Mizaç ve Karakter Envanteri (Türkçe TCI)

Özet

Mizaç ve Karakter Envanteri (Türkçe TCI), C. Robert Cloninger tarafından geliştirilen ve kişiliği yedi temel boyutta (dört mizaç, üç karakter) ölçen psikobiyolojik kişilik modelinin Türkçe adaptasyonudur. Bu uyarlama çalışması (Köse ve ark., 2004), ölçeğin Türk popülasyonunda kullanılabilirliğini sağlamak amacıyla geçerlik, güvenirlik ve faktör yapısını incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, 240 adet doğru-yanlış formatında maddeden oluşmaktadır ve klinik psikofarmakoloji ile genel psikiyatri araştırmalarında önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mizaç ve Karakter Envanteri, TCI, Cloninger Modeli, Kişilik, Psikometri, Uyarlama, Mizaç, Karakter.

Yazarlar

Köse, S., Sayar, K., Ak, I., Aydın, N., Kalelioğlu, Ü., Kırpınar, I., Reeves, R.A., Przybeck, T.R., Cloninger, C.R.

Amaç

Mizaç ve Karakter Envanteri (Türkçe TCI), Cloninger’ın psikobiyolojik kişilik modeline dayalı olarak bireylerin temel mizaç ve karakter boyutlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla uyarlanmıştır. Temel amaç, bu boyutların Türk popülasyonundaki klinik ve araştırma ortamlarında psikopatoloji ve normal kişilik varyasyonları bağlamında incelenmesine olanak tanımaktır.

Ölçek, dört mizaç (Yenilik Arayışı, Zarardan Kaçınma, Ödül Bağımlılığı, Sebat Etme) ve üç karakter (Özyönelim, İşbirliği, Kendini Aşma) boyutunu değerlendirerek, bireylerin öğrenilmiş bilişsel şemaları ile doğuştan gelen duygusal tepkilerini ayırt etmeye yardımcı olur.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, Cloninger’ın Yedi Faktörlü Kişilik Modeli üzerine kurulmuştur. Bu model, kişiliği iki ana kategoriye ayırır: Mizaç ve Karakter.

• Mizaç Boyutları: Bu boyutlar, genetik olarak belirlenmiş, otomatik duygusal tepkileri ve alışkanlıkları temsil eder. Bunlar: Yenilik Arayışı, Zarardan Kaçınma, Ödül Bağımlılığı ve Sebat Etme’dir.
• Karakter Boyutları: Bu boyutlar ise bireyin kendini, diğer insanları ve evreni algılama biçimine ilişkin bilişsel şemaları temsil eder ve büyük ölçüde öğrenme ve sosyal deneyimlerle gelişir. Bunlar: Özyönelim, İşbirliği ve Kendini Aşma’dır.

Türkçe TCI, bu yedi temel boyutu ölçerek, kişilik bozuklukları, depresyon ve anksiyete gibi çeşitli psikiyatrik durumlarla ilişkili kişilik profillerini belirlemede önemli bir rol oynar.

Geçerlik

Türkçe TCI’nın geçerlik çalışmaları, iç tutarlılık analizleri ile birlikte yürütülmüştür. Ölçek ve alt ölçeklerin geçerliği, Türk popülasyonundaki yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin büyük ölçüde orijinal TCI’ın yapısal özelliklerini koruduğunu göstermiştir.

Özellikle karakter boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yapısal geçerliğin desteklendiği bulgulanmıştır. Bu sonuçlar, Türkçe TCI’nın temel kişilik boyutlarını kültürel bağlamda doğru bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Güvenirlik

Türkçe TCI’nın güvenirlik analizi, iç tutarlık katsayılarının hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Bu hesaplamalarda yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa yöntemi kullanılmıştır.

Elde edilen Cronbach Alfa değerleri genel olarak kabul edilebilir düzeydedir:

• Mizaç Boyutları: Katsayılar 0.60 ile 0.85 arasında değişmektedir.
• Karakter Boyutları: Katsayılar 0.82 ile 0.83 arasında yüksek bir tutarlılık göstermiştir.

Ancak, bazı alt ölçeklerde katsayılar daha düşüktür. En düşük Cronbach Alfa katsayıları Ödül Bağımlılığı (0.60) ve Sebat Etme (0.62) alt ölçeklerinde bulunmuştur. Yazarlar, bu düşük değerlerin kültürel farklılıklar veya maddelerin adaptasyon zorluklarından kaynaklanabileceğini belirtmişlerdir.

Faktör Analizi

Türkçe TCI’nın faktör yapısı, orijinal Cloninger modelindeki yedi faktörlü yapıyı destekleyip desteklemediğini görmek amacıyla incelenmiştir. Çalışma, ölçek ve alt ölçeklerinin iç tutarlılık, geçerlik ve güvenirliği ile birlikte faktör yapısının da incelendiğini ortaya koymaktadır.

Sonuçlar, hem mizaç hem de karakter boyutlarının temel bileşenler analizinde belirgin faktörler olarak ayrıştığını göstermiştir. Bu, Türkçe versiyonun, temel psikobiyolojik kişilik boyutlarını başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini ve yedi faktörlü yapıyı Türk örnekleminde de doğruladığını göstermektedir. Detaylı faktör yükleri ve analiz sonuçları orijinal referansta (Köse et al., 2004) yer almaktadır.

Enstrüman Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kağıt-Kalem Testi / Öz Bildirim Ölçeği

Language Available: Türkçe (Türkçe TCI)

Population Group: Yetişkinler, Klinik ve Genel Popülasyon

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Psikiyatrik hastalar ve sağlıklı kontrol gruplarını içeren örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 240 maddeden oluşmaktadır ve doğru-yanlış ikili derecelendirme sistemi kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özyönelim, İşbirliği, Kendini Aşma, Yenilik Arayışı, Zarardan Kaçınma, Ödül Bağımlılığı, Sebat Etme, TCI.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Samet Köse

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2004

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve telif hakları için Samet Köse veya orijinal ölçek sahibi olan C. Robert Cloninger ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: mizac-ve-karakter-envanteri-turkce-tci-toad.pdf

Kaynaklar

Köse, S., Sayar, K., Ak, I., Aydın, N., Kalelioğlu, Ü., Kırpınar, I., Reeves, R.A., Przybeck, T.R. ve Cloninger, C.R. (2004). Mizaç ve Karakter Envanteri (Türkçe TCI): Geçerlik, güvenirliği ve faktör yapısı, Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 14, 107-131.

Mizaç ve Karakter Envanteri (Türkçe TCI) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynakta spesifik olarak listelenmemiştir; ancak ölçeğin toplam 240 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Ölçek, doğru-yanlış formatında cevaplanmaktadır ve yedi ana boyutu (Dört Mizaç ve Üç Karakter) ölçen alt maddeleri içermektedir.