Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize

Özet

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize (ÇMKE-R), Cloninger’ın psikobiyolojik kişilik modeline dayanarak çocuk ve ergenlerde mizaç ve karakter boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Junior Temperament and Character Inventory-Revised (JTCI-R) ölçeğinin Türkçe’ye bir uyarlamasıdır. Bu envanterin Türkçe versiyonu, Türk popülasyonu için normatif verileri ve faktöriyel yapısını belirlemek üzere Samet Köse ve arkadaşları tarafından 2017 yılında çalışılmıştır. Ölçek, özellikle çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında kişilik gelişimini ve ilgili psikopatolojileri değerlendirmek için kritik bir araç sağlamaktadır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Bu çalışma, Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize’nin klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının önünü açmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri, JTCI-R, Mizaç, Karakter, Cloninger, Psikobiyolojik Kişilik Modeli, Uyarlama, Faktör Analizi, Ergenlik.

Yazarlar

Kose, S., Celikeld, F. C., Akinc, E., Kayae, C., Cumurcuf, B. E., Etikan, İ. & Cloninger, C. R.

Amaç

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize’nin temel amacı, C. Robert Cloninger tarafından geliştirilen kişilik modelinin yedi temel boyutunu (dört mizaç ve üç karakter) 6 ila 15 yaş arası çocuk ve ergenlerde güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Türk kültürel bağlamında mizaç ve karakter özelliklerinin dağılımını incelemek ve bu özelliklerin psikolojik gelişim ve bozukluklarla ilişkisini araştırmacılara sunmak için uyarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışması (2017), ölçeğin klinik değerlendirme süreçlerine entegrasyonunu sağlamayı ve Türk çocuk popülasyonuna özgü normatif verileri oluşturmayı amaçlamıştır. Bu sayede, bireysel farklılıkların erken yaşta tanımlanması ve buna uygun müdahale stratejilerinin geliştirilmesi desteklenmektedir.

Yapı

Ölçek, Cloninger’ın Kişilik Envanteri’nin (TCI) gençlere yönelik revize edilmiş versiyonu olan JTCI-R’nin temel aldığı yedi boyutlu yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genetik ve çevresel etkileşimlerle şekillenen iki ana bileşenden oluşur:

• Mizaç Boyutları (Temperament): Bireyin otomatik duygusal tepkilerini ve alışkanlıklarını temsil eden, büyük ölçüde kalıtsal olduğu düşünülen dört boyuttan oluşur:
  • Yenilik Arayışı (Novelty Seeking)
  • Zarardan Kaçınma (Harm Avoidance)
  • Ödül Bağımlılığı (Reward Dependence)
  • Sebat Etme (Persistence)
• Karakter Boyutları (Character): Bilişsel ve sosyal öğrenmeyle gelişen, bireyin kendini, diğerlerini ve evreni algılayışını yansıtan üç boyuttan oluşur:
  • Kendini Yönetme (Self-Directedness)
  • İşbirliği (Cooperativeness)
  • Kendini Aşma (Self-Transcendence)

Geçerlik

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize’nin geçerlik çalışmaları, Köse ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında detaylandırılmıştır. Geçerlik, özellikle yapı geçerliği odaklı olarak incelenmiştir.

Çalışma, orijinal ölçeğin teorik yedi faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunu gösteren bulgular sunmuştur. Faktör yüklerinin ve faktörlerin birbirleriyle olan ilişkilerinin beklentilere uygun olması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıları başarıyla temsil ettiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri, adaptasyon çalışmasının temel bir bileşenini oluşturmaktadır. Güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) ve test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilir.

Köse ve ekibinin araştırması, ÇMKE-R’nin alt ölçeklerinin genel olarak kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize’nin Türkçe versiyonunun faktöriyel yapısı, 2017 tarihli makalenin ana odak noktalarından biriydi. Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılarak, ölçeğin orijinal yedi faktörlü yapısının Türk örnekleminde ne ölçüde doğrulandığı araştırılmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin dört mizaç ve üç karakter boyutunu ayrıştırarak, Cloninger’ın teorik modelini kültürel sınırların ötesinde desteklediğini göstermiştir. Bu bulgular, ÇMKE-R’nin Türk çocuk ve ergenlerin kişilik özelliklerini değerlendirmede güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle ebeveyn veya öğretmen raporu ya da ergenlerin kendi kendine doldurabileceği Likert tipi derecelendirme formatında sunulur. Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çocuklar ve Ergenler

Age Group: 6-15 yaş grubu (JTCI-R orijinal aralığı baz alınmıştır).

Population Details: Türkiye’deki genel popülasyon örneklemi üzerinde normatif veri toplanmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (self-report) veya gözlemci raporu (parent/teacher report) formatında kullanılan, Cloninger’ın psikobiyolojik kişilik modeline dayalı maddelerden oluşan bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Normatif Veri, Kişilik Gelişimi, Çocuk Psikiyatrisi, Öz Bildirim Ölçeği, JTCI-R Türkçe.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazar Samet Köse.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanım izinleri ve ücret bilgileri sorumlu yazar Samet Köse ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve normatif veri çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:
junior-temperament-and-character-inventory-revised-toad.pdf

Kaynaklar

Kose, S., Celikeld, F. C., Akinc, E., Kayae, C., Cumurcuf, B. E., Etikan, İ. & Cloninger, C. R. (2017). Normative Data and Factorial Structure of the Turkish Version of the Junior Temperament and Character Inventory-Revised. Psychiatry And Clinical Psychopharmacology, Vol. 27, No. 1, 6–13. DOI: 10.1080/24750573.2017.1295517.

Makalenin tam metnine erişim için: tandfonline.com

Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte Çocuk Mizaç ve Karakter Envanteri-Revize ölçeğinin maddeleri yer almamaktadır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.