Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği

Özet

Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği (MKVYÖ), bireylerin meslek seçimi ve kariyer planlaması süreçlerinde kendilerini ne kadar yetkin algıladıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Hasan Bozgeyikli tarafından 2004 yılında geliştirilen bu ölçek, kariyer gelişim psikolojisi alanındaki Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı çerçevesinde, bireylerin mesleki karar verme görevlerini başarıyla yerine getirme yeterliliklerine olan inançlarını değerlendirir. Ölçek, 3 ana alt boyuttan ve toplam 27 maddeden oluşmaktadır.

MKVYÖ, özellikle ergen ve genç yetişkin popülasyonlarda mesleki rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin etkinliğini artırmak, karar verme süreçlerindeki öz yeterlilik düzeylerini tespit etmek için önemli bir tanı aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Meslek Kararı Verme Yetkinliği, Kariyer Gelişimi, Öz Yeterlilik, Psikometrik Ölçek, Kariyer Danışmanlığı, Hasan Bozgeyikli.

Yazarlar

Hasan Bozgeyikli

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin mesleki karar verme sürecinde karşılaştıkları görevleri başarıyla tamamlama yeteneklerine dair sahip oldukları öznel inanç düzeylerini, yani meslek kararı verme yetkinliklerini (self-efficacy) belirlemektir. Bu yetkinlik algısı, bireyin kariyer hedeflerine ulaşma yolundaki motivasyonunu ve çabasını doğrudan etkilemektedir.

MKVYÖ, meslek danışmanlarının ve araştırmacıların, öğrencilerin hangi alanlarda (bilgi toplama, kendini değerlendirme, planlama) desteğe ihtiyaç duyduğunu sistematik olarak tespit etmelerine olanak tanır. Bu sayede, kariyer müdahaleleri daha hedefe yönelik ve etkili bir şekilde tasarlanabilir.

Yapı (Construct)

MKVYÖ’nün ölçtüğü temel psikolojik yapı, bireyin kariyer kararı verme sürecinde gerekli olan davranışları başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceğine dair inancını ifade eden “Meslek Kararı Verme Yetkinliği”dir. Bu yapı, üç temel alt boyut etrafında şekillenmiştir:

• Bireysel ve Mesleki Özellikleri Doğru Olarak Değerlendirme: Bireyin kendi yeteneklerini, ilgi alanlarını ve değerlerini doğru bir şekilde analiz etme ve bu özelliklerini mesleklerin gereklilikleriyle ilişkilendirme becerisine olan inancı.
• Mesleklerle İlgili Bilgi Toplayabilme: İhtiyaç duyulan mesleki bilgileri (eğitim yolları, iş piyasası, meslek görevleri) etkin bir şekilde arama, bulma ve değerlendirme yetkinliğine olan inanç.
• Gerçekçi Plan Yapma: Elde edilen kişisel ve mesleki bilgileri kullanarak somut, ulaşılabilir ve zaman çizelgeli kariyer hedefleri ve eylem planları oluşturma becerisine olan inanç.

Geçerlik

MKVYÖ’nün geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesini gösteren madde toplam korelasyonları incelenmiştir. Bu analizler, maddelerin hem ait oldukları alt ölçeklerle hem de ölçeğin bütünüyle anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.

Ölçeğin genelinde madde toplam korelasyonları .45 ile .64 arasında dağılmıştır. Alt ölçek bazında elde edilen korelasyon değerleri ise şu şekildedir:

• Bireysel ve Mesleki Özellikleri Doğru Olarak Değerlendirme: .54 ile .74
• Mesleki Bilgi Toplama: .45 ile .66
• Gerçekçi Plan Yapma: .44 ile .57

Bu bulgular, ölçek maddelerinin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçülen yapının önemli bileşenlerine katkı sağladığını göstererek, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını desteklemektedir.

Güvenirlik

MKVYÖ’nün güvenilirliği, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alpha) hesaplanarak test edilmiştir. Elde edilen yüksek alfa katsayıları, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar vereceğini ve maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Tüm 27 maddelik ölçek için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Alpha) .92 olarak belirlenmiştir. Alt ölçeklere ait güvenirlik katsayıları ise şöyledir:

• Bireysel ve Mesleki Özellikleri Doğru Olarak Değerlendirme (11 madde): Alpha = .89
• Mesleki Bilgi Toplama (8 madde): Alpha = .87
• Gerçekçi Plan Yapma (8 madde): Alpha = .81

Özellikle sosyal bilimler alanında .70 ve üzeri kabul edilebilir kabul edilirken, MKVYÖ’nün tüm alt boyutlarında ve genelinde .81 ile .92 arasında çıkan bu değerler, ölçeğin mükemmel derecede yüksek bir güvenirlik seviyesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

MKVYÖ, geliştirme sürecinde yapılan faktör analizleri sonucunda 3 alt boyutlu bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, kariyer karar verme yetkinliğini kapsayan temel teorik alanları temsil etmektedir. Ölçek, toplam 27 maddeden oluşur ve bu maddeler, belirlenen üç faktöre eşit olmayan dağılımlarla yerleşmiştir.

• Faktör 1: Bireysel ve Mesleki Özellikleri Doğru Olarak Değerlendirme (11 madde)
• Faktör 2: Mesleklerle İlgili Bilgi Toplayabilme (8 madde)
• Faktör 3: Gerçekçi Plan Yapma (8 madde)

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Öz Raporlama Ölçeği)

Format: Çok Boyutlu Likert Tipi Ölçek

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1=Kendime Hiç Güvenmiyorum – 5=Kendime Çok Güvenmiyorum)

Maddeler: 27 Madde

Alt Boyutlar: 3 Alt Boyut

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite ve lise öğrencileri (Kariyer kararı verme aşamasındaki bireyler)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik ve İleri Ergenlik

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada üniversite öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerden, belirtilen mesleki görevleri ne kadar başarılı bir şekilde yerine getirebileceklerine dair güven düzeylerini 1’den 5’e kadar işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Mesleki Öz Yeterlilik, Kariyer Planlama, Yetkinlik Algısı, Üniversite Öğrencileri, Psikometrik Geliştirme, Güvenirlik Katsayısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Hasan Bozgeyikli (Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2004)

İzinler ve Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2004 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıf yapılmasını gerektirir. Kullanım izni için sorumlu yazar (Hasan Bozgeyikli) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Bozgeyikli, H. (2004). Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeğinin geliştirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 221-234.

Makalenin akademik bağlantısı aşağıdaki adresten görüntülenebilir: docs.google.com.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: meslek-karari-verme-yetkinlik-olcegi-toad.pdf

Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 alt boyut ve 27 madde

• Bireysel ve Mesleki Özellikleri Doğru Olarak Değerlendirme (11 m):
• Mesleklerle İlgili Bilgi Toplayabilme (8 m):
• Gerçekçi Plan Yapma (8 m):