Diz Sonlanım Anketi- Günlük Yaşam Aktiviteleri ÖlçeğiKnee Outcome Survey – Activities for Daily Living Scale

Özet

Diz Sonlanım Anketi- Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (Knee Outcome Survey – Activities for Daily Living Scale, KOS-ADLS), diz patolojileri veya yaralanmaları olan bireylerin günlük yaşam aktivitelerinde (GYA) yaşadıkları fonksiyonel kısıtlılıkları ve semptomları değerlendirmek için tasarlanmış bir Hasta Bildirimli Sonuç Ölçeği (PRO) aracıdır. Bu giriş, ölçeğin Türkiye’deki kullanımı için gerçekleştirilen Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, özellikle diz fonksiyonlarındaki iyileşmeyi ve tedavi sonuçlarını izlemek amacıyla Knee Outcome Survey (KOS) sisteminin bir parçası olarak geliştirilmiştir.

Türkçe uyarlama çalışması 2009 yılında Evcik ve arkadaşları tarafından yayımlanmış olup, ölçeğin Türkçe popülasyonda da güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Bu uyarlama, fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanında diz yaralanmalarının etkilerini standardize edilmiş bir şekilde ölçmek için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Diz Sonlanım Anketi, KOS-ADLS, Knee Outcome Survey, diz patolojisi, fonksiyonel durum, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Türkçe uyarlama, psikometri, ortopedi.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri Robert L. Martin ve J. Michael Irrgang’dır. Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışmasının yazarları ise şunlardır: Deniz Evcik, S. Ay, A. Ege, A. Turel, V. Kavuncu.

Amaç

Diz Sonlanım Anketi- Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği’nin temel amacı, diz eklemi rahatsızlığı (örneğin, osteoartrit, menisküs yaralanmaları veya bağ lezyonları) nedeniyle bireylerin öznel olarak algıladıkları ağrı, semptom düzeyi ve Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA) sırasında karşılaştıkları zorlukları ölçmektir. Bu ölçek, klinik uygulamada ve araştırmalarda, uygulanan cerrahi veya konservatif tedavilerin diz fonksiyonu üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, hastaların merdiven çıkma, yürüme, eğilme ve çömelme gibi temel hareketlerdeki kısıtlılıklarını rapor etmelerini sağlayarak, diz rahatsızlığının yaşam kalitesi ve fiziksel performans üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde ortaya koyar. Bu sayede hekimler ve fizyoterapistler, tedavi planlarını hastanın gerçek fonksiyonel ihtiyaçlarına göre ayarlayabilirler.

Yapı

KOS-ADLS, diz fonksiyonundaki kısıtlılıkları içeren tek bir yapısal boyut etrafında şekillenmiştir. Ölçek, bireyin dizindeki sorunlar nedeniyle yaşadığı fonksiyonel bozukluk derecesini ölçer. Bu yapı, genellikle iki ana bileşeni içerir: semptomlar (ağrı, şişlik, tutukluk) ve fonksiyonel sınırlamalar (koşma, zıplama, yürüme gibi aktivitelerde zorluk).

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin kültürel ve dilbilimsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğu sağlanmış ve orijinal ölçeğin ölçtüğü temel psikometrik özellikler korunmuştur. Ölçek, Günlük Yaşam Aktiviteleri sırasında dizin performansını değerlendirerek, hastanın kendi algıladığı işlevsellik düzeyine odaklanır.

Geçerlik

Evcik ve arkadaşlarının 2009 tarihli uyarlama çalışmasında, Türkçe KOS-ADLS’nin geçerlik analizleri detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin gerçekten de diz fonksiyonuyla ilişkili günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıkları ölçtüğü anlamına gelir. Geçerlik çalışmaları genellikle eş zamanlı geçerliği içerir; burada KOS-ADLS puanları, Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC) ve kısa form sağlık anketleri (SF-36) gibi diğer yerleşik diz ve yaşam kalitesi ölçekleri ile korelasyonları incelenmiştir.

Genel olarak, Türkçe KOS-ADLS’nin beklendiği gibi diğer fonksiyonel ölçütlerle güçlü korelasyonlar sergilediği ve diz patolojisi şiddeti arttıkça puanların düşüş gösterdiği rapor edilmiştir, bu da ölçeğin ayırt edici geçerliğini desteklemektedir. Kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, yayımlanan makale yüksek düzeyde geçerlik sağlandığını doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılık derecesini ifade eder. Türkçe KOS-ADLS’nin güvenilirliği, Evcik ve ekibi tarafından iç tutarlılık (internal consistency) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar ilişkili olduğunu gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Uyarlama çalışmasında, Türkçe versiyonun Cronbach Alfa değerinin genellikle 0.90’ın üzerinde olduğu ve bu durumun ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterdiği belirtilmiştir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği (genellikle bir hafta arayla yapılan ölçümler) sonuçları da yüksek korelasyon katsayıları göstermiş, bu da ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini kanıtlamıştır. Bu yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının sağlamlığını destekler.

Faktör Analizi

Orijinal Knee Outcome Survey, genellikle iki bileşeni (Semptomlar ve Günlük Yaşam Aktiviteleri) ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Türkçe uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizleri (genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi veya Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin Türkçe versiyonunun da orijinal yapıyı koruyup korumadığını incelemeyi amaçlamıştır. Bu analizler, maddelerin beklenen faktörlere yüklendiğini ve orijinal ölçeğin tek boyutlu veya iki boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da geçerli olduğunu göstermiştir.

Bu faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve ölçüm yaptığı psikolojik yapıyı Türkiye bağlamında da doğru bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Hasta Bildirimli Sonuç Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme. Orijinal KOS-ADLS, maddelerin zorluk derecesini 5 puanlık bir skalada (0 = Aşırı Zorluk/Yapamama, 4 = Hiç Zorluk Yok) değerlendirir. Puanlama, tüm maddelerin ortalaması alınarak veya toplanarak standardize edilmiş bir skor elde edilmesini içerir.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Diz fonksiyon bozukluğu olan hastalar (Örneğin, ön çapraz bağ yaralanması, menisküs yırtığı, osteoartrit, patellofemoral ağrı sendromu).

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve yetişkin popülasyon (Genellikle 16 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Evcik ve arkadaşlarının çalışması, çeşitli diz patolojilerine sahip Türk yetişkin hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim anketi. Hasta, dizindeki sorunlar nedeniyle belirli Günlük Yaşam Aktivitelerini gerçekleştirirken ne kadar zorlandığını belirtir.

Anahtar Kelimeler

Diz fonksiyonu, ortopedik rehabilitasyon, psikometrik özellikler, Cronbach Alfa, test-tekrar test, fonksiyonel kısıtlılık, Knee Outcome Survey.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Deniz Evcik

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye (2009 yayınına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerle veya Türkçe uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve klinik kullanım için izin prosedürleri değişebilir.

Ücret: Kaynakta ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Test Yılı (Uyarlama): 2009 (Evcik, D. ve ark., Clinical Orthopaedics and Related Research)

PDF Durumu: Kaynakta PDF bağlantısı belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Evcik, D., Ay, S., Ege, A., Turel, A. & Kavuncu, V. (2009). Adaptation and validation of Turkish version of the Knee Outcome Survey-Activities for Daily Living Scale. Clinical Orthopaedics and Related Research, 467, 2077–2082.
2. Deniz Evcik (Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi): [email protected]

Diz Sonlanım Anketi- Günlük Yaşam Aktiviteleri ÖlçeğiKnee Outcome Survey – Activities for Daily Living Scale Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Kaynak içerikte ölçek maddeleri mevcut değildir, bu nedenle bu bölüm boş bırakılmıştır.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.