Hasta Bazlı Diz Anketi

Özet

Hasta Bazlı Diz Anketi (HBDA), diz fonksiyonları, ağrı seviyeleri ve günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki kısıtlılıkları hastanın kendi bildirimine dayalı olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2017 yılında E. Altındağ, T. Çankaya ve B. Alkan tarafından yapılmıştır. Ölçek, özellikle diz osteoartriti gibi kronik diz rahatsızlıklarının klinik seyrini izlemek ve tedavi sonuçlarının etkinliğini hasta perspektifinden değerlendirmek için Türk popülasyonuna adapte edilmiştir. Çalışmada, ölçeğin geçerliği Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC) ve Kellgren-Lawrence sınıflaması gibi standart araçlarla karşılaştırılarak desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hasta Bazlı Diz Anketi, HBDA, Diz ağrısı, Diz fonksiyonu, Osteoartrit, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe uyarlama, PROM.

Yazarlar

E. Altındağ, T. Çankaya, B. Alkan.

Amaç

Hasta Bazlı Diz Anketi’nin birincil amacı, diz rahatsızlıkları olan bireylerin yaşadığı sübjektif deneyimleri, fonksiyonel kısıtlılıkları ve ağrı şiddetini standardize edilmiş bir form aracılığıyla ölçmektir. Ölçek, klinisyenlere, hastanın hastalığının yaşam kalitesi ve günlük performans üzerindeki etkisini nicel olarak değerlendirme imkanı sunar.

Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve dili bağlamında doğrulamaktır. Bu uyarlama, Türkiye’deki fizyoterapi ve ortopedi alanlarında hasta bildirimi sonuçları (Patient-Reported Outcome Measures – PROM) kullanılarak kanıta dayalı uygulamaları desteklemek için güvenilir bir araç sağlamıştır.

Yapı

Hasta Bazlı Diz Anketi, diz rahatsızlıklarına bağlı olarak gelişen çok boyutlu yapıları ölçmeyi hedefler. Bu yapılar genellikle ağrı şiddeti, eklem sertliği ve fiziksel fonksiyonel kısıtlılıklar gibi temel klinik parametreleri içerir. Ölçek, hastaların belirli aktiviteleri gerçekleştirirken ne kadar zorlandığını veya ne kadar ağrı hissettiğini sorması nedeniyle, diz sağlığının biyopsikososyal modelini yansıtan bir yapıya sahiptir.

Ölçeğin orijinal yapısı hakkında detaylı bilgi kaynakta sunulmamış olsa da, geçerlik analizinde kullanılan WOMAC ölçeği ile ilişkilendirilmesi, HBDA’nın da benzer şekilde diz osteoartritinin ana semptomlarını ölçen alt boyutlara sahip olduğunu düşündürmektedir. Bu alt boyutlar genellikle hareket kısıtlılığı ve eklem semptomları etrafında organize olur.

Geçerlik

Hasta Bazlı Diz Anketi’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü göstermek için kriter geçerliği yöntemlerini kullanmıştır. Geçerlik analizleri, aşağıdaki referans araçlarla karşılaştırmayı içermiştir:

• Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC): WOMAC, osteoartrit değerlendirmesinde uluslararası kabul görmüş bir altın standarttır. HBDA skorlarının WOMAC skorları ile yüksek düzeyde korelasyon göstermesi, ölçeğin eş zamanlı geçerliğini (concurrent validity) kanıtlamaktadır.
• Kellgren-Lawrence Sınıflaması: Bu radyografik sınıflama sistemi, diz osteoartritinin şiddetini nesnel olarak belirlemek için kullanılır. HBDA skorlarının, hastaların radyolojik şiddet seviyeleri (Kellgren-Lawrence evreleri) ile anlamlı bir korelasyon göstermesi, ölçeğin klinik gerçeklikle uyumlu olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçümlerin kararlılığı ve tutarlılığı üzerinden değerlendirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin güvenirliğini belirlemek için test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, ölçeğin aynı koşullar altında farklı zamanlarda benzer sonuçlar üretme yeteneğini ölçer.

• Test-Tekrar Test Uygulaması: Ankete katılan bireylere, klinik durumlarında önemli bir değişiklik beklenmeyen kısa bir süre (2 ila 4 gün) arayla anket tekrar uygulanmıştır.
• Analiz Yöntemi: Güvenirlik katsayısı, ölçümler arasındaki mutlak uyumu değerlendiren intraclass correlation coefficient (ICC) kullanılarak analiz edilmiştir. Yüksek ICC değerleri, HBDA’nın zaman içinde kararlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Altındağ, Çankaya ve Alkan’ın 2017 yılındaki kongre bildirisinde faktör analizi sonuçlarına dair detaylı bilgiye yer verilmemiştir. Ancak, bir ölçeğin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin yapısal boyutluluğunun (örneğin, ağrı, sertlik ve fonksiyon alt boyutları) Türkçe versiyonunda da korunduğunu teyit etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilir. HBDA’nın psikometrik yapısının tam olarak anlaşılması, gelecekteki bağımsız çalışmalarla mümkün olacaktır.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Anket Formu (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Diz rahatsızlıkları (özellikle diz osteoartriti) olan yetişkin klinik popülasyon.

Age Group: Yetişkin Popülasyon

Population Details: Çalışma, Türkiye’de gerçekleştirilen bir kongre bildirisine dayanmaktadır ve muhtemelen bir üniversite hastanesinin fizik tedavi ve rehabilitasyon polikliniğine başvuran hastalar üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Test-tekrar test güvenirliği ve kriter geçerliği analizi. Ölçeğin derecelendirme formatı (Likert, görsel analog vb.) kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Diz osteoartriti, Intraclass Correlation Coefficient, Test-tekrar test, Kellgren-Lawrence sınıflaması, WOMAC, Hasta bildirimi, Klinik değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değil.

Correspondence Address: Tamer Çankaya (Sorumlu Yazar)

İletişim E-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Hasta Bazlı Diz Anketi’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2017 yılında Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi’nde sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Tamer Çankaya ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• hasta-bazli-diz-anketi-toad.pdf
• Ek indirme bağlantısı: toad.halileksi.net

Kaynaklar

Altındağ, E., Çankaya, T.,& Alkan, B. (2017). Hasta Bazlı Kalça Anketi ve Hasta Bazlı Diz Anketi’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 233). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Hasta Bazlı Diz Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam listesi ve derecelendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya belirtilen kongre bildirisinin incelenmesi gerekmektedir.