Gerçek Yaşam Durum Senaryolarıyla Bilişim Etiği Ölçeği

Özet

Gerçek Yaşam Durum Senaryolarıyla Bilişim Etiği Ölçeği, bireylerin çeşitli bilişim teknolojileri bağlamlarında karşılaştıkları etik ikilemlere yönelik tutumlarını ve kararlarını ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçektir. Ölçek, özellikle gerçekçi senaryolar kullanarak katılımcıların bilişim etiği prensiplerine ne ölçüde bağlı kaldıklarını değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, Y. D. Arıkan ve S. H. Duymaz tarafından 2014 yılında Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkiye örnekleminde bilişim etiği tutumlarını ölçmek için güçlü ve tutarlı bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilişim Etiği, Etik Tutum, Gerçek Yaşam Senaryoları, Psikometrik Uyarlama, Faktör Analizi, Cronbach Alpha.

Yazarlar

Y. D. Arıkan, Saliha Handan Duymaz.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dijital ortamlarda karşılaştıkları karmaşık bilişim etiği sorunlarına verdikleri tepkileri ve bu tepkilerin altında yatan etik muhakemeyi ölçmektir. Uyarlama çalışması, özgün ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, güvenilir bir değerlendirme aracı sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, dört farklı gerçek yaşam durum senaryosu aracılığıyla, etik olmayan davranışlara karşı bireylerin eğilimlerini tespit etmeyi amaçlar. Bu durum senaryoları, telif hakkı ihlalleri, veri gizliliği ve bilgi güvenliği gibi bilişim alanının temel etik konularını kapsamaktadır. Bu senaryo tabanlı yaklaşım, katılımcıların teorik bilgi yerine pratik karar verme yeteneklerini değerlendirmeye olanak tanır.

Yapı

Ölçek, geniş bir kavram olan bilişim etiği alanındaki tutumları ölçmektedir. Bu yapı, özellikle bireylerin dijital kaynakları kullanırken, kişisel verileri işlerken ve fikri mülkiyet haklarına saygı gösterirken sergiledikleri etik davranış kalıplarını içerir. Bilişim etiği, dijital çağda bireyin sorumluluklarını ve ahlaki yargılarını kapsayan kritik bir psikososyal yapıdır.

Ölçeğin ayırt edici özelliği, soyut etik prensipler yerine, katılımcıların kendilerini doğrudan gerçekçi ve somut bilişim senaryoları içine koymalarını gerektirmesidir. Bu yaklaşım, etik tutumların teorik bilgisinden ziyade, pratik uygulamadaki eğilimleri yakalamayı ve daha geçerli sonuçlar elde etmeyi sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı bir faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini göstermiştir.

Faktör analizi sonuçları, psikometrik açıdan güçlü bir yapıya işaret etmektedir. Senaryolara göre hesaplanan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) test değerleri 0.901 ile 0.968 arasında bulunmuştur. KMO değeri, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Bartlett’s Küresellik Testi (Bartlett’s test of sphericity) değerleri tüm senaryolarda istatistiksel olarak anlamlı (p<.001) çıkmıştır, bu da değişkenler arasında faktörleşme için yeterli korelasyon olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, her bir senaryo için ayrı ayrı Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Bu yöntemin kullanılması, senaryo bazlı ölçümlerin tutarlılığını bağımsız olarak değerlendirmeye olanak tanımıştır.

Elde edilen Cronbach Alpha değerleri, ölçeğin tüm bölümlerinde yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir:

• Senaryo 1 için: 0.919
• Senaryo 2 için: 0.815
• Senaryo 3 için: 0.884
• Senaryo 4 için: 0.965

Bu katsayılar, ölçeğin genel olarak araştırma amaçları için son derece güvenilir olduğunu teyit etmektedir. Özellikle 0.90 ve üzeri değerler, ölçeğin içsel olarak mükemmel bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli istatistiksel kanıtlar sunmuştur. Analiz, ölçeğin altında yatan boyutları ortaya çıkarmak ve maddelerin bu boyutlara ne kadar iyi yüklendiğini incelemek için kullanılmıştır.

Ölçeğin dört senaryosunun her birinde yüksek KMO değerlerinin (0.901 – 0.968) elde edilmesi, verilerin örneklem büyüklüğünün ve değişkenler arasındaki korelasyonların faktör yapısını çıkarmak için mükemmel olduğunu göstermektedir. Bartlett’s testinin p<.001 düzeyinde anlamlı çıkması ise, verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını karşıladığını ve faktör analizi yapılmasının uygun olduğunu kesinleştirmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin alt yapısının sağlam olduğunu ve ölçmek istediği bilişim etiği yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: 7 dereceli Likert Ölçeği (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 7=Kesinlikle Katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, eğitim bilimleri ve bilişim teknolojileri alanında çalışan veya öğrenim gören bireyler.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türk örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, dört ayrı gerçek yaşam durum senaryosu okur ve her senaryo için sunulan etik kararlara 7 dereceli Likert ölçeği üzerinden yanıt verirler. Bu senaryo tabanlı değerlendirme, katılımcının etik yargı gücünü dolaylı yoldan ölçer.

Anahtar Kelimeler

Bilişim Teknolojileri, Etik İkilem, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Likert Ölçeği, Psikometri, Senaryo Bazlı Değerlendirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Saliha Handan Duymaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2014

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırma amaçlı kullanımları için sorumlu yazar (Saliha Handan Duymaz) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF Belgesi: Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması PDF formatında mevcuttur. Orijinal PDF şu adresten indirilebilir: gercek-yasam-durum-senaryolariyla-bilisim-etigi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Arıkan, Y. D. ve Duymaz, S. H. (2014). Gerçek Yaşam Durum Senaryolarıyla Bilişim Etiği Ölçeği’ni Türkçeye uyarlama Çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 15(1), 318-337.

Bu çalışma hakkında daha fazla akademik bilgiye Google Scholar üzerinden ulaşılabilir: scholar.google.com.tr

Gerçek Yaşam Durum Senaryolarıyla Bilişim Etiği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri ve senaryolarının tam metni, telif ve yayın kısıtlamaları nedeniyle bu platformda sunulamamaktadır. Maddelerin tam içeriği ve puanlama anahtarı için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.