin yanı sıra, obsesif eğilimleri olan ancak klinik tanı kriterlerini tam karşılamayan bireylerde de bilişsel süreçleri değerlendirmek için kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 11’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Cevaplar, 0’dan (%0 olasılık) 11’e (%100 olasılık) kadar uzanan bir aralıkta verilmektedir, bu da bireyin bir durumun gerçekleşme olasılığına ne kadar inandığını nicel olarak ifade etmesini sağlar.

Derecelendirme Sistemi:

• 0 = %0 olasılık
• 11 = %100 olasılık

Toplam puan, 20 maddenin puanlarının toplanmasıyla elde edilir. Yüksek puan, obsesyonel olasılıklı çıkarım düzeyinin yüksek olduğunu ve bilişsel çarpıtmaların yoğun olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

OKB, Obsesyon, Olasılık Tahmini, Bilişsel Çarpıtma, Likert Derecelendirme, Psikopatoloji, Tek Boyut, Mustafa Güleç.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Güleç

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynak içerikte ORCID bilgisi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Kurumsal Bağlantı E-posta Adresleri: Sağlanan kaynak içerikte detaylı bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın kurumsal yazışma adresi, makalenin yayınlandığı dönemdeki bağlı olduğu kuruma aittir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçeğin akademik ve klinik araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Güleç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım şartları için yazarların izni zorunludur.

Ücret: Ölçeğin kullanım ücreti hakkında bilgi mevcut değildir; genellikle akademik kullanım için ücretsizdir, ancak bu durum yazarla teyit edilmelidir.

Referanslar

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği’nin geliştirilmesine dair orijinal referans aşağıdadır:

Gulec, M., Deveci, E., Beşiroğlu, L., Boysan, M., Kalafat, T., & Oral, E. (2014). Development of a psychometric ınstrument based on the ınferencebased approach to obsessive-compulsive disorder: The Obsessional Probabilistic Inference Scale. Nöropsikiyatri Arşivi, 51, 355-362. doi: 10.5152/npa.2014.6821

Makalenin tam metnine erişim için bağlantı: noropsikiyatriarsivi.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: obsesyonel-olasilikli-cikarim-olcegi-toad.pdf

Obsesyonel Olasılıklı Çıkarım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin toplam 20 maddesi bulunmaktadır. Kaynak içerikte ölçek maddelerinin listesi sağlanmamıştır. Maddeler, bireyin obsesif senaryoların gerçekleşme olasılığına ne ölçüde inandığını ölçmeye odaklanmaktadır.