Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği

Özet

Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği (KVYÖ), üniversite öğrencilerinin kariyer karar verme süreçlerinde kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin kariyer gelişim görevlerini yerine getirme becerilerini değerlendirir. 2016 yılında Özlem Ulaş ve İbrahim Yıldırım tarafından geliştirilen bu ölçek, kariyer danışmanlığı alanında yapılan çalışmalara bilimsel bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. KVYÖ, toplam 45 maddeden oluşmakta ve kariyer yetkinliğini beş farklı alt boyutta yapılandırmaktadır.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermiş olup, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin beş faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, KVYÖ’nün kariyer kararı verme yetkinliği düzeyini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Yetkinliği, Kariyer Kararı Verme, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Üniversite Öğrencileri, Psikolojik Danışma, Güvenirlik.

Yazarlar

Özlem Ulaş, İbrahim Yıldırım

[quads id=5]

Amaç

Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği’nin temel amacı, yükseköğretim düzeyindeki bireylerin kariyer kararlarını verme süreçlerinde hissettikleri öz yeterlilik ve yetkinlik düzeylerini saptamaktır. Bu yetkinlik düzeyi, bireyin mesleki bilgiye erişme, kendini tanıma, kariyer planı oluşturma ve mesleki gelişmeleri takip etme gibi kritik alanlardaki yeterliliğini kapsamaktadır.

Ölçek, psikolojik danışmanlar ve rehberlik uzmanları için, öğrencilerin kariyer gelişim ihtiyaçlarını belirlemede ve bu ihtiyaçlara yönelik hedef odaklı müdahale programları geliştirmede kullanılan değerli bir tanı aracıdır.

Yapı

KVYÖ, bireyin kariyer gelişimini etkileyen bilişsel ve davranışsal unsurları içeren çok boyutlu bir yapı olan Kariyer Kararı Verme Yetkinliği kavramını ölçmektedir. Bu yapı, tek bir üst boyuttan (kariyer yetkinliği) ve bu üst boyutu oluşturan beş temel alt boyuttan meydana gelmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü beş temel alt boyut ve madde sayıları şunlardır:

• İş/Meslek Bilgisi (11 madde)
• Kendini Tanıma (10 madde)
• Kariyer Tercihi (6 madde)
• Kariyer Planı Oluşturma Yolları (14 madde)
• Mesleki Konuları Takip Etme (4 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile belirlenen beş faktörlü yapı üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA, 424 üniversite öğrencisinden oluşan ikinci bir çalışma grubu üzerinde yapılmıştır. Beş boyutlu yapıya ilişkin genel uyum katsayıları güçlü bir uyumu işaret etmektedir: χ²(931)=2770.62; p=0.00; χ²/sd = 2.98; NFI= .97; CFI = .98; SRMR= 0.062 ve RMSEA= 0.068.

Ayrıca, beş alt boyutun “kariyer kararı verme yetkinliği” üst yapısının bileşenleri olup olmadığını test etmek için ikinci düzey DFA yapılmıştır. 45 madde, beş alt boyut ve bir üst boyut ile temsil edilen bu modelin uyum katsayıları da mükemmel düzeyde bulunmuştur: χ²(936)=2876.48; p=0.00; χ²/sd = 3.07; NFI= 0.97; CFI = 0.98; SRMR=0.065 ve RMSEA= 0.070. Bu sonuçlar, KVYÖ’nün yapı geçerliğinin yüksek olduğunu ve faktör yapısının teorik olarak tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve iki yarı test yöntemi olmak üzere iki farklı yolla hesaplanmıştır. Ölçeğin bütünü için elde edilen Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksektir (α = .97). İki yarı test güvenirlik katsayısı ise rxx = .95 olarak hesaplanmıştır.

Alt boyutlar için hesaplanan güvenirlik katsayıları da yüksek düzeyde tutarlılık sergilemektedir:

• İş/Meslek Bilgisi boyutu için: Cronbach Alpha = .91, rxx = .88
• Kendini Tanıma boyutu için: Cronbach Alpha = .87, rxx = .79
• Kariyer Tercihi boyutu için: Cronbach Alpha = .85, rxx = .78
• Kariyer Planı Oluşturma Yolları boyutu için: Cronbach Alpha = .93, rxx = .86
• Mesleki Konuları Takip Etme boyutu için: Cronbach Alpha = .81, rxx = .74

Faktör Analizi

Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği’nin faktör yapısı, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenmiş, ardından bu beş faktörlü yapının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin toplam varyansı açıklayan ve teorik olarak anlamlı olan beş bağımsız alt boyuttan oluştuğunu kanıtlamıştır.

İkinci düzey DFA ile, bu beş alt boyutun (İş/Meslek Bilgisi, Kendini Tanıma, Kariyer Tercihi, Kariyer Planı Oluşturma Yolları ve Mesleki Konuları Takip Etme) tamamının tek bir üst boyuta, yani Kariyer Kararı Verme Yetkinliği genel yapısına yüklendiği ve bu modelin de mükemmel uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bu bulgu, ölçeğin hem spesifik yetkinlik alanlarını hem de genel kariyer yetkinliği düzeyini ölçebilme kabiliyetini desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: 45 maddeden oluşan, 5’li Likert Ölçeği formatındadır.

Derecelendirme: 1 (hiç yeterli değilim) ile 5 (oldukça yeterliyim) arasında değişen puanlama sistemi kullanılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Grup: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin farklı fakülte ve bölümlerinde öğrenim gören öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Kariyer Kararı Verme Yetkinliği düzeyine ilişkin öznel değerlendirme sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlilik, Meslek Seçimi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alpha, Kariyer Planlama, Ölçme ve Değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özlem Ulaş

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal Bağlantı Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Özlem Ulaş)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2016

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir:

kariyer-karari-verme-yetkinligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ulaş, Ö. ve Yıldırım, İ. (2016). Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği’nin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 6(45), 77-90.

[quads id=5]

Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 5 alt boyut ve 45 madde
• İş/Meslek Bilgisi (11 m)
• Kendini Tanıma (10 m)
• Kariyer Tercihi (6 m)
• Kariyer Planı Oluşturma Yolları (14 m)
• Mesleki Konuları Takip Etme (4 m)