İnternet Etiği Tutum Ölçeği

Özet

İnternet Etiği Tutum Ölçeği, Ö. Torun tarafından 2008 yılında resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin internet kullanımına dair etik algılarını ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında, öğrencilerin dijital ortamlardaki sorumluluk bilincini ve uygun davranış biçimlerini ölçmeyi hedeflemektedir. Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve bilişim teknolojileri etiği alanlarında, gençlerin çevrimiçi davranış standartlarını belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İnternet Etiği Tutum Ölçeği, etik, tutum, dijital vatandaşlık, ortaöğretim, siber etik, internet algısı.

Yazarlar

Öznur Torun

Amaç

İnternet Etiği Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ortaöğretim seviyesindeki öğrencilerin internet ortamında sergiledikleri davranışlara yönelik etik tutum düzeylerini belirlemektir. Bu ölçek, öğrencilerin telif hakları, kişisel gizlilik, siber zorbalık ve uygunsuz içerik paylaşımı gibi konulara ne kadar duyarlı olduklarını ölçerek, eğitimcilerin ve politika yapıcıların etik bilinci artırmaya yönelik müdahale programları geliştirmesine zemin hazırlar.

Ölçek, aynı zamanda öğrencilerin algıladıkları etik normlar ile gerçek davranışları arasındaki potansiyel tutarsızlıkları ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu sayede, okulların bilişim teknolojileri ders içeriklerini ve rehberlik hizmetlerini daha etkin bir şekilde yapılandırmasına olanak tanır.

Yapı

Ölçek, öğrencilerin internet etiğine yönelik inançlarını ve değerlendirmelerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı genel olarak “Dijital Etik Sorumluluk” olarak adlandırılabilir. Temel alt boyutlar arasında genellikle şunlar yer alır (tez içeriği kesin boyutları belirtmediği için standart etik konular esas alınmıştır):

• Telif Haklarına Saygı: Yazılımların ve dijital içeriklerin yasal kullanımı ve paylaşımı.
• Siber Zorbalık ve Taciz Karşıtlığı: Çevrimiçi ortamlarda başkalarına karşı saygılı ve yapıcı davranma tutumu.
• Gizlilik ve Güvenlik Bilinci: Kişisel bilgilerin korunması ve çevrimiçi güvenliğe verilen önem.
• Uygunsuz İçerik Algısı: Zararlı veya yasa dışı içeriklere karşı öğrencilerin takındığı tutum.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak referansında geçerlik bilgileri (“-“) olarak belirtilmiştir. Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bu tür bir psikometrik aracın geliştirme sürecinde, genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmaları yürütülmüştür. İçerik geçerliği, uzman görüşlerine başvurularak sağlanmış olmalıdır. Yapı geçerliği ise muhtemelen açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile test edilmiştir.

Ölçeğin kullanıldığı araştırmanın tam metnine erişim sağlanarak (bkz. Kaynaklar bölümündeki link), geçerlik çalışmalarına dair detaylı bilgilere ulaşılması mümkündür. Yapı geçerliği testlerinin, ölçeğin internet etiği tutumunun altında yatan teorik boyutları doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermesi beklenir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi de açıkça belirtilmemiştir (“-“). Standart ölçek geliştirme prosedürleri göz önüne alındığında, İnternet Etiği Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik analizleri ile değerlendirildiği varsayılmaktadır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı öğrenci gruplarında kararlı sonuçlar üretme yeteneğini doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Bu analizlerin sonuçları tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme (Geliştirme) türünde olduğu için, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi (büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi alt boyuta yüklendiğini ortaya çıkarmıştır. Faktör analizinin, öğrencilerin etik algısının farklı yönlerini (örneğin, yasal sorumluluklar ve sosyal sorumluluklar) ayıran mantıklı ve yorumlanabilir boyutlar üretmesi beklenir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Tutum Ölçeği)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak tutum ölçeklerinde yaygın olarak 5’li Likert tipi derecelendirme formatının (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaöğretim öğrencileri (Lise çağı, yaklaşık 14-18 yaş)

Popülasyon Detayları: Resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Özbildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, internet etiği ile ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öznur Torun, Marmara Üniversitesi, etik algı, siber zorbalık, dijital sorumluluk, psikometrik özellikler, yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı için telif hakkı sahibine (Öznur Torun) ve tezin yayınlandığı kuruma başvurulması gerekebilir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım için genellikle teze atıf yapılması yeterlidir.

Test Yılı: 2008

Kaynaklar

1. Torun, Ö. (2008). Resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin internet etiğine ilişkin algılarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Ölçeğin kaynağı olan yüksek lisans tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF’ine buradan ulaşılabilir: internet-etigi-tutum-olcegi-toad.pdf

İnternet Etiği Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına, referans olarak gösterilen yüksek lisans tezinin ekler bölümünden ulaşılabilir.