Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketi

Özet

Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketi (FACT-Br), özellikle beyin tümörleri veya metastazları olan hastalarda sağlığa bağlı yaşam kalitesini (HRQOL) değerlendirmek üzere tasarlanmış özelleşmiş bir ölçektir. Bu akademik giriş, Ş. K. Arlı ve A. Gürkan tarafından 2017 yılında yayımlanan ve FACT-Br’nin Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışmayı temel almaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılayıp karşılamadığını detaylıca araştırmıştır. Bu ölçek, genel kanser semptomlarının yanı sıra, beyin hastalığına özgü nörolojik, bilişsel ve fonksiyonel semptomları standart FACT-Genel ölçeğine ek olarak değerlendirerek kapsamlı bir değerlendirme sunar.

Anahtar Kelimeler

Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketi, FACT-Br, Beyin Kanseri, Yaşam Kalitesi, Nöroonkoloji, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Şenay K. Arlı, A. Gürkan

Amaç

Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketi’nin temel amacı, beyin tümörü tanısı almış veya beyin metastazı olan hastaların sağlığa bağlı yaşam kalitesini (HRQOL) kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, standart kanser yaşam kalitesi değerlendirmelerinin ötesine geçerek, beyin hastalığına özgü nörolojik, bilişsel ve fonksiyonel bozuklukların etkilerini ölçmeye odaklanır. Bu sayede, tedavi müdahalelerinin hastanın yaşam kalitesi üzerindeki spesifik etkileri daha hassas bir şekilde takip edilebilir.

Ş. K. Arlı ve A. Gürkan tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda kültürel ve dilsel olarak geçerli, güvenilir bir araç olarak kullanılıp kullanılamayacağını tespit etmeyi amaçlamıştır. Bu, klinik araştırmalarda ve hasta bakımında kültürlerarası geçerliliği olan bir ölçüm aracı sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, kanser hastalarının yaşam kalitesini ölçen temel FACT yapısını korur ve beş ana alt ölçek ile beyin tümörlerine özgü semptomları ele alan ek bir alt ölçekten oluşur. Bu alt ölçekler, hastanın çok boyutlu iyilik halini değerlendirir. Ölçek, genellikle 27 maddelik FACT-G (Genel) formu ile 16 maddelik Beyin Kanseri Alt Ölçeği (BrCS) maddelerini içerir, toplamda 43 maddedir.

Temel olarak ölçülen yapılar ve alt boyutlar şunlardır:

• Fiziksel İyilik Hali (PWB): Hastalığın ve tedavinin neden olduğu fiziksel semptomlar ve etkiler.
• Sosyal/Aile İyilik Hali (SWB): Hastanın sosyal ilişkileri, aile desteği ve sosyal yaşama katılımı.
• Duygusal İyilik Hali (EWB): Depresyon, kaygı, umutsuzluk ve genel duygusal durum.
• Fonksiyonel İyilik Hali (FWB): Günlük aktiviteleri, iş ve hobileri yerine getirme yeteneği.
• Beyin Kanseri Alt Ölçeği (BrCS): Baş ağrısı, denge sorunları, nöbetler, hafıza kaybı ve bilişsel fonksiyonlardaki değişiklikler gibi beyin lezyonlarına özgü semptomlar.

Geçerlik

Ş. K. Arlı ve A. Gürkan’ın (2017) uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini incelemiştir. Yapılan analizler, Türkçe versiyonunun orijinal FACT-Br’nin teorik yapısını desteklediğini göstermiştir. Faktör yükleri, maddelerin ait oldukları alt ölçeklerle yüksek korelasyon gösterdiğini doğrulamıştır. Ayrıca, bilinen grup karşılaştırmaları (known-groups validation) gibi yaklaşımlar kullanılarak, ölçeğin klinik durumu daha kötü olan hastaları, durumu daha iyi olan hastalardan anlamlı şekilde ayırabildiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin beyin kanseri hastalarının yaşam kalitesini Türkiye’de geçerli bir şekilde ölçebileceğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketinin iç tutarlılığı (internal consistency) Cronbach alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışma, ölçeğin genelinde ve alt ölçeklerinde kabul edilebilir veya yüksek düzeyde güvenirlik sergilediğini göstermiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla klinik veya araştırma ortamlarında stabil sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir. Bu sonuçlar, Türkçe FACT-Br’nin tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal FACT-Br ölçeği, beş temel FACT-G alt ölçeği ve beyin tümörüne özgü ek bir alt ölçekten (BrCS) oluşur. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA), Türkçe versiyonunun da bu çok boyutlu yapıyı başarılı bir şekilde yansıttığını, böylece ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu göstermiştir. Bu, klinisyenlerin ve araştırmacıların spesifik yaşam kalitesi alanlarını ayrı ayrı değerlendirmesine olanak tanır ve ölçeğin yapısal psikometri açısından sağlam olduğunu kanıtlar.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation), Sağlığa Bağlı Yaşam Kalitesi (HRQOL) Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme. Maddeler genellikle 5’li Likert formatında (0=Hiç değil, 4=Çok fazla) yanıtlanır ve genellikle toplam puanlar elde edilirken bazı maddeler ters puanlanır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal) ve FACIT sistemi kapsamında çok sayıda diğer diller

Population Group: Beyin Tümörü veya Beyin Metastazı Olan Yetişkin Kanser Hastaları

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Population Details: Klinik onkoloji veya nöroonkoloji hastanelerinde takip edilen, beyin kanseri tanısı almış veya metastatik beyin lezyonları olan bireyler.

Test Methodology: Öz Bildirim Anketi. Hastalar genellikle son yedi gün içindeki durumlarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

HRQOL, Nörolojik Semptomlar, Onkoloji, Sağlık Psikolojisi, Psikometrik Özellikler, Kanser Terapisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Şenay K. Arlı)

Correspondence Address: Şenay K. Arlı (Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Sağlık Yüksekokulu, Hemşirelik Bölümü, Ağrı, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

Derecelendirme: Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi verilmemiştir (Ancak 5’li Likert ölçeği kullanılır).

İzinler ve Ücret: Orijinal FACT ölçek ailesi (FACIT Measurement System) telif haklarına tabidir ve genellikle kullanım için belirli izin ve lisans prosedürleri gerektirir. Araştırmacılar ve klinisyenler, ölçeğin kullanımı için ilgili FACIT kurumuna başvurmalıdır.

Kaynaklar

Arlı, Ş. K., & Gürkan, A. (2017). Validity and reliability of Turkish version of the Functional Assessment of Cancer Therapy- Brain Questionnaire. Cancer Nursing, 40(3), 224-229. doi: 10.1097/NCC.0000000000000390

Bu çalışmanın akademik bağlantısı: journals.lww.com

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kanser-terapisinin-fonksiyonel-degerlendirmesi-beyin-anketi-toad.pdf

Kanser Terapisinin Fonksiyonel Değerlendirmesi-Beyin Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal ölçek, FACT-G’nin 27 maddesine ek olarak beyin tümörlerine özgü 16 madde (BrCS) içerir. Maddelerin tamamı için ilgili referansa veya FACIT sistemine başvurulmalıdır.