Kariyer Kararı Öz-yeterliği Ölçeği-Kısa Formu

Özet

Kariyer Kararı Öz-yeterliği Ölçeği-Kısa Formu (CDSES-SF), bireylerin kariyer kararı verme süreçlerinde kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu form, orijinal ölçeğin kısa bir uyarlaması olup, Türkiye’deki popülasyon üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, bireyin kariyer gelişim görevlerini başarıyla yerine getirme inancını, yani **öz-yeterlik** kavramını merkeze almaktadır. Akın, Sarıçam ve Kaya (2014) tarafından Türkçe’ye uyarlanan bu kısa form, 18 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu yapısıyla, özellikle danışmanlık ve eğitim ortamlarında hızlı ve etkili bir değerlendirme aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Kariyer Kararı, Kısa Form, Uyarlama, Psikometrik özellikler, Mesleki Gelişim, Kariyer Danışmanlığı.

Yazarlar

Ahmet Akın, Halil Sarıçam, Çiğdem Kaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin zorlu ve karmaşık olabilen kariyer kararı verme görevlerini başarıyla yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları inanç düzeyini (öz-yeterlik algısını) nicel olarak belirlemektir. Bu öz-yeterlik algısı, bireyin kariyer keşfi, planlama ve uygulama süreçlerindeki motivasyonunu ve çabasını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Kısa formun uyarlanması, araştırmacılara ve uygulayıcılara, uzun formun gerektirdiği zaman ve çaba olmaksızın, kariyer öz-yeterliğini hızlıca değerlendirme imkanı sunar. Özellikle ergenler ve üniversite öğrencileri gibi kariyer geçiş dönemlerinde bulunan popülasyonlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.

Yapı

Kariyer Kararı Öz-yeterliği, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı’nın (SBKT) temelini oluşturan **öz-yeterlik** kavramına dayanmaktadır. Bu yapı, bireyin kariyer seçim süreçlerinde gerekli olan spesifik davranışları sergileme yeteneğine duyduğu güveni ifade eder. Yüksek kariyer kararı öz-yeterliğine sahip bireylerin, kariyerlerini planlama, bilgi toplama ve engelleri aşma konularında daha proaktif oldukları varsayılmaktadır.

Ölçek, kariyer kararı verme sürecinin farklı aşamalarını temsil eden alt boyutlardan oluşur, bu da yapının sadece genel bir yeterlik algısını değil, aynı zamanda bu sürecin spesifik görevlerindeki yeterliği de ölçmesini sağlar. Bu çok boyutlu yapı, danışmanlara, müdahale edilmesi gereken belirli alanları (örneğin, sadece bilgi toplama veya hedef belirleme) tespit etme olanağı tanır.

Geçerlik

Kariyer Kararı Öz-yeterliği Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması çalışmasında (Akın et al., 2014), ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapılan Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı olan 4 faktörlü yapıyı doğrulayarak, ölçeğin Türkçe kültüründe de aynı teorik yapıyı ölçtüğünü göstermiştir.

Bu çalışma, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen kariyer öz-yeterlik yapısını temsil etme yeteneğini destekleyen önemli kanıtlar sunmuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili kariyer değişkenleri ile beklenen yönde ilişkiler göstermesi (uyum geçerliği), CDSES-SF’nin geçerli bir araç olduğunu pekiştirmektedir.

Güvenirlik

Türkçe CDSES-SF’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermiştir. Genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanan bu değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının kararlı olduğunu işaret etmektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin farklı alt boyutlarının (Hedef Belirleme, Bilgi Toplama, vb.) de güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Bu, CDSES-SF’nin kariyer danışmanlığı uygulamalarında ve akademik araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Akın ve arkadaşları tarafından yapılan uyarlama çalışması, CDSES-SF’nin 18 maddelik yapısının dört ayrı alt boyuta ayrıldığını ortaya koyan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçlarını desteklemiştir. Bu dört alt boyut, bireyin kariyer kararı sürecindeki farklı aşamalarını temsil etmektedir:

• Hedef Belirleme: (5 madde) Bireyin kariyer hedeflerini netleştirme ve formüle etme yeteneğine olan güveni.
• Bilgi Toplama: (5 madde) Meslekler, eğitim yolları ve iş piyasası hakkında gerekli bilgileri etkin bir şekilde bulma ve kullanma becerisine olan güveni.
• Hedefini Takip Etme: (5 madde) Belirlenen kariyer hedeflerine ulaşmak için gerekli adımları atma ve planları uygulama konusundaki öz-yeterliği.
• Problem Çözme: (3 madde) Kariyer planlama sürecinde karşılaşılan engelleri ve zorlukları aşma becerisine olan güveni.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireyin kariyer kararı verme yeteneklerine duyduğu güveni ölçen, kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Kariyer kararı verme sürecinde olan bireyler (genellikle lise, üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler).

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 10’lu Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Katılımcılar, her madde için kendi güven düzeylerini belirlerler (1 Hiç güvenmiyorum – 10 Tamamen güveniyorum).

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Kariyer Planlama, Psikolojik Ölçüm, Likert Ölçeği, Psikometrik özellikler, Kısa Form.

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihte ilgili kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri ve Türkçe uyarlamasını yapan yazarlar ile etik ve yasal kullanım koşulları için iletişime geçilmesi önerilir. Uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin orijinal PDF belgesi, erişim sağlamak isteyenler için mevcuttur. Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: kariyer-karari-oz-yeterligi-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Kaynaklar

• Akın, A., Sarıçam, H. ve Kaya, Ç. (2014). Career Decision Self-efficacy Scale-Short form (CDSES-SF): The psychometric properties of Turkish version. IIB International Refereed Academic Social Sciences Journal, 13(5), 80-89.
• Dergideki orijinal link: iibdergisi.com

Kariyer Kararı Öz-yeterliği Ölçeği-Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 18 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler listelenmiştir:

1. İlgilendiğin meslekle ilgili bilgi toplamada İnterneti kullanma
2. Düşündüğün potansiyel uzmanlaşma alanları listenden bir uzmanlık alanı seçme
3. Gelecek 5 yıldaki amaçlarınla ilgili plan yapma
4. Seçtiğin uzmanlık alanıyla ilgili eğitiminde sorunun olursa atacağın adımları belirleme