Mesleki İş Etiği Ölçeği

Özet

Mesleki İş Etiği Ölçeği (MİEÖ), bireylerin mesleki yaşamlarında sergiledikleri etik davranışları, sorumluluk bilincini ve iş ahlakına yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Kılıç, Özer ve Aydın (2016) tarafından orijinal yapısının Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışmasıyla bilim dünyasına kazandırılmıştır. Ölçek, özellikle çalışma yaşamında etik standartlara uyumu ve profesyonel değerleri değerlendirmeyi hedefler. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Mesleki İş Etiği, Likert Ölçeği, İş Ahlakı, Psikolojik Ölçme, Geçerlilik, Güvenirlik, Uyarlama, Faktör Analizi.

Yazarlar

Kılıç, K. C., Özer, A., Aydın, Y.

Amaç

Mesleki İş Etiği Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların veya adayların iş ortamında sergiledikleri etik tutumlar ve davranış standartlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Ölçek, bireyin işine olan bağlılığını, dürüstlüğünü, sorumluluk alma yeteneğini ve meslektaşlarıyla olan ilişkilerindeki etik hassasiyetini ölçmeyi amaçlar. Bu değerlendirme, özellikle organizasyonel psikoloji ve insan kaynakları yönetimi alanlarında personel seçimi, eğitim ihtiyacı analizi ve örgütsel kültür araştırmalarında önemli veriler sunar.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliliğini ve kültürel uygunluğunu test ederek, Türkiye bağlamında mesleki etik kavramının boyutlarını ampirik olarak belirlemeyi hedeflemiştir. Bu sayede, Türk işgücü piyasasında etik değerlerin ölçülmesine yönelik standart bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Mesleki İş Etiği Ölçeği, toplam 29 maddeden oluşmakta olup, mesleki iş etiği kavramını dört temel alt boyut aracılığıyla ölçmektedir. Bu çok boyutlu yapı, etik davranışın tek bir değişken yerine, bir dizi ilişkili yetkinlik ve tutumun birleşimi olduğunu yansıtır. Ölçekteki maddeler, bireylerin iş hayatındaki farklı senaryolara ve durumlara verdikleri tepkileri değerlendirmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin dört alt boyutu ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Kişiler Arası İlişkiler Becerisi: (9 madde) Çalışma arkadaşları, amirler ve müşterilerle kurulan ilişkilerde etik kurallara uyumu ve iletişim yeterliliğini değerlendirir.
• Girişimci Olma: (9 madde) Bireyin işine yenilik getirme, sorumluluk alma ve proaktif davranma eğilimini etik sınırlar içinde ölçer.
• Güvenilir Olma: (5 madde) Bireyin sözüne sadık kalma, dürüstlük ve gizliliğe riayet etme gibi temel güvenilirlik özelliklerini inceler.
• Olumsuz Özellikler: (6 madde) İş ortamında etik olmayan davranışlara (örneğin, kaytarma, dedikodu, kurallara uymama) yönelik eğilimleri tersine çevrilmiş maddeler aracılığıyla ölçer.

Bu faktör yapısı, uyarlama çalışması sonucunda elde edilmiş ve ölçeğin yapısal geçerliliğini destekler niteliktedir.

Geçerlilik

Mesleki İş Etiği Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması (Kılıç, Özer ve Aydın, 2016), ölçeğin yapısal geçerliliğini ve kültürel uygunluğunu değerlendirmek üzere kapsamlı çalışmalar içermiştir. Geçerlilik çalışmaları genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile yürütülmüştür. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlilik ve kapsam geçerliliği gibi diğer geçerlilik türlerine dair bulgular sunulmuştur. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten mesleki etik davranışları ölçme yeteneğine sahip olduğunu ve ilgili diğer yapılarla beklenen yönlerde ilişki gösterdiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin genel olarak ve her bir alt boyut bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Güvenirlik çalışmalarının sonuçları, Mesleki İş Etiği Ölçeği’nin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini ve ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamaktadır. Bu durum, MİEÖ’nün hem akademik araştırmalarda hem de pratik uygulamalarda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama sürecinde, orijinal yapının korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin 29 madde ve 4 alt boyuttan oluşan yapısının Türk kültürüne uygun olduğu doğrulanmıştır. Bu dört faktör, ölçeğin temel bileşenlerini temsil etmektedir:

1. Kişiler arası ilişkiler becerisi (9 madde)
2. Girişimci olma (9 madde)
3. Güvenilir olma (5 madde)
4. Olumsuz özellikler (6 madde)

Faktör yükleri ve faktörler arası korelasyonlar, alt boyutların birbirinden ayrışık ancak teorik olarak ilişkili yapılar olduğunu desteklemiştir. Bu sonuçlar, Mesleki İş Etiği’nin çok boyutlu bir yapı olarak ele alınmasının gerekliliğini vurgulamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Kağıt-kalem veya dijital uygulama için uygun, öz bildirim (self-report) formatındadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), orijinal dili belirtilmemiştir ancak genellikle İngilizce veya ilgili Avrupa dillerinden adapte edilmiştir.

Popülasyon Grubu: Çalışanlar ve mesleki eğitim alan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Profesyonel yaşamda aktif olanlar).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle farklı sektörlerden çalışanlar veya üniversite öğrencileri gibi ilgili meslek gruplarından oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılır. Katılımcılardan her bir maddeye ne sıklıkla katıldıklarını belirtmeleri istenir (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

İş Etiği, Mesleki Davranış, Örgütsel Psikoloji, Personel Seçimi, Güvenilirlik, Geçerlilik, Profesyonel Sorumluluk, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar: Kemal Can Özer (Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile ilişkilendirilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi çalışması 2016 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari kullanımları için yazarın izni gerekebilir. Sorumlu yazar Kemal Can Özer ile iletişime geçilmesi önerilir. Genel akademik kullanım için referans gösterilmesi şartıyla izin alınması gerekebilir.

Kaynaklar

Kılıç, K. C., Özer, A. ve Aydın, Y. (2016). Mesleki İş Etiği Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlaması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25 (2), 213-232.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

mesleki-is-etigi-olcegi-toad.pdf

Mesleki İş Etiği Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplamda 29 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler aşağıdaki dört alt boyuta dağılmıştır:

• Kişiler arası ilişkiler becerisi (9 m)
• Girişimci olma (9 m)
• Güvenilir olma (5 m)
• Olumsuz özellikler (6 m)