Beyin Kanseri Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi (BKTFD)

Özet

Beyin Kanseri Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi (BKTFD) Ölçeği, orijinal bir aracın Türk popülasyonuna uyarlanması çalışmasıdır. Bu ölçek, özellikle beyin kanseri tedavisi gören bireylerin yaşam kalitesi ve fonksiyonel durumlarını çok boyutlu olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, hastaların fiziksel, duygusal, sosyal ve faaliyet durumları gibi tedaviye bağlı fonksiyonel kısıtlılıklarını ve genel sağlık durumlarını değerlendirmeyi hedefler. Türk toplumunda yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, BKTFD ölçeğinin yüksek düzeyde güvenirlik ve geçerliğe sahip, klinik ve araştırmasal kullanıma uygun bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Beyin Kanseri, Fonksiyonel Değerlendirme, Yaşam Kalitesi, Uyarlama Çalışması, Geçerlik, Güvenirlik, Onkoloji, Psikometri

Yazarlar

Şenay Karadağ Arlı

Amaç

BKTFD Ölçeği’nin temel amacı, beyin kanseri tedavilerinin bireylerin günlük yaşamdaki fonksiyonel yeterlilikleri üzerindeki etkilerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Tedavi sürecinde ortaya çıkan semptomları, yan etkileri ve psikososyal zorlukları tespit ederek, sağlık profesyonellerine hastaların ihtiyaçlarına yönelik daha kişiselleştirilmiş müdahale planları oluşturmalarında yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle hem klinik değerlendirme hem de bilimsel araştırmalar için fonksiyonel değerlendirme alanında standart bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Yapı

BKTFD ölçeği, beyin kanseri tedavisinin fonksiyonel sonuçlarını değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, hastanın yaşam kalitesini ve fonksiyonel yeterliliğini etkileyen kritik alanları temsil eden beş ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, fiziksel kısıtlılıklar, sosyal entegrasyon, duygusal refah ve genel faaliyet düzeyleri gibi tedaviye özgü etkileşim alanlarını kapsar.

Ölçeğin yapısal modeli, hastaların yaşadığı zorlukları kapsamlı bir şekilde ele alarak, tedaviye verilen tepkilerin sadece biyolojik değil, aynı zamanda psikososyal etkilerini de kaydetmeyi mümkün kılar. Bu çok boyutlu yaklaşım, ölçeğin hastaların bütüncül durumunu yansıtma kabiliyetini güçlendirmektedir.

Geçerlik

BKTFD Ölçeği’nin Türk toplumunda kullanılan versiyonunun (BKTFDTr) geçerlik çalışmaları, aracın ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır. Maddelerin ayırt ediciliğini belirlemek amacıyla yapılan analizlerde, ölçek toplam puan ortalamaları alt ve üst %27’lik gruplar arasında karşılaştırılmış ve ileri derecede anlamlı bir fark (p<0.001) bulunmuştur. Bu istatistiksel sonuç, ölçekteki maddelerin, ölçülen özellik açısından bireyler arasındaki farklılıkları başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin içeriğinin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren kapsam geçerliği çalışması yapılmıştır. On iki (12) uzman tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda BKTFDTr ölçeğinin kapsam geçerliği oranı %96 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek oran, ölçek maddelerinin fonksiyonel değerlendirme alanındaki temel kavramları temsil etme yeteneğinin uzmanlar tarafından onaylandığını göstermektedir.

Güvenirlik

BKTFDTr ölçeğinin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini ortaya koymuştur. Güvenirlik katsayısı olarak yaygın kullanılan Cronbach Alpha değerleri hem alt boyutlar hem de tüm ölçek için incelenmiştir. Elde edilen katsayılar literatür bilgisiyle uyumludur ve ölçeğin klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha değerleri aşağıdaki gibidir:

• Fiziksel Durum Boyutu: 0.72
• Sosyal Yaşam ve Aile Durumu Boyutu: 0.84
• Duygusal Durum Boyutu: 0.83
• Faaliyet Durumu Boyutu: 0.87
• İlave Durumlar Boyutu: 0.86
• Tüm Ölçek (Toplam Puan): 0.93

Tüm ölçek için elde edilen 0.93 değeri, BKTFDTr’nin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı ölçüm zamanlarında benzer sonuçlar verecek yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

BKTFD Ölçeği, beyin kanseri tedavisinin fonksiyonel sonuçlarını ölçmek üzere yapılandırılmış beş ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne adaptasyonu sırasında da korunan faktör yapısını temsil etmektedir. Ölçeğin 50 maddesi, bu beş faktör arasında dağılmıştır, bu da aracın çok boyutlu yapısının sağlamlığını ve yapısal geçerliğini göstermektedir.

Bu beş faktörlü yapı, hastaların fonksiyonel durumundaki farklı yönleri bağımsız olarak değerlendirmeye olanak tanır. Örneğin, sosyal yaşamdaki kısıtlılıklar ile duygusal sıkıntılar ayrı faktörler altında ele alınarak, tedavinin karmaşık etkileri daha detaylı incelenebilir. Bu ayrım, klinik müdahalelerin hedeflenmesinde büyük önem taşımaktadır.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

50 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği

Mevcut Diller:

Türkçe (Uyarlama çalışması Türkiye’de gerçekleştirilmiştir.)

Popülasyon Grubu:

Beyin kanseri tanısı almış ve tedavi gören hastalar.

Yaş Grubu:

Yetişkin hastalar.

Popülasyon Detayları:

Beyin kanseri tedavisi sürecinde olan veya tamamlamış olan, fonksiyonel durumları değerlendirilmeye uygun bireyler.

Test Metodolojisi:

5 puanlı Likert ölçeği kullanılarak hastaların beyin kanseri tedavisine bağlı fonksiyonel kısıtlılıkları veya yeterlilikleri değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

BKTFD, Beyin Tümörü, Onkolojik Bakım, Yaşam Kalitesi, Psikometri, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İç Tutarlılık, Kapsam Geçerliği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri:

[email protected]

İletişim Adresi:

Dr. Şenay Karadağ Arlı, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihte Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

BKTFD ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması 2013 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Şenay Karadağ Arlı ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Klinik ve akademik kullanım şartları için yazarın belirlediği protokoller izlenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: beyin-kanseri-tedavisinin-fonksiyonel-degerlendirilmesi-bktfd-toad.pdf

Kaynaklar

Karadağ Arlı, Ş. (2013). Beyin kanseri tedavisinin fonksiyonel değerlendirilmesi ölçeğinin Türk toplumunda geçerlik ve güvenirlik çalışması (Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden edinilmiştir: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi

Beyin Kanseri Tedavisinin Fonksiyonel Değerlendirilmesi (BKTFD) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

BKTFD Ölçeği toplam 50 maddeden oluşmaktadır ve beş alt boyuta ayrılmıştır:

• Fiziksel Durum: 7 madde
• Sosyal Yaşam ve Aile Durumu: 7 madde
• Duygusal Durum: 6 madde
• Faaliyet Durumu: 7 madde
• İlave Durumlar: 23 madde

Derecelendirme Sistemi (5 Puanlı Likert Ölçeği):

Hiç (0), Biraz (1), Bazen (2), Çoğu zaman (3), Her zaman (4)