Mizaç ve Karakter Envanteri

Özet

Mizaç ve Karakter Envanteri (TCI), ünlü psikiyatrist C. Robert Cloninger tarafından geliştirilen biyopsikososyal kişilik modeline dayanan bir öz bildirim ölçeğidir. Bu envanter, kişiliğin hem genetik temelli mizaç boyutlarını hem de sosyokültürel öğrenme ile gelişen karakter boyutlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, Haluk Arkar ve arkadaşları tarafından Türkçeye uyarlanmış ve 2005 yılında Türkçe formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yayımlanmıştır. Ölçek, toplam 7 üst boyut ve 25 alt boyuttan oluşan 240 maddelik kapsamlı bir yapıyı içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişilik, Mizaç, Karakter, TCI, Cloninger, Uyarlama, Psikometri, Diskriminant İşlev, Güvenilirlik.

Yazarlar

Haluk Arkar, Osman Sorias, Zeliha Tunca, Cem Şafak, Tamer Alkın, Binnur Binnur-Akdede, Cengiz Cimilli.

[quads id=5]

Amaç

Mizaç ve Karakter Envanteri’nin temel amacı, bireylerin kişiliğini Cloninger’ın yedi faktörlü, hiyerarşik modeline göre derinlemesine değerlendirmektir. Bu model, dört mizaç boyutu (Yenilik Arama, Zarardan Kaçınma, Ödül Bağımlılığı, Sebat Etme) ve üç karakter boyutu (Kendini Yönetme, İşbirliği Yapma, Kendini Aşma) aracılığıyla kişiliğin hem kalıtsal hem de gelişimsel yönlerini kapsamayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türkiye popülasyonunda da korunduğunu ve klinik uygulamalar ile araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç oluşturmayı amaçlamıştır. Bu sayede, kişilik bozuklukları ve diğer psikiyatrik durumların etiyolojisinin anlaşılmasına katkı sağlanmaktadır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, kişiliğin iki temel bileşenini ölçer: Mizaç (Temperament), bireyin duygusal tepkilerindeki ve alışkanlıklarındaki doğuştan gelen farklılıkları temsil eder; Karakter, bireyin benlik kavramı ve sosyal ilişkilerdeki olgunluğu ile ilgili, çevresel etkileşimlerle şekillenen yönüdür. Ölçek, toplam 7 üst boyut ve bu üst boyutlara ayrılan 25 alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam madde sayısı 240’tır.

Mizaç boyutları, genellikle nörotransmitter sistemlerindeki farklılıklarla ilişkilendirilirken; karakter boyutları, bireyin kendine, diğerlerine ve evrene bakış açısındaki gelişimsel olgunluğu yansıtır. Bu hiyerarşik yapı, kişiliğin hem biyolojik temelini hem de psikososyal gelişimini eş zamanlı olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerliği diskriminant işlev analizi kullanılarak test edilmiştir. Bu analiz, ölçeğin klinik ve kontrol gruplarını ne ölçüde başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini incelemektedir. Çalışmada tek bir diskriminant işlev hesaplanmıştır.

Elde edilen istatistiksel sonuçlara göre, Λ (Wilks’ Lambda) değeri 0.74 olarak bulunmuştur. Ki-kare değeri χ²(25, N=1014)=29.73 olup, bu sonuç p < 0.001 düzeyinde anlamlıdır. Bu anlamlı Wilks’ Lambda değeri, ölçeğin yordayıcılarının (alt boyutlarının) incelenen iki grubu (örneğin, sağlıklı ve hasta grupları) birbirinden istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ayrıştırabildiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğini ve klinik ayrım gücünü desteklemektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel olarak, TCI ölçeklerinin güvenilirlik değerleri, mizaç ve karakter boyutları arasında farklılık göstermektedir.

Mizaç ölçeklerinde Cronbach Alfa değerleri 0.55 ile 0.84 arasında değişmektedir. Karakter ölçeklerinde ise bu değerler daha yüksek olup 0.80 ile 0.84 arasındadır. Karakter ölçeklerinin (Kendini Yönetme, İşbirliği Yapma, Kendini Aşma) üçünün de 0.80 ve üzeri değerde olması, bu boyutların yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ancak, Ödül Bağımlılığı (0.55) ve Sebat Etme (0.56) alt boyutlarında en düşük Cronbach Alfa katsayıları rapor edilmiştir, bu da bu alt boyutların iç tutarlılığının orta düzeyde olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Mizaç ve Karakter Envanteri’nin Türkçe formunun faktör yapısı, orijinal modelin yedi boyutlu yapısını koruma hedefiyle incelenmiştir. Ölçek, 4 mizaç ve 3 karakter olmak üzere toplam 7 üst boyutta organize edilmiştir. Yapılan faktör analizleri ve diskriminant işlev analizi sonuçları, Türkçe formun mizaç ve karakter boyutlarının ayrımını koruduğunu göstermiştir.

Ölçek, toplam 25 alt boyuta dağılmış 240 maddeden oluşmaktadır. Bu detaylı alt boyut yapısı, kişilik özelliklerinin daha spesifik ve nüanslı bir şekilde ölçülmesine olanak tanır. Geçerlik bölümünde belirtilen diskriminant analiz sonuçları, bu faktör yapısının klinik bağlamda anlamlı bir ayrım gücüne sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Maddeler: 240 madde

Derecelendirme: İki seçenekli (D/Y – Doğru/Yanlış)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Klinik ve Genel Popülasyon)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması N=1014 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenilirlik analizleri (Diskriminant İşlev Analizi, İç Tutarlılık Katsayısı).

Anahtar Kelimeler

Kendini Yönetme, İşbirliği Yapma, Kendini Aşma, Yenilik Arama, Zarardan Kaçınma, Ödül Bağımlılığı, Sebat Etme, Psikiyatri, Klinik Değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Haluk Arkar

Sorumlu Yazar İletişim E-postası: [email protected]

Yazarlar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Yazar Bağlılık E-postaları: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2005 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri, sorumlu yazar Haluk Arkar ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Telif hakları genellikle orijinal ölçeğin yazarına aittir.

Ek Kaynaklar: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: karakter-envanteri-toad.pdf.

Çalışmanın yayımlandığı dergi makalesine ait link: turkpsikiyatri.com.

Referanslar

Arkar, H., Sorias, O., Tunca, Z., Şafak, C., Alkın, T. Binnur-Akdede, B., … Cimilli, C. (2005). Mizaç ve Karakter Envanteri’nin Türkçe formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 16(3), 190-204.

[quads id=5]

Mizaç ve Karakter Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 7 üst boyut, 25 alt boyut ve 240 madde
• Kendini Yönetme (44 m)
  • Sorumluluk alma (8 m):
  • Amaçlılık (8 m):
  • Beceriklilik (5 m):
  • Kendini kabullenme (11 m):
  • Uyumlu ikincil huylar (12 m):
• İşbirliği Yapma (42 m)
  • Sosyal onaylama (8 m):
  • Empati duyma (7 m):
  • Yardımseverlik (8 m):
  • Acıma (10 m):
  • Erdemlilik (9 m):
• Kendini Aşma (33 m)
  • Kendilik kaybı (11 m):
  • Kişiler ötesi özdeşim (9 m):
  • Manevi kabullenme (13 m):
• Yenilik Arama (40 m)
  • Keşfetmekten heyecan duyma (11 m):
  • Dürtüsellik (10 m):
  • Savurganlık (9 m):
  • Düzensizlik (10 m):
• Zarardan Kaçınma (35 m)
  • Beklenti Endişesi (11 m):
  • Belirsizlik korkusu (7 m):
  • Yabancılardan çekinme (8 m):
  • Çabuk yorulma (9 m):
• Ödül Bağımlılığı (32 m)
  • Duygusallık (10 m):
  • Bağlanma (8 m):
  • Bağımlılık (6 m):
• Sebat Etme (8 m)
  • Sebat etme (8 m):