M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri

Özet

M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri (MDABTSE), beyin tümörü tanısı almış hastalarda görülen semptomların şiddetini ve bu semptomların günlük yaşamı ne ölçüde engellediğini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu giriş, envanterin Türkiye popülasyonuna yönelik uyarlama ve geçerlilik/güvenilirlik çalışmasını temel almaktadır. Beyin Tümörü hastalarında semptom yükünü objektif olarak ölçmek, tedavi planlaması ve yaşam kalitesinin izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Altun Baksi tarafından 2009 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, orijinal envanterin psikometrik yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamıştır. Ölçek, 28 maddeden ve yedi alt boyuttan oluşmakta olup, hastaların deneyimlediği fiziksel ve psikolojik semptomları kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri, Beyin Tümörü, Semptom Envanteri, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Onkoloji.

Yazarlar

Altun Baksi (Uyarlama Çalışması Sorumlu Yazarı)

Amaç

MDABTSE’nin temel amacı, beyin tümörü hastalarının deneyimlediği semptomların hem şiddetini hem de bu semptomların günlük fonksiyonları üzerindeki engellenme (müdahale) düzeyini ölçmektir. Bu envanter, klinik çalışmalarda ve rutin hasta takibinde semptom yönetimi stratejilerinin etkinliğini değerlendirmek için bir araç sağlamaktadır.

Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal envanterin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve diline adapte ederek, Türk onkoloji ve psikoloji alanındaki araştırmacılara güvenilir bir değerlendirme aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

MDABTSE, beyin tümörü hastalarının semptom yükünü ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek toplam 28 maddeden ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu yapının iki ana bileşeni bulunmaktadır:

1. Semptom Şiddeti: Hastanın yaşadığı belirtilerin yoğunluğunu ölçen kısım.
2. Semptom Engellenmesi (İşlevsel Müdahale): Semptomların hastanın günlük aktivitelerini, işini, ruh halini ve kişilerarası ilişkilerini ne ölçüde etkilediğini ölçen kısım.

Geçerlilik

Envanterin yapı geçerliliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. Çalışmada, ölçeğin iki ana bölümünün de orijinal envantere benzer bir model yapısı gösterdiği doğrulanmıştır. Yapısal model uyum indeksleri aşağıdaki gibidir:

• Semptom Bölümü (N=144): Model uyum indeksleri X²(193); RMSEA=.075; GFI=.82; CFI=.91 ve NNFI=.89 olarak bulunmuştur.
• Engellenme Durumu Bölümü (N=144): Model uyum indeksleri X²(7)=13.80; RMSEA=.075; GFI=.97; CFI=.98 ve NNFI=.96 olarak raporlanmıştır.

Bu sonuçlar, özellikle engellenme durumunu ölçen alt boyutta yüksek uyum ve semptom bölümünde kabul edilebilir düzeyde uyum göstererek, envanterin Türk popülasyonunda da geçerli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

MDABTSE’nin güvenilirliği, iç tutarlılık güvenilirliği katsayısı (Cronbach Alfa) ile incelenmiştir. Elde edilen veriler, envanterin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• İç Tutarlılık Güvenilirliği: Envanterin genel iç tutarlılık katsayısı (Alpha) .90 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ifade eder.
• Madde-Toplam Puan Korelasyonları: Madde-toplam puan korelasyon katsayıları .21 ile .69 arasında değişmektedir. Bu aralık, maddelerin ölçeğin genel puanına anlamlı katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, envanterin yapısal özellikleri Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA, ölçeğin özgün yapısı olan 7 alt boyutlu modelin Türk örnekleminde de uygunluğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, semptom ve engellenme bölümlerinin belirtilen uyum indeksleri doğrultusunda, özgün envanterdeki model yapısını koruduğunu ve doğrulandığını göstermektedir.

Ölçek, toplamda 28 madde ile ölçülen semptom şiddeti ve engellenme düzeylerini temsil eden faktörlere sahiptir. Bu faktör yapısı, beyin tümörü hastalarının semptom profilini çok boyutlu olarak ele almaktadır.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 28 madde ve 7 alt boyuttan oluşan öz bildirim envanteri.

Derecelendirme: 11’li Likert Ölçeği (0 = semptom yok – 10 = yaşadığınız en kötü semptom).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Beyin Tümörü Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma N=144, detayları tezde mevcuttur).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülmüştür. Örneklem büyüklüğü N=144 olarak raporlanmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve iç tutarlılık güvenilirliği yöntemlerini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Semptom Şiddeti, Engellenme Düzeyi, Onkolojik Bakım, Yaşam Kalitesi, Likert Ölçeği, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Altun Baksi

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2009

Kullanım İzinleri ve Ücret: Genellikle akademik tezlerde yer alan ölçeklerin kullanımı, ilgili yazar ve kurumdan izin alınmasını gerektirir. Kullanım şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Orijinal ölçek (M.D. Anderson Cancer Center tarafından geliştirilen) ve uyarlaması hakkında detaylı bilgiye aşağıdaki PDF bağlantısından ulaşılabilir.

Orijinal PDF dokümanı bu adresten indirilebilir: md-anderson-beyin-tumoru-semptom-envanteri-toad.pdf

Referanslar

• Baksi, A. (2009). M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri’nin geçerlilik ve güvenilirliği. (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Tez Merkezi Kaynağı: tez.yok.gov.tr

M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ancak envanterin yapısı aşağıdaki gibidir:

• Ölçek 28 madde ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır.
• Derecelendirme 11’li Likert tipindedir (0= semptom yok – 10= yaşadığınız en kötü semptom).