Lysholm Diz Ölçeği

Öz

Lysholm Diz Ölçeği, diz fonksiyonlarını ve semptomlarını değerlendirmek amacıyla kullanılan, yaygın kabul görmüş bir hasta tarafından bildirilen sonuç ölçütüdür (PROM). Bu ölçek, özellikle bağ yaralanmaları (örneğin, ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu) geçirmiş hastalarda tedavi sonuçlarını izlemek için klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve kültürel adaptasyonu, Derya Çelik ve arkadaşları tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kullanım kolaylığını, güvenilirliğini ve geçerliğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Lysholm Diz Ölçeği, Diz Fonksiyonu, Ortopedi, Hasta Bildirimli Sonuç Ölçütü, Türkçe Adaptasyon, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Derya Celik, Derya Coşkunsu, Ömer Kılıçoğlu

Amaç

Lysholm Diz Ölçeği, hastaların dizlerindeki ağrı, instabilite, kilitlenme, şişlik ve günlük aktivite kısıtlamaları gibi semptomların şiddetini sübjektif olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle menisküs lezyonları, bağ yaralanmaları ve kıkırdak hasarları gibi diz patolojileri olan hastaların fonksiyonel durumlarını ve yaşam kalitelerini skorlamak için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline aktarılırken korunduğunu kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki klinisyenler ve araştırmacılar için standart, geçerli ve güvenilir bir diz fonksiyonu değerlendirme aracı sağlanmıştır.

Yapı

Lysholm Diz Ölçeği, diz fonksiyonunun sekiz temel bileşenini değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Bu bileşenler, hastanın günlük yaşam aktiviteleri sırasında karşılaştığı zorlukları yansıtır ve toplam 100 puan üzerinden skorlanır. Daha yüksek puanlar, daha iyi diz fonksiyonunu ve daha az semptomu işaret eder.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar şunlardır:

• Topallama (Limping): Yürüyüş sırasındaki zorluk derecesi.
• Kilitlenme (Locking): Dizde kilitlenme veya takılma hissi.
• Ağrı (Pain): Dizdeki ağrının şiddeti ve sıklığı.
• İnstabilite/Kayma (Giving Way): Dizin aniden boşalması veya güven vermemesi.
• Şişlik (Swelling): Dizdeki ödem varlığı ve sıklığı.
• Merdiven Çıkma (Stair Climbing): Merdiven inip çıkmadaki zorluk.
• Çömelme (Squatting): Çömelme hareketini gerçekleştirme yeteneği.
• Destek Kullanımı (Support): Diz fonksiyonunu desteklemek için kullanılan araçlar veya kısıtlamalar.

Geçerlik

Türkçe geçerlik çalışması (Celik et al., 2013), ölçeğin yapısal ve yakınsak geçerliğini incelemiştir. Yapılan analizler, çevrilmiş ölçeğin kültürel olarak uygun olduğunu ve orijinal ölçek ile aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir.

Özellikle yakınsak geçerlik analizinde, Lysholm Diz Ölçeği puanlarının, benzer yapıları ölçen diğer standart diz değerlendirme araçları (örneğin, IKDC Subjektif Diz Formu veya Tegner Aktivite Skoru) ile yüksek düzeyde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin klinik olarak anlamlı sonuçlar ürettiğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmiştir. Celik ve arkadaşları (2013) tarafından yürütülen çalışmada, Türkçe Lysholm Diz Ölçeği’nin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir.

İç tutarlılık genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile ölçülür ve bu çalışmada Alfa değerinin kabul edilebilir sınırların (genellikle 0.70 üzeri) oldukça üzerinde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği (aynı hastaların farklı zamanlarda benzer sonuçlar vermesi) de yüksek bulunmuş, bu da ölçeğin kararlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Çoğu kültürel adaptasyon çalışmasında olduğu gibi, Türkçe Lysholm Diz Ölçeği’nin faktör yapısının doğrulanması amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal sekiz maddelik yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını araştırmıştır.

Yapılan analizler, maddelerin beklenen faktör yüklerini taşıdığını ve sekiz boyutlu klinik yapıyı koruduğunu desteklemiştir. Bu, ölçeğin hem İngilizce hem de Türkçe formlarının aynı temel klinik yapıları ölçtüğü anlamına gelmektedir, bu da uluslararası karşılaştırmalı çalışmalara olanak tanır.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek, 1982’de Lysholm ve Gillquist tarafından geliştirilmiştir.)

Format: Hasta Tarafından Bildirilen Sonuç Ölçütü (PROM). Çoğunlukla kağıt veya elektronik formda kendi kendine doldurulur.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama), ve çok sayıda diğer dil.

Popülasyon Grubu: Diz yaralanması veya patolojisi olan bireyler (özellikle bağ ve menisküs sorunları).

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, diz problemi yaşayan ve cerrahi tedavi gören veya görmeyen Türk hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Her maddeye 0 ile 25 arasında değişen puanlar atanmıştır (maddeye göre değişir). Toplam puan 0 ile 100 arasında değişir. Puanlama, hastanın semptom şiddetine ve fonksiyonel kısıtlılığına göre belirlenir.

Anahtar Kelimeler

Diz Ağrısı, Fonksiyonel Kısıtlama, Ortopedik Rehabilitasyon, Cronbach Alfa, PROM

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Derya Celik için)

Yazışma Adresi: Yazarların 2013 tarihli makaledeki kurumsal adresleri referans alınmalıdır.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Adaptasyon): 2013

İzinler ve Kullanım: Lysholm Diz Ölçeği, yaygın olarak kullanılan ve genellikle akademik ve klinik amaçlar için ücretsiz erişilebilen bir araçtır. Ticari kullanım için orijinal geliştiricilere danışılması gerekebilir. Türkçe uyarlamanın kullanımı için sorumlu yazar Derya Celik ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücretler: Ölçeğin kendisi genellikle ücretsizdir, ancak makalenin tam metnine erişim yayıncı politikalarına (Springer) tabidir.

Referanslar

Celik, D., Coşkunsu, D., Kılıçoğlu, Ö., (2013). Translation and cultural adaptation of the Turkish Lysholm Knee Scale: Ease of use, validity, and reliability. Clinical Orthopaedics and Related Research, 471(8), 2602–2610. DOI 10.1007/s11999-013-3046-z.

Makalenin tam metnine erişim linki: proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: lysholm-knee-scale-toad.pdf

Lysholm Diz Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde Lysholm Diz Ölçeği’nin maddelerine yer verilmemiştir. Maddeler, Celik ve arkadaşlarının (2013) makalesinde veya ilgili klinik dokümantasyonda bulunabilir.