Erken Ergen Mizaç Anketi – Gözden Geçirilmiş (EATQ-R) Kısa Formu

Özet

Erken Ergen Mizaç Anketi – Gözden Geçirilmiş (EATQ-R) Kısa Formu, ergenlik döneminin başlangıcındaki bireylerin temel mizaç boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, özellikle 10 ila 14 yaş aralığındaki erken ergenlerin davranışsal ve duygusal tepkilerindeki bireysel farklılıkları değerlendirmeye odaklanır. Türkiye uyarlaması, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini test etmeyi amaçlamıştır. Bu adaptasyon çalışması, mizaç özelliklerinin gelişimsel psikopatoloji ve normal gelişim süreçlerindeki rolünü inceleyen araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Ölçeğin kısa formu, klinik ve araştırma ortamlarında zaman kısıtlaması olan durumlarda etkin ve hızlı veri toplama imkanı sunar. Demirpençe ve Putnam (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışması, EATQ-R Kısa Formu’nun Türk örnekleminde güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Mizaç, Ergenlik, EATQ-R, Uyarlama, Öz Bildirim, Psikometri, Erken Ergen, Güvenirlik.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri Mary K. Rothbart ve arkadaşlarıdır. Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yürüten yazarlar ise Dilara Demirpençe ve Samuel P. Putnam’dır.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, erken ergenlik döneminde gözlemlenen temel mizaç boyutlarını (örneğin, Çaba Kontrolü, Negatif Duygusallık ve Dışa Dönüklük/Surgency) standardize edilmiş bir öz bildirim formatında sistematik olarak ölçmektir. Bu, bireysel farklılıkların anlaşılmasına, risk altındaki ergenlerin belirlenmesine ve mizaç ile psikososyal uyum arasındaki ilişkilerin araştırılmasına olanak tanır.

Türkçe uyarlama çalışması, EATQ-R Kısa Formu’nun Türk gençlerinin mizaç özelliklerini doğru ve tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermeyi hedeflemiştir. Bu sayede uluslararası araştırmaların Türk popülasyonuna aktarılması ve kültürel karşılaştırmalı çalışmaların yapılması mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Erken Ergen Mizaç Anketi, mizaç kavramını, bireyin çevreye verdiği tepkilerde tutarlı olan, biyolojik temelli bireysel farklılıklar olarak ele alır. Ölçek, genellikle üç ana üst düzey mizaç faktörünü ölçer:

• Çaba Kontrolü (Effortful Control): Planlama, dikkati odaklama ve kaydırma, uygun olmayan tepkileri engelleme yeteneği gibi öz düzenleme süreçlerini ifade eder.
• Negatif Duygusallık (Negative Affectivity): Üzüntü, korku, öfke ve utangaçlık gibi olumsuz duyguların yoğunluğunu ve sıklığını yansıtır.
• Dışa Dönüklük/Surgency: Yüksek aktivite seviyesi, pozitif beklenti, dürtüsellik ve çevreye yaklaşma eğilimi gibi özellikleri içerir.

EATQ-R Kısa Formu, bu ana faktörleri temsil eden daha spesifik alt boyutları kapsayarak, ergenlik dönemindeki karmaşık duygusal ve davranışsal regülasyon süreçlerini detaylı bir şekilde değerlendirir.

Geçerlik

Demirpençe ve Putnam (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, EATQ-R Kısa Formu’nun orijinalinde önerilen faktör yapısının Türk örnekleminde de büyük ölçüde korunduğunu ve mizaç boyutlarının teorik beklentilerle tutarlı olduğunu göstermiştir.

Korelasyon analizleri ve diğer geçerlik kanıtları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemiştir. Özellikle, alt ölçeklerin birbirinden ayrışması ve teorik olarak ilişkili diğer psikolojik yapılarla beklenen yönlerde ilişki kurması, ölçeğin yapı geçerliği (construct validity) açısından güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını (internal consistency) değerlendirmek için Cronbach Alfa katsayısını kullanmıştır. Genel olarak, EATQ-R Kısa Formu’nun alt ölçeklerinin büyük çoğunluğu için kabul edilebilir düzeyde veya iyi düzeyde iç tutarlılık değerleri (genellikle .70’in üzerinde) rapor edilmiştir.

Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki maddelerin aynı mizaç boyutunu tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin Türk ergenleri arasında güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

EATQ-R’nin Türk örneklemindeki faktör yapısını incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak temel alınan ana mizaç faktörlerini (Çaba Kontrolü, Negatif Duygusallık, Dışa Dönüklük) temsil eden alt boyutlara ayrıldığını göstermiş, bu da ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu kanıtlamıştır. Bu faktör yapısı, ergen mizaç özelliklerinin evrensel ve kültüre özgü yönlerini araştırmada kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim (Self-Report) Kısa Form

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Erken Ergenler

Age Group: Genellikle 10-14 yaş arası

Population Details: Türkiye’deki erken ergen popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: Bireylerin kendi mizaçlarına ait duygusal ve davranışsal eğilimleri, belirlenen bir dereceleme ölçeği üzerinden değerlendirmesi esasına dayanır.

Derecelendirme: Genellikle 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örn: Hiçbir Zaman Doğru Değil’den Her Zaman Doğru’ya).

Anahtar Kelimeler

Temperament, Gelişim Psikolojisi, Öz Düzenleme, Negatif Duygusallık, Çaba Kontrolü, Geçerlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama): Dilara Demirpençe

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Uyarlama çalışmasının yapıldığı dönemdeki kurumsal adres bilgileri ilgili akademik yayında mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin (Rothbart lab) ve uyarlama çalışmasını yürüten sorumlu yazarın izni gerekebilir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için ücret talep edilebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2019 (Yayın yılı).

Orijinal makale (PDF) bu adresten indirilebilir: erken-ergen-mizac-anketi-gozden-gecirilmis-eatq-r-kisa-formu-toad.pdf

Kaynaklar

• Demirpençe, D., ve Putnam, S. (2019). Reliability and validity of the self-report version of the Early Adolescent Temperament Questionnaire – Revised (EATQ-R) ShortForm in a Turkish sample, PsyCh Journal, 9, 67-76. DOI: https://doi.org/10.1002/pchj.314

• Makale Linki: onlinelibrary.wiley.com

Erken Ergen Mizaç Anketi – Gözden Geçirilmiş (EATQ-R) Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

[Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için, yalnızca orijinal ölçek adının ve yapısının korunduğu belirtilmiştir. Maddeler, uyarlama makalesinden veya orijinal EATQ-R Short Form kaynaklarından elde edilmelidir.]

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sunulmamıştır. Maddeler tipik olarak 5’li Likert ölçeğinde (Örn: 1=Hemen hemen her zaman yanlış, 5=Hemen hemen her zaman doğru) değerlendirilen ifadelerden oluşur ve Çaba Kontrolü (Örn: “Zor bir işi bitirmek için uzun süre uğraşırım”), Negatif Duygusallık (Örn: “Kolayca sinirlenirim”) ve Dışa Dönüklük (Örn: “Yeni insanlarla tanışmaktan hoşlanırım”) gibi alt boyutları ölçer.