Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği

Özet

Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği, Nilgün Özer tarafından 2015 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre etiği prensiplerine ve çevresel sorumluluklara yönelik farkındalık düzeylerini belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme süreci, yapı geçerliğini sağlamak için hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gibi ileri istatistiksel yöntemleri içermiştir. Ölçek, bireylerin çevrenin ahlaki değerini ve gelecek kuşaklara karşı olan sorumluluklarını ne ölçüde benimsediğini ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Çevre Etiği, Farkındalık, Çevresel Sorumluluk, Ahlaki Değer, Fen Bilgisi Öğretmen Adayları, Psikometrik Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Nilgün Özer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, fen bilgisi öğretmen adayları gibi belirli bir hedef kitlenin çevre etiği kavramlarına yönelik mevcut farkındalık düzeylerini detaylı ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu, öğretmen adaylarının çevre eğitimine ne kadar hazır olduklarını ve hangi etik boyutlarda gelişim göstermeleri gerektiğini belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, aynı zamanda, çevre eğitimi programlarının etkililiğini değerlendirmek ve öğrencilerin çevresel meselelere olan ahlaki yaklaşımlarını nicelleştirmek için de kullanılabilir. Elde edilen veriler, eğitimsel müdahalelerin planlanmasında kritik rol oynar.

Yapı

Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği, bireylerin doğanın içsel değerine ve insanın çevre üzerindeki etkilerine dair etik sorumluluklarına odaklanan bilişsel ve duyuşsal yapıları ölçer. Bu yapı, sadece çevreyi korumanın insan refahı için bir araç olduğunu (antropomerkezcilik) değil, aynı zamanda çevredeki her şeyin ahlaki olarak dikkate alınmayı hak ettiğini (eko-merkezcilik) içeren geniş bir bakış açısını yansıtır.

Ölçek maddeleri, gelecek kuşaklara karşı sorumluluk, ekosistemlerin bütünlüğüne saygı ve çevreye yönelik ahlaki yükümlülükler gibi temel çevre etiği prensiplerini kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. İlk aşamada, ölçeğin faktör yapısının keşfedilmesi için açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz için SPSS istatistik programı kullanılmıştır.

AFA sonucunda ortaya çıkan faktör yapısının teorik modele uygunluğunu ve doğruluğunu kesinleştirmek amacıyla ikinci aşamada doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA analizleri için ise Lisrel 8.8 programı tercih edilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin belirlenen teorik yapıyı yeterli düzeyde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğine dair spesifik katsayılar (örneğin, Cronbach Alfa değeri) kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak, faktör analizlerinin yanı sıra, grup karşılaştırmaları için t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) gibi yöntemler kullanılmıştır. Bu karşılaştırmalar, ölçeğin farklı demografik veya eğitimsel gruplar arasında tutarlı sonuçlar üretme potansiyelini dolaylı olarak desteklemektedir.

Grup karşılaştırmaları aracılığıyla, ölçek puanlarının ilgili değişkenler (cinsiyet, sınıf düzeyi vb.) açısından anlamlı farklılıklar gösterip göstermediği incelenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde iki temel faktör analizi türü kullanılmıştır:

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin altında yatan faktör yapısını keşfetmek ve madde yüklerini belirlemek amacıyla SPSS kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen faktör modelinin veri seti üzerindeki uyumunu test etmek ve teorik yapıyı doğrulamak amacıyla Lisrel 8.8 kullanılarak uygulanmıştır. Bu ikili yaklaşım, ölçeğin yapı geçerliğine güçlü bir kanıt sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum )

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Yükseköğretim Düzeyi)

Popülasyon Detayları: Fen bilgisi öğretmen adayları.

Test Metodolojisi: Ölçek puanlarının karşılaştırılmasında t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır.

İzinler ve Test Yılı

Ölçek, Nilgün Özer tarafından 2015 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Yazarın iletişim adresi: [email protected]

Referanslar

Özer, N. (2015). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre etiğine yönelik farkındalık düzeylerinin belirlenmesi (Yüksek Lisans tezi). Aksaray Üniversitesi, Aksaray.

Tezin orijinal kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cevre-etigi-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Dünyamızı gelecek kuşaklarla paylaşmak zorundayız.

2. Çevrede yer alan her şey değerlidir, ahlaki olarak dikkate alınmayı hak eder.

3. İnsan refahının sağlanması için çevreyi korumak şarttır.

4. Mutlu bir hayat için çevreyi korumalıyız.